श्रुता तु राघवस्यैतद् वाक्यं वाक्यविशारदः । भरतः प्राञ्जलिर् भूत्वा वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥
त्वयि धर्मः परः साधो त्वयि सर्वा वसुंधरा । प्रतिष्ठिता महाबाहो यशश् चामितविक्रम ॥
महीपालाश् च सर्वे त्वां प्रजापतिम् इवामराः । निरीक्षन्ते महात्मानो लोकनाथं यथा वयम् ॥
प्रजाश् च पितृवद् राजन् पश्यन्ति त्वां महाबल । पृथिव्यां गतिभूतो ऽसि प्राणिनाम् अपि राघव ॥
स त्वम् एवंविधं यज्ञम् आहर्तासि कथं नृप । पृथिव्यां राजवंशानां विनाशो यत्र दृश्यते ॥
पृथिव्यां ये च पुरुषा राजन् पौरुषम् आगताः । सर्वेषां भविता तत्र क्षयः सर्वान्तकोपमः ॥
स त्वं पुरुषशार्दूल गुणैर् अतुलविक्रम । पृथिवीं नार्हसे हन्तुं वशे हि तव वर्तते ॥
śrutā tu rāghavasyaitad vākyaṃ vākyaviśāradaḥ | bharataḥ prāñjalir bhūtvā vākyam etad uvāca ha ||
tvayi dharmaḥ paraḥ sādho tvayi sarvā vasuṃdharā | pratiṣṭhitā mahābāho yaśaś cāmitavikrama ||
mahīpālāś ca sarve tvāṃ prajāpatim ivāmarāḥ | nirīkṣante mahātmāno lokanāthaṃ yathā vayam ||
prajāś ca pitṛvad rājan paśyanti tvāṃ mahābala | pṛthivyāṃ gatibhūto 'si prāṇinām api rāghava ||
sa tvam evaṃvidhaṃ yajñam āhartāsi kathaṃ nṛpa | pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ vināśo yatra dṛśyate ||
pṛthivyāṃ ye ca puruṣā rājan pauruṣam āgatāḥ | sarveṣāṃ bhavitā tatra kṣayaḥ sarvāntakopamaḥ ||
sa tvaṃ puruṣaśārdūla guṇair atulavikrama | pṛthivīṃ nārhase hantuṃ vaśe hi tava vartate ||
Услышав эти слова Рагхавы, Бхарата, искусный в речи, сложил ладони и сказал: «О праведный, в тебе пребывает высшая дхарма; о могучерукий безмерной доблести, в тебе утверждены вся земля и слава. Все великодушные земные владыки смотрят на тебя, как бессмертные на Праджапати, как мы смотрим на владыку мира. О великосильный царь, подданные смотрят на тебя как на отца; о Рагхава, ты стал прибежищем даже для живых существ на земле. Как же ты, такой, совершишь жертву такого рода, о царь, где видна гибель царских родов на земле? О царь, все мужи на земле, достигшие мужской силы, погибнут там гибелью, подобной концу всего. О тигр среди людей несравненной доблести, ты не должен губить землю своими качествами: ведь она находится в твоей власти».
2ae4f9e7aded · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Бхарата возражает не против дхармы жертвы как таковой, а против её разрушительных последствий. Для него истинное величие Рамы именно в том, что земля уже подчинена ему любовью и доверием, а не нуждается в покорении через гибель царей.