रामायण
Головы Раваны вырастают снова6.96.20-28
1973 / 2464
रामायण · 6.96.20-28
देवनागरी

ततः क्रुद्धो महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः । संधाय धनुषा रामः क्षुरम् आशीविषोपमम् । रावणस्य शिरो ऽच्छिन्दच् छ्रीमज् ज्वलितकुण्डलम् ॥
तच् छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस् त्रिभिस् तदा । तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः ॥
तत् क्षिप्रं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा । द्वितीयं रावणशिरश् छिन्नं संयति सायकैः ॥
छिन्नमात्रं च तच् छीर्षं पुनर् अन्यत् स्म दृश्यते । तद् अप्य् अशनिसंकाशैश् छिन्नं रामेण सायकैः ॥
एवम् एव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् । न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये ॥
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दिवर्धनः । मार्गणैर् बहुभिर् युक्तश् चिन्तयाम् आस राघवः ॥
मारीचो निहतो यैस् तु खरो यैस् तु सुदूषणः । क्रञ्चारण्ये विराधस् तु कबन्धो दण्डका वने ॥
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रत्ययिका मम । किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ॥
इति चिन्तापरश् चासीद् अप्रमत्तश् च संयुगे । ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ kruddho mahābāhū raghūṇāṃ kīrtivardhanaḥ | saṃdhāya dhanuṣā rāmaḥ kṣuram āśīviṣopamam | rāvaṇasya śiro 'cchindac chrīmaj jvalitakuṇḍalam ||
tac chiraḥ patitaṃ bhūmau dṛṣṭaṃ lokais tribhis tadā | tasyaiva sadṛśaṃ cānyad rāvaṇasyotthitaṃ śiraḥ ||
tat kṣipraṃ kṣiprahastena rāmeṇa kṣiprakāriṇā | dvitīyaṃ rāvaṇaśiraś chinnaṃ saṃyati sāyakaiḥ ||
chinnamātraṃ ca tac chīrṣaṃ punar anyat sma dṛśyate | tad apy aśanisaṃkāśaiś chinnaṃ rāmeṇa sāyakaiḥ ||
evam eva śataṃ chinnaṃ śirasāṃ tulyavarcasām | na caiva rāvaṇasyānto dṛśyate jīvitakṣaye ||
tataḥ sarvāstravid vīraḥ kausalyānandivardhanaḥ | mārgaṇair bahubhir yuktaś cintayām āsa rāghavaḥ ||
mārīco nihato yais tu kharo yais tu sudūṣaṇaḥ | krañcāraṇye virādhas tu kabandho daṇḍakā vane ||
ta ime sāyakāḥ sarve yuddhe pratyayikā mama | kiṃ nu tat kāraṇaṃ yena rāvaṇe mandatejasaḥ ||
iti cintāparaś cāsīd apramattaś ca saṃyuge | vavarṣa śaravarṣāṇi rāghavo rāvaṇorasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः क्रुद्धः महाबाहुःtataḥ kruddhaḥ mahābāhuḥзатем разгневанный могучерукий
रघूणाम् कीर्तिवर्धनःraghūṇām kīrtivardhanaḥРагху славу увеличивающий
संधाय धनुषा रामःsaṃdhāya dhanuṣā rāmaḥналожив на лук Рама
क्षुरम् आशीविषोपमम्kṣuram āśīviṣopamamкшуру, ядовитой змее подобную
रावणस्य शिरः अच्छिन्दत्rāvaṇasya śiraḥ acchindatРаваны голову отсёк
श्रीमत् ज्वलितकुण्डलम्śrīmat jvalitakuṇḍalamпрекрасную, с пылающими серьгами
तत् शिरः पतितम् भूमौtat śiraḥ patitam bhūmauта голова упала на землю
दृष्टम् लोकैः त्रिभिः तदाdṛṣṭam lokaiḥ tribhiḥ tadāувиденная тремя мирами тогда
तस्य एव सदृशम् च अन्यत्tasya eva sadṛśam ca anyatи той же подобная другая
रावणस्य उत्थितम् शिरःrāvaṇasya utthitam śiraḥРаваны поднялась голова
तत् क्षिप्रम् क्षिप्रहस्तेनtat kṣipram kṣiprahastenaту быстро быстроруким
