रामायण
Вибхишана объясняет иллюзию Индраджита6.71.9-15
1871 / 2464
रामायण · 6.71.9-15
देवनागरी

मनुजेन्द्रार्तरूपेण यद् उक्तस् त्वं हनूमता । तद् अयुक्तम् अहं मन्ये सागरस्येव शोषणम् ॥
अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः । सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति ॥
याच्यमानः सुबहुशो मया हितचिकीर्षुणा । वैदेहीम् उत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः ॥
नैव साम्ना न भेदेन न दानेन कुतो युधा । सा द्रष्टुम् अपि शक्येत नैव चान्येन केन चित् ॥
वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः । चैत्यं निकुम्भिलां नाम यत्र होमं करिष्यति ॥
हुतवान् उपयातो हि देवैर् अपि सवासवैः । दुराधर्षो भवत्य् एष संग्रामे रावणात्मजः ॥
तेन मोहयता नूनम् एषा माया प्रयोजिता । विघ्नम् अन्विच्छता तात वानराणां पराक्रमे । ससैन्यास् तत्र गच्छामो यावत् तन् न समाप्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

manujendrārtarūpeṇa yad uktas tvaṃ hanūmatā | tad ayuktam ahaṃ manye sāgarasyeva śoṣaṇam ||
abhiprāyaṃ tu jānāmi rāvaṇasya durātmanaḥ | sītāṃ prati mahābāho na ca ghātaṃ kariṣyati ||
yācyamānaḥ subahuśo mayā hitacikīrṣuṇā | vaidehīm utsṛjasveti na ca tat kṛtavān vacaḥ ||
naiva sāmnā na bhedena na dānena kuto yudhā | sā draṣṭum api śakyeta naiva cānyena kena cit ||
vānarān mohayitvā tu pratiyātaḥ sa rākṣasaḥ | caityaṃ nikumbhilāṃ nāma yatra homaṃ kariṣyati ||
hutavān upayāto hi devair api savāsavaiḥ | durādharṣo bhavaty eṣa saṃgrāme rāvaṇātmajaḥ ||
tena mohayatā nūnam eṣā māyā prayojitā | vighnam anvicchatā tāta vānarāṇāṃ parākrame | sasainyās tatra gacchāmo yāvat tan na samāpyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मनुजेन्द्र आर्तरूपेणmanujendra ārtarūpeṇaо владыка людей, страдальческим образом
यत् उक्तः त्वम् हनूमताyat uktaḥ tvam hanūmatāчто сказано тебе Хануманом
तत् अयुक्तम् अहम् मन्येtat ayuktam aham manyeто неподобающим я считаю
सागरस्य इव शोषणम्sāgarasya iva śoṣaṇamкак высушивание океана
अभिप्रायम् तु जानामिabhiprāyam tu jānāmiнамерение же я знаю
रावणस्य दुरात्मनःrāvaṇasya durātmanaḥРаваны, злодушного
सीताम् प्रति महाबाहोsītām prati mahābāhoотносительно Ситы, могучерукий
न च घातम् करिष्यतिna ca ghātam kariṣyatiи убийства он не совершит
याच्यमानः सुबहुशःyācyamānaḥ subahuśaḥупрашиваемый многократно
मया हितचिकीर्षुणाmayā hitacikīrṣuṇāмной, желавшим блага
वैदेहीम् उत्सृजस्व इतिvaidehīm utsṛjasva itiотпусти Вайдехи — так
न च तत् कृतवान् वचःna ca tat kṛtavān vacaḥи то слово он не исполнил
न एव साम्नाna eva sāmnāни мирным убеждением
न भेदेनna bhedenaни разделением
न दानेनna dānenaни даром
कुतः युधाkutaḥ yudhāтем более боем
सा द्रष्टुम् अपि शक्येतsā draṣṭum api śakyetaона даже увидеться может
न एव च अन्येनna eva ca anyenaи вовсе не другим
केन चित्kena citкаким-либо
वानरान् मोहयित्वा तुvānarān mohayitvā tuванаров же введя в заблуждение
प्रतियातः स राक्षसःpratiyātaḥ sa rākṣasaḥушёл обратно тот ракшас
चैत्यम् निकुम्भिलाम् नामcaityam nikumbhilām nāmaк святилищу по имени Никумбхила
यत्र होमम् करिष्यतिyatra homam kariṣyatiгде он совершит жертвование
हुतवान् उपयातः हिhutavān upayātaḥ hiсовершив жертву и пришедший ведь
देवैः अपि सवासवैःdevaiḥ api savāsavaiḥдаже богами вместе с Васавой
दुराधर्षः भवति एषःdurādharṣaḥ bhavati eṣaḥтруднопобедимым становится этот
संग्रामे रावणात्मजःsaṃgrāme rāvaṇātmajaḥв битве сын Раваны
तेन मोहयता नूनम्tena mohayatā nūnamим, вводящим в заблуждение, несомненно
एषा माया प्रयोजिताeṣā māyā prayojitāэта иллюзия применена
विघ्नम् अन्विच्छता तातvighnam anvicchatā tātaпомеху ищущим, дорогой
वानराणाम् पराक्रमेvānarāṇām parākrameв доблести ванаров
ससैन्याः तत्र गच्छामःsasainyāḥ tatra gacchāmaḥс войском туда идём
यावत् तत् न समाप्यतेyāvat tat na samāpyateпока то не завершено
अनुवाद

«О владыка людей, то, что Хануман сказал тебе в страдальческом виде, я считаю невозможным — словно высушивание океана. Я знаю намерение злодушного Раваны относительно Ситы, могучерукий: он не совершит её убийства. Я, желая блага, многократно упрашивал его: “Отпусти Вайдехи”, но этого слова он не исполнил. Ни мирным убеждением, ни разделением, ни даром, тем более боем — её невозможно даже увидеть никаким другим способом. Введя ванаров в заблуждение, тот ракшас ушёл обратно к святилищу по имени Никумбхила, где он совершит жертвование. Совершив жертву и выйдя оттуда, этот сын Раваны становится в битве труднопобедимым даже для богов вместе с Васавой. Несомненно, эта иллюзия применена им, желающим сбить доблесть ванаров. Поэтому, дорогой, мы с войском должны идти туда, пока обряд ещё не завершён».

संस्करण

5fece8a0af4c · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से