रामायण
Брахма даёт Индраджиту имя и объясняет падение Индры7.30.8-14
2193 / 2464
रामायण · 7.30.8-14
देवनागरी

अथाब्रवीन् महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः । अमरत्वम् अहं देव वृणोमीहास्य मोक्षणे ॥
अब्रवीत् तु तदा देवो रावणिं कमलोद्भवः । नास्ति सर्वामरत्वं हि केषां चित् प्राणिनां भुवि ॥
अथाब्रवीत् स तत्रस्थम् इन्द्रजित् पद्मसंभवम् । श्रूयतां या भवेत् सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे ॥
ममेष्टं नित्यशो देव हव्यैः संपूज्य पावकम् । संग्रामम् अवतर्तुं वै शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ॥
तस्मिंश् चेद् असमाप्ते तु जप्यहोमे विभावसोः । युध्येयं देव संग्रामे तदा मे स्याद् विनाशनम् ॥
सर्वो हि तपसा चैव वृणोत्य् अमरतां पुमान् । विक्रमेण मया त्व् एतद् अमरत्वं प्रवर्तितम् ॥
एवम् अस्त्व् इति तं प्राह वाक्यं देवः प्रजापतिः । मुक्तश् चेन्द्रजिता शक्रो गताश् च त्रिदिवं सुराः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

athābravīn mahātejā indrajit samitiṃjayaḥ | amaratvam ahaṃ deva vṛṇomīhāsya mokṣaṇe ||
abravīt tu tadā devo rāvaṇiṃ kamalodbhavaḥ | nāsti sarvāmaratvaṃ hi keṣāṃ cit prāṇināṃ bhuvi ||
athābravīt sa tatrastham indrajit padmasaṃbhavam | śrūyatāṃ yā bhavet siddhiḥ śatakratuvimokṣaṇe ||
mameṣṭaṃ nityaśo deva havyaiḥ saṃpūjya pāvakam | saṃgrāmam avatartuṃ vai śatrunirjayakāṅkṣiṇaḥ ||
tasmiṃś ced asamāpte tu japyahome vibhāvasoḥ | yudhyeyaṃ deva saṃgrāme tadā me syād vināśanam ||
sarvo hi tapasā caiva vṛṇoty amaratāṃ pumān | vikrameṇa mayā tv etad amaratvaṃ pravartitam ||
evam astv iti taṃ prāha vākyaṃ devaḥ prajāpatiḥ | muktaś cendrajitā śakro gatāś ca tridivaṃ surāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ अब्रवीत्atha abravītтогда сказал
महातेजाःmahātejāḥвеликосияющий
इन्द्रजित्indrajitИндраджит
समितिंजयःsamitiṃjayaḥпобедитель в битве
अमरत्वम् अहम्amaratvam ahamбессмертие я
देव वृणोमिdeva vṛṇomiбог, выбираю
इह अस्य मोक्षणेiha asya mokṣaṇeздесь за его освобождение
अब्रवीत् तुabravīt tuсказал же
तदा देवःtadā devaḥтогда бог
रावणिम्rāvaṇimсыну Раваны
कमलोद्भवःkamalodbhavaḥрождённый из лотоса
न अस्तिna astiнет
सर्वामरत्वम् हिsarvāmaratvam hiполного бессмертия ведь
केषाम् चित्keṣām citни у каких
प्राणिनाम्prāṇināmживых существ
भुविbhuviна земле
अथ अब्रवीत् सःatha abravīt saḥтогда сказал он
तत्रस्थम्tatrasthamтам стоящему
इन्द्रजित्indrajitИндраджит
पद्मसंभवम्padmasaṃbhavamрождённому из лотоса
श्रूयताम्śrūyatāmпусть будет услышано
या भवेत् सिद्धिःyā bhavet siddhiḥкакая была бы сила
शतक्रतुविमोक्षणेśatakratuvimokṣaṇeза освобождение Шатакрату
मम इष्टम्mama iṣṭamмой желанный обряд
नित्यशः देवnityaśaḥ devaвсегда, бог
हव्यैःhavyaiḥжертвенными подношениями
संपूज्यsaṃpūjyaполностью почтив
पावकम्pāvakamОгонь
संग्रामम् अवतर्तुम् वैsaṃgrāmam avatartum vaiв битву вступать именно
शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणःśatrunirjayakāṅkṣiṇaḥжелающему победы над врагами
तस्मिन् चेत्tasmin cetесли в том
असमाप्ते तुasamāpte tuещё не завершённом же
जप्यहोमेjapyahomeджапе и хоме
विभावसोःvibhāvasoḥОгня
युध्येयम् देवyudhyeyam devaя сражался бы, бог
संग्रामेsaṃgrāmeв битве
तदा मेtadā meтогда для меня
स्यात् विनाशनम्syāt vināśanamбыла бы гибель
सर्वः हिsarvaḥ hiвсякий ведь
तपसा च एवtapasā ca evaподвижничеством и именно
वृणोतिvṛṇotiвыбирает
अमरताम् पुमान्amaratām pumānбессмертие человек
विक्रमेण मया तुvikrameṇa mayā tuдоблестью мной же
एतत् अमरत्वम्etat amaratvamэто бессмертие
प्रवर्तितम्pravartitamприведено в действие
एवम् अस्तु इतिevam astu itiтак пусть будет, так
तम् प्राहtam prāhaему сказал
वाक्यम्vākyamслово
देवः प्रजापतिःdevaḥ prajāpatiḥбог Праджапати
मुक्तः चmuktaḥ caи освобождён
इन्द्रजिता शक्रःindrajitā śakraḥИндраджитом Шакра
गताः चgatāḥ caи ушли
त्रिदिवम् सुराःtridivam surāḥна небо боги
अनुवाद

Тогда великосияющий Индраджит, победитель в битве, сказал: «Бог, за его освобождение я выбираю бессмертие». Но рождённый из лотоса бог ответил сыну Раваны: «Полного бессмертия нет ни у каких живых существ на земле». Тогда Индраджит сказал стоявшему там рождённому из лотоса: «Пусть будет услышано, какую силу я получу за освобождение Шатакрату. Пусть для меня, когда я желаю победы над врагами, будет постоянным правилом: почтив Огонь жертвенными подношениями, вступать в битву. Если же я стану сражаться, когда джапа и хома перед Огнём ещё не завершены, тогда пусть для меня наступит гибель. Всякий человек выбирает бессмертие подвижничеством, но я своей доблестью привёл в действие это бессмертие». «Так пусть будет», — сказал ему бог Праджапати. Шакра был освобождён Индраджитом, и боги ушли на небо.

संस्करण

28ba42cc4195 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से