Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
रामायण
Равана велит разбудить Кумбхакарну6.48.1-16
1780 / 2464
रामायण · 6.48.1-16
॥
देवनागरी

स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः । भग्नदर्पस् तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः । अभिभूतो ऽभवद् राजा राघवेण महात्मना ॥
ब्रह्मदण्डप्रकाशानां विद्युत्सदृशवर्चसाम् । स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥
स काञ्चनमयं दिव्यम् आश्रित्य परमासनम् । विक्प्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः । यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेणास्मि निर्जितः ॥
इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं माम् अभ्युपस्थितम् । मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वम् इति तत् तथा ॥
देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसपन्नगैः । अवध्यत्वं मया प्राप्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥
एतद् एवाभ्युपागम्य यत्नं कर्तुम् इहार्हथ । राक्षसाश् चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु ॥
स चाप्रतिमगम्भीरो देवदानवदर्पहा । ब्रह्मशापाभिभूतस् तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ॥
स पराजितम् आत्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् । ज्ञात्वा रक्षोबलं भीमम् आदिदेश महाबलः ॥
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकाराश् चाधिरुह्यताम् । निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ॥
नव षट् सप्त चाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः । तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम् । वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रम् एव वधिष्यति ॥
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः । रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामो ऽस्मिन् सुदारुणे ॥
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते । किं करिष्याम्य् अहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि ॥
ईदृशे व्यसने प्राप्ते यो न साह्याय कल्पते । ते तु तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa praviśya purīṃ laṅkāṃ rāmabāṇabhayārditaḥ | bhagnadarpas tadā rājā babhūva vyathitendriyaḥ ||
mātaṃga iva siṃhena garuḍeneva pannagaḥ | abhibhūto 'bhavad rājā rāghaveṇa mahātmanā ||
brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām | smaran rāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ ||
sa kāñcanamayaṃ divyam āśritya paramāsanam | vikprekṣamāṇo rakṣāṃsi rāvaṇo vākyam abravīt ||
sarvaṃ tat khalu me moghaṃ yat taptaṃ paramaṃ tapaḥ | yat samāno mahendreṇa mānuṣeṇāsmi nirjitaḥ ||
idaṃ tad brahmaṇo ghoraṃ vākyaṃ mām abhyupasthitam | mānuṣebhyo vijānīhi bhayaṃ tvam iti tat tathā ||
devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ | avadhyatvaṃ mayā prāptaṃ mānuṣebhyo na yācitam ||
etad evābhyupāgamya yatnaṃ kartum ihārhatha | rākṣasāś cāpi tiṣṭhantu caryāgopuramūrdhasu ||
sa cāpratimagambhīro devadānavadarpahā | brahmaśāpābhibhūtas tu kumbhakarṇo vibodhyatām ||
sa parājitam ātmānaṃ prahastaṃ ca niṣūditam | jñātvā rakṣobalaṃ bhīmam ādideśa mahābalaḥ ||
dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākārāś cādhiruhyatām | nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām ||
nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ | taṃ tu bodhayata kṣipraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam ||
sa hi saṃkhye mahābāhuḥ kakudaṃ sarvarakṣasām | vānarān rājaputrau ca kṣipram eva vadhiṣyati ||
kumbhakarṇaḥ sadā śete mūḍho grāmyasukhe rataḥ | rāmeṇābhinirastasya saṃgrāmo 'smin sudāruṇe ||
bhaviṣyati na me śokaḥ kumbhakarṇe vibodhite | kiṃ kariṣyāmy ahaṃ tena śakratulyabalena hi ||
īdṛśe vyasane prāpte yo na sāhyāya kalpate | te tu tadvacanaṃ śrutvā rākṣasendrasya rākṣasāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स प्रविश्य पुरीं लङ्काम्sa praviśya purīṃ laṅkāmон, войдя в город Ланку
रामबाणभयार्दितःrāmabāṇabhayārditaḥизмученный страхом стрел Рамы
भग्नदर्पः तदा राजाbhagnadarpaḥ tadā rājāс разбитой гордостью тогда царь
बभूव व्यथितेन्द्रियःbabhūva vyathitendriyaḥстал с потрясёнными чувствами
मातंग इव सिंहेनmātaṃga iva siṃhenaкак слон львом
गरुडेन इव पन्नगःgaruḍena iva pannagaḥкак змей Гарудой
