रामायण
Рама дарует прибежище Вибхишане6.12.9-19
1645 / 2464
रामायण · 6.12.9-19
देवनागरी

सुदुष्टो वाप्य् अदुष्टो वा किम् एष रजनीचरः । सूक्ष्मम् अप्य् अहितं कर्तुं ममाशक्तः कथं चन ॥
पिशाचान् दानवान् यक्षान् पृथिव्यां चैव राक्षसान् । अङ्गुल्यग्रेण तान् हन्याम् इच्छन् हरिगणेश्वर ॥
श्रूयते हि कपोतेन शत्रुः शरणम् आगतः । अर्चितश् च यथान्यायं स्वैश् च मांसैर् निमन्त्रितः ॥
स हि तं प्रतिजग्राह भार्या हर्तारम् आगतम् । कपोतो वानरश्रेष्ठ किं पुनर् मद्विधो जनः ॥
ऋषेः कण्वस्य पुत्रेण कण्डुना परमर्षिणा । शृणु गाथां पुरा गीतां धर्मिष्ठां सत्यवादिना ॥
बद्धाञ्जलिपुटं दीनं याचन्तं शरणागतम् । न हन्याद् आनृशंस्यार्थम् अपि शत्रुं परं पत ॥
आर्तो वा यदि वा दृप्तः परेषां शरणं गतः । अरिः प्राणान् परित्यज्य रक्षितव्यः कृतात्मना ॥
स चेद् भयाद् वा मोहाद् वा कामाद् वापि न रक्षति । स्वया शक्त्या यथातत्त्वं तत् पापं लोकगर्हितम् ॥
विनष्टः पश्यतस् तस्य रक्षिणः शरणागतः । आदाय सुकृतं तस्य सर्वं गच्छेद् अरक्षितः ॥
एवं दोषो महान् अत्र प्रपन्नानाम् अरक्षणे । अस्वर्ग्यं चायशस्यं च बलवीर्यविनाशनम् ॥
करिष्यामि यथार्थं तु कण्डोर् वचनम् उत्तमम् । धर्मिष्ठं च यशस्यं च स्वर्ग्यं स्यात् तु फलोदये ॥

लिप्यंतरण (IAST)