रामेण क्षिप्रकारिणाrāmeṇa kṣiprakāriṇāРамой быстро действующим
द्वितीयम् रावणशिरःdvitīyam rāvaṇaśiraḥвторую голову Раваны
छिन्नम् संयति सायकैःchinnam saṃyati sāyakaiḥотсекли в бою стрелами
छिन्नमात्रम् च तत् शीर्षम्chinnamātram ca tat śīrṣamедва отсечённая и та голова
पुनः अन्यत् स्म दृश्यतेpunaḥ anyat sma dṛśyateснова другая видится
तत् अपि अशनिसंकाशैःtat api aśanisaṃkāśaiḥта также молниеподобными
छिन्नम् रामेण सायकैःchinnam rāmeṇa sāyakaiḥотсечена Рамой стрелами
एवम् एव शतम् छिन्नम्evam eva śatam chinnamтак именно сто отсечено
शिरसाम् तुल्यवर्चसाम्śirasām tulyavarcasāmголов равного блеска
न च एव रावणस्य अन्तःna ca eva rāvaṇasya antaḥи вовсе Раваны конец
दृश्यते जीवितक्षयेdṛśyate jīvitakṣayeне видится в истощении жизни
ततः सर्वास्त्रवित् वीरःtataḥ sarvāstravit vīraḥзатем знающий все оружия герой
कौसल्यानन्दिवर्धनःkausalyānandivardhanaḥКаусальи радость увеличивающий
मार्गणैः बहुभिः युक्तःmārgaṇaiḥ bahubhiḥ yuktaḥсо многими стрелами соединённый
चिन्तयाम् आस राघवःcintayām āsa rāghavaḥстал размышлять Рагхава
मारीचः निहतः यैः तुmārīcaḥ nihataḥ yaiḥ tuМарича убит которыми же
खरः यैः तु सुदूषणःkharaḥ yaiḥ tu sudūṣaṇaḥКхара которыми же и Судушана
क्रञ्चारण्ये विराधः तुkrañcāraṇye virādhaḥ tuв лесу Краунча Вирадха же
कबन्धः दण्डकावनेkabandhaḥ daṇḍakāvaneКабандха в лесу Дандака
ते इमे सायकाः सर्वेte ime sāyakāḥ sarveэти вот стрелы все
युद्धे प्रत्ययिकाः ममyuddhe pratyayikāḥ mamaв бою надёжные для меня
किम् नु तत् कारणम् येनkim nu tat kāraṇam yenaчто же та причина, по которой
रावणे मन्दतेजसःrāvaṇe mandatejasaḥна Раване слабоблестящем
इति चिन्तापरः च आसीत्iti cintāparaḥ ca āsītтак размышлением занятый и был
अप्रमत्तः च संयुगेapramattaḥ ca saṃyugeи внимательный в сражении
ववर्ष शरवर्षाणिvavarṣa śaravarṣāṇiпроливал дожди стрел
राघवः रावणोरसिrāghavaḥ rāvaṇorasiРагхава на грудь Раваны
अनुवाद

Затем разгневанный могучерукий Рама, умножающий славу Рагху, наложил на лук кшуру, подобную ядовитой змее, и отсёк прекрасную голову Раваны с пылающими серьгами. Эта голова упала на землю на глазах у трёх миров, но у Раваны поднялась другая голова, точно такая же. Быстрорукий и быстро действующий Рама тут же стрелами отсёк в бою вторую голову Раваны. Но едва эта голова была отсечена, снова появилась другая; и её Рама отсёк молниеподобными стрелами. Так было отсечено целое множество одинаково сияющих голов, но конец жизни Раваны всё равно не был виден. Тогда Рагхава, герой, знающий все оружия, радость Каусальи, вооружённый множеством стрел, стал размышлять: «Этими надёжными в бою стрелами были убиты Марича, Кхара и Судушана, Вирадха в лесу Краунча, Кабандха в Дандаке. Почему же они не достигают конца в этом тускнеющем Раване?» Так Рагхава размышлял, оставаясь внимательным в сражении, и проливал дожди стрел на грудь Раваны.

संस्करण

15cf7016ded4 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से