अभिभूतः अभवत् राजाabhibhūtaḥ abhavat rājāцарь был подавлен
राघवेण महात्मनाrāghaveṇa mahātmanāвеликим Рагхавой
ब्रह्मदण्डप्रकाशानाम्brahmadaṇḍaprakāśānāmсияющих как жезл Брахмы
विद्युत्सदृशवर्चसाम्vidyutsadṛśavarcasāmблеском подобных молнии
स्मरन् राघवबाणानाम्smaran rāghavabāṇānāmвспоминая стрелы Рагхавы
विव्यथे राक्षसेश्वरःvivyathe rākṣaseśvaraḥвладыка ракшасов содрогался
स काञ्चनमयम् दिव्यम्sa kāñcanamayam divyamон на золотой дивный
आश्रित्य परमासनम्āśritya paramāsanamопершись на высший престол
विक्प्रेक्षमाणः रक्षांसिvikprekṣamāṇaḥ rakṣāṃsiоглядывая ракшасов
रावणः वाक्यम् अब्रवीत्rāvaṇaḥ vākyam abravītРавана сказал слово
सर्वम् तत् खलु मे मोघम्sarvam tat khalu me moghamвсё это у меня тщетно
यत् तप्तम् परमम् तपःyat taptam paramam tapaḥчто была совершена высшая аскеза
यत् समानः महेन्द्रेणyat samānaḥ mahendreṇaраз я, равный Махендре
मानुषेण अस्मि निर्जितःmānuṣeṇa asmi nirjitaḥпобеждён человеком
इदम् तत् ब्रह्मणः घोरम्idam tat brahmaṇaḥ ghoramэто то страшное Брахмы
वाक्यम् माम् अभ्युपस्थितम्vākyam mām abhyupasthitamслово пришло ко мне
मानुषेभ्यः विजानीहिmānuṣebhyaḥ vijānīhiот людей знай
भयम् त्वम् इति तत् तथाbhayam tvam iti tat tathāстрах тебе, и это так
देवदानवगन्धर्वैःdevadānavagandharvaiḥбогами, данавами, гандхарвами
यक्षराक्षसपन्नगैःyakṣarākṣasapannagaiḥякшами, ракшасами, змеями
अवध्यत्वम् मया प्राप्तम्avadhyatvam mayā prāptamнеуязвимость мной получена
मानुषेभ्यः न याचितम्mānuṣebhyaḥ na yācitamот людей не была испрошена
एतत् एव अभ्युपागम्यetat eva abhyupāgamyaименно это приняв во внимание
यत्नम् कर्तुम् इह अर्हथyatnam kartum iha arhathaздесь должны приложить усилие
राक्षसाः च अपि तिष्ठन्तुrākṣasāḥ ca api tiṣṭhantuи ракшасы пусть стоят
चर्यागोपुरमूर्धसुcaryāgopuramūrdhasuна проходах и башнях ворот
सः च अप्रतिमगम्भीरःsaḥ ca apratimagambhīraḥи тот несравненно глубокий
देवदानवदर्पहाdevadānavadarpahāсокрушитель гордости богов и данавов
ब्रह्मशापाभिभूतः तुbrahmaśāpābhibhūtaḥ tuно охваченный проклятием Брахмы
कुम्भकर्णः विबोध्यताम्kumbhakarṇaḥ vibodhyatāmКумбхакарна пусть будет разбужен
स पराजितम् आत्मानम्sa parājitam ātmānamон, себя побеждённого
प्रहस्तम् च निषूदितम्prahastam ca niṣūditamи Прахасту убитого
ज्ञात्वा रक्षोबलम् भीमम्jñātvā rakṣobalam bhīmamузнав страшную силу ракшасов
आदिदेश महाबलःādideśa mahābalaḥприказал могучий
द्वारेषु यत्नः क्रियताम्dvāreṣu yatnaḥ kriyatāmу ворот пусть будет усилие
प्राकाराः च अधिरुह्यताम्prākārāḥ ca adhiruhyatāmи стены пусть будут заняты
निद्रावशसमाविष्टःnidrāvaśasamāviṣṭaḥпогружённый во власть сна
कुम्भकर्णः विबोध्यताम्kumbhakarṇaḥ vibodhyatāmКумбхакарна пусть будет разбужен
नव षट् सप्त चnava ṣaṭ sapta caдевять, шесть и семь
अष्टौ चaṣṭau caи восемь
मासान् स्वपिति राक्षसःmāsān svapiti rākṣasaḥмесяцев спит ракшас
तम् तु बोधयत क्षिप्रम्tam tu bodhayata kṣipramего же разбудите быстро
कुम्भकर्णम् महाबलम्kumbhakarṇam mahābalamКумбхакарну могучего
स हि संख्ये महाबाहुःsa hi saṃkhye mahābāhuḥведь он в бою могучерукий
ककुदम् सर्वरक्षसाम्kakudam sarvarakṣasāmвершина всех ракшасов
वानरान् राजपुत्रौ चvānarān rājaputrau caванаров и двух царевичей
क्षिप्रम् एव वधिष्यतिkṣipram eva vadhiṣyatiбыстро же убьёт
कुम्भकर्णः सदा शेतेkumbhakarṇaḥ sadā śeteКумбхакарна всегда спит
मूढः ग्राम्यसुखे रतःmūḍhaḥ grāmyasukhe rataḥглупец, привязанный к грубому счастью
रामेण अभिनिरस्तस्यrāmeṇa abhinirastasyaу меня, отброшенного Рамой
संग्रामः अस्मिन् सुदारुणेsaṃgrāmaḥ asmin sudāruṇeв этом очень страшном бою
भविष्यति न मे शोकःbhaviṣyati na me śokaḥне будет у меня скорби
कुम्भकर्णे विबोधितेkumbhakarṇe vibodhiteкогда Кумбхакарна разбужен
किम् करिष्यामि अहम् तेनkim kariṣyāmi aham tenaчто сделаю я с тем
शक्रतुल्यबलेन हिśakratulyabalena hiведь силой равным Шакре
ईदृशे व्यसने प्राप्तेīdṛśe vyasane prāpteпри такой беде наступившей
यः न साह्याय कल्पतेyaḥ na sāhyāya kalpateкто не годится для помощи
ते तु तत् वचनम् श्रुत्वाte tu tat vacanam śrutvāони же, услышав то слово
राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाःrākṣasendrasya rākṣasāḥцаря ракшасов, ракшасы
अनुवाद