suduṣṭo vāpy aduṣṭo vā kim eṣa rajanīcaraḥ | sūkṣmam apy ahitaṃ kartuṃ mamāśaktaḥ kathaṃ cana ||
piśācān dānavān yakṣān pṛthivyāṃ caiva rākṣasān | aṅgulyagreṇa tān hanyām icchan harigaṇeśvara ||
śrūyate hi kapotena śatruḥ śaraṇam āgataḥ | arcitaś ca yathānyāyaṃ svaiś ca māṃsair nimantritaḥ ||
sa hi taṃ pratijagrāha bhāryā hartāram āgatam | kapoto vānaraśreṣṭha kiṃ punar madvidho janaḥ ||
ṛṣeḥ kaṇvasya putreṇa kaṇḍunā paramarṣiṇā | śṛṇu gāthāṃ purā gītāṃ dharmiṣṭhāṃ satyavādinā ||
baddhāñjalipuṭaṃ dīnaṃ yācantaṃ śaraṇāgatam | na hanyād ānṛśaṃsyārtham api śatruṃ paraṃ pata ||
ārto vā yadi vā dṛptaḥ pareṣāṃ śaraṇaṃ gataḥ | ariḥ prāṇān parityajya rakṣitavyaḥ kṛtātmanā ||
sa ced bhayād vā mohād vā kāmād vāpi na rakṣati | svayā śaktyā yathātattvaṃ tat pāpaṃ lokagarhitam ||
vinaṣṭaḥ paśyatas tasya rakṣiṇaḥ śaraṇāgataḥ | ādāya sukṛtaṃ tasya sarvaṃ gacched arakṣitaḥ ||
evaṃ doṣo mahān atra prapannānām arakṣaṇe | asvargyaṃ cāyaśasyaṃ ca balavīryavināśanam ||
kariṣyāmi yathārthaṃ tu kaṇḍor vacanam uttamam | dharmiṣṭhaṃ ca yaśasyaṃ ca svargyaṃ syāt tu phalodaye ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सुदुष्टः वा अपिsuduṣṭaḥ vā apiдаже очень злой
अदुष्टः वाaduṣṭaḥ vāили незлой
किम्kimчто
एषःeṣaḥэтот
रजनीचरःrajanīcaraḥночной ходок; ракшас
सूक्ष्मम् अपिsūkṣmam apiдаже малейшее
अहितम्ahitamвред
कर्तुम्kartumсделать
ममmamaмне
अशक्तःaśaktaḥнеспособен
कथं चनkathaṃ canaникаким образом
पिशाचान्piśācānпишачей
दानवान्dānavānданавов
यक्षान्yakṣānякшей
पृथिव्याम् च एवpṛthivyām ca evaи на земле именно
राक्षसान्rākṣasānракшасов
अङ्गुल्यग्रेणaṅgulyagreṇaкончиком пальца
तान्tānих
हन्याम्hanyāmя убил бы
इच्छन्icchanесли бы захотел
हरिगणेश्वरharigaṇeśvaraо владыка отрядов хари
श्रूयते हिśrūyate hiведь известно
कपोतेनkapotenaголубем
शत्रुःśatruḥвраг
शरणम् आगतःśaraṇam āgataḥпришедший за прибежищем
अर्चितः चarcitaḥ caи почтён
यथान्यायम्yathānyāyamсогласно правилу
स्वैः चsvaiḥ caи своими
मांसैःmāṃsaiḥмясами
निमन्त्रितःnimantritaḥнакормлен; приглашён
सः हिsaḥ hiведь он
तम्tamтого
प्रतिजग्राहpratijagrāhaпринял
भार्याहर्तारम्bhāryāhartāramпохитителя жены
आगतम्āgatamпришедшего
कपोतःkapotaḥголубь
वानरश्रेष्ठvānaraśreṣṭhaо лучший из ванаров
किम् पुनःkim punaḥчто уж говорить
मद्विधःmadvidhaḥподобный мне
जनःjanaḥчеловек
ऋषेःṛṣeḥриши
कण्वस्यkaṇvasyaКанвы
पुत्रेणputreṇaсыном
कण्डुनाkaṇḍunāКанду
परमर्षिणाparamarṣiṇāвысшим риши
शृणुśṛṇuслушай
गाथाम्gāthāmпеснь; строфу
पुराpurāпрежде
गीताम्gītāmпропетую
धर्मिष्ठाम्dharmiṣṭhāmв высшей степени дхармичную
सत्यवादिनाsatyavādināговорящим истину
बद्धाञ्जलिपुटम्baddhāñjalipuṭamсо сложенными ладонями
दीनम्dīnamсмиренного; жалкого
याचन्तम्yācantamпросящего
शरणागतम्śaraṇāgatamпришедшего за прибежищем
न हन्यात्na hanyātне следует убивать
आनृशंस्यार्थम्ānṛśaṃsyārthamради сострадания; ради не-жестокости
अपिapiдаже
शत्रुम्śatrumврага
परंतपparaṃtapaо сокрушитель врагов
आर्तः वाārtaḥ vāстрадающий ли
यदि वाyadi vāили же
दृप्तःdṛptaḥгордый
परेषाम्pareṣāmк другим; чужим
शरणम् गतःśaraṇam gataḥприбежища пришедший
अरिःariḥвраг
प्राणान् परित्यज्यprāṇān parityajyaдаже оставив жизни
रक्षितव्यःrakṣitavyaḥдолжен быть защищён
कृतात्मनाkṛtātmanāобуздавшим себя
सः चेत्saḥ cetесли он
भयात् वाbhayāt vāиз страха
मोहात् वाmohāt vāили из заблуждения
कामात् वा अपिkāmāt vā apiили даже из желания
न रक्षतिna rakṣatiне защищает
स्वया शक्त्याsvayā śaktyāсвоей силой
यथातत्त्वम्yathātattvamкак следует; по истине
तत् पापम्tat pāpamтот грех
लोकगर्हितम्lokagarhitamосуждаемый миром
विनष्टःvinaṣṭaḥпогибший
पश्यतःpaśyataḥна глазах
तस्यtasyaтого
रक्षिणःrakṣiṇaḥзащитника
शरणागतःśaraṇāgataḥпришедший за прибежищем
आदायādāyaзабрав
सुकृतम्sukṛtamблагочестие; заслугу
तस्यtasyaего
सर्वम्sarvamвсё
गच्छेत्gacchetушёл бы
अरक्षितःarakṣitaḥнезащищённый
एवम्evamтак
दोषःdoṣaḥвина; недостаток
महान्mahānвеликая
अत्रatraздесь
प्रपन्नानाम्prapannānāmпредавшихся; прибегших
अरक्षणेarakṣaṇeв незащите
अस्वर्ग्यम्asvargyamне ведущее к небу
caи
अयशस्यम् चayaśasyam caи бесславное
बलवीर्यविनाशनम्balavīryavināśanamразрушающее силу и доблесть
करिष्यामिkariṣyāmiя сделаю
यथार्थम्yathārthamсогласно смыслу
तुtuже
कण्डोःkaṇḍoḥКанду
वचनम् उत्तमम्vacanam uttamamлучшее слово
धर्मिष्ठम् चdharmiṣṭham caи в высшей степени дхармичное
यशस्यम् चyaśasyam caи славное
स्वर्ग्यम्svargyamведущее к небу
स्यात् तुsyāt tuбудет же
फलोदयेphalodayeпри появлении плода
अनुवाद

«Пусть этот ночной ходок будет даже очень злым или незлым: он никак не способен причинить мне даже малейший вред. О владыка отрядов хари, если бы я захотел, я убил бы кончиком пальца пишачей, данавов, якшей и всех ракшасов на земле. Ведь известно, что голубь почтил врага, пришедшего за прибежищем, согласно правилу и накормил его собственным мясом. О лучший из ванаров, если голубь принял пришедшего похитителя своей жены, что уж говорить о человеке, подобном мне? Слушай дхармичную песнь, прежде пропетую правдивым высшим риши Канду, сыном риши Канвы: “Даже врага, смиренного, просящего, со сложенными ладонями, пришедшего за прибежищем, не следует убивать ради сострадания, о сокрушитель врагов. Страдающий ли он или гордый, враг, пришедший к другим за прибежищем, должен быть защищён обуздавшим себя даже ценой собственной жизни. Если же кто из страха, заблуждения или желания не защищает его своей силой как следует, это грех, осуждаемый миром. Если пришедший за прибежищем погибает на глазах у защитника незащищённым, он уходит, забрав всю заслугу того защитника. Поэтому велика вина в незащите предавшихся; это не ведёт к небу, приносит бесславие и разрушает силу и доблесть”. Я исполню по смыслу это лучшее слово Канду: оно в высшей степени дхармично, славно и приносящим плодом ведёт к небу».

संस्करण

37b9ac74cae5 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से