Войдя в Ланку, Равана, измученный страхом стрел Рамы, стал с разбитой гордостью и потрясёнными чувствами. Как слон, подавленный львом, и как змей, подавленный Гарудой, он был сломлен великим Рагхавой. Вспоминая стрелы Рамы, сияющие как жезл Брахмы и сверкающие как молния, владыка ракшасов содрогался. Сев на золотой дивный престол и оглядев ракшасов, он сказал: «Тщетна моя высшая аскеза, если я, равный Махендре, побеждён человеком. Теперь пришло ко мне страшное слово Брахмы: “Знай, что страх тебе будет от людей”. От богов, данавов, гандхарвов, якшей, ракшасов и змеев я получил неуязвимость, но от людей её не просил. Примите это во внимание и приложите усилие. Пусть ракшасы стоят на проходах и башнях ворот. Разбудите Кумбхакарну, несравненно глубокого, сокрушителя гордости богов и данавов, хотя он и охвачен проклятием Брахмы». Узнав о собственном поражении и гибели Прахасты, могучий Равана приказал укрепить ворота и стены и разбудить Кумбхакарну, погружённого во власть сна. «Он спит по много месяцев, но разбудите его быстро. В бою этот могучерукий — вершина всех ракшасов; он быстро убьёт ванаров и двух царевичей. Если Кумбхакарна будет разбужен, у меня не будет скорби в этой страшной битве. Что мне делать с равным Шакре по силе братом, если он не годится помочь в такой беде?» Услышав слово царя ракшасов, ракшасы двинулись исполнять приказ.

संस्करण

83db5d49cf41 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 6.47.116-135

श्लोक बदलें इन कुंजियों से