सहसि व्रतिनीरभितः कृतिनीर् गिरिजास्तवने सलिलाप्लवने
कलितोल्लसनाः किल दिग्वसनास् तटभाक्पटिका रसलम्पटिकाः
स्फुटबाल्ययुताः पशुपालसुताः कुतुकी कलयन् मतिम् उल्ललयन्न्
उपगत्य मनोभववत्कमनो हृतवान् सिचयान् सुहृदां
निचयान्तरगं तरसा प्रियकं स्वरसाद् अधिरुह्य नगं तटकाननगं
कृपया स्नपयन्न् अथ तास् त्रपयन् पृथुलांसतटीधृतधौतपटी
पटलो हसितप्रभयोल्लसितः शृणुत प्रमदा गिरम् अश्रमदाम्
उपगत्य हिताम् अभितः सहिता यदि वा क्रमतः स्फुटविभ्रमतः
सिचयान् नयत च्छलनं न यतः कथितं न मया जनुषः समयाद्
अनृतं ललिता यशसोज्ज्वलिता विदुर् इन्दुहृदस् तद् अमी सुहृदस्
तनवै न हसाद् उदितं सहसा बत यूयम् इता व्रततः श्रमिता
इति सङ्कथयन् पटुतां प्रथयन्न् अतिचञ्चल हे विश मा कलहे
वितराद्य पटं कुरु मा कपटं करवाम सदा वचनं रसदास्
तव दास्यपरा न वयं त्व् अपरा न हि चेत् त्वरितं निखिलं चरितं
खलु राज्ञि तव प्रबले कितव प्रगदाम मदोद्धत घोरम् अदो
वचनं च रुषा प्रसरत्परुषाक्षरम् इत्य् उदितं सरुषा रुदितं
जडताकलिले यमुनासलिले विलसद्वपुषां गुरुकम्पजुषां
चलचारुदृशां बहुधा सुदृशां निशमय्य ततः प्रणयी सतत
स्मितचन्द्रिकया स्फुरितोऽधिकया यदि यूयम् ऋते मम वागमृते
भवथ ग्रहिला नियतं महिला उपसृत्य ततः प्रियकात् पततः
स्वपटीपदकान् स्वपरिच्छदकान् उररीकुरुत प्रमदाद् गुरुतस्
त्यजतानुचितं हृदि सङ्कुचितं न हि चेन् नितरां न पटान् वितराम्य्
उरुवीर्यचये मयि किं रचयेन् नृपतिः परितः स रुषा भरितः
स्फुटम् इत्य् अमलं निगदन् कमलं भ्रमयन्न् उदितः शशिवन् मुदितः
स्वकराम्बरिणीर् अथ ता हरिणीनयनाः कलयन् स्वशिरश् चलयन्
बत नग्नतया स्पृहयोन्नतया जलमज्जनतः कृतवर्जनतः
कपतेर् जनिता लघुता वनितास् तद् अलं दुरितक्षतये स्फुरित
द्युतिसुन्दरयोर् युगलं करयोः शिरसि प्रयता द्रुतम् अर्पयता
रुणम् इत्य् अधुना निजवाङ्मधुना परिलभ्य मदं हृदि विभ्रमदं
किरतीभिर् अलं नयनं विरलं रचिताञ्जलिभिः प्रमदावलिभिः
प्रणतो मधुरः कृतकामधुरः सुभगङ्करणं वसनाभरणं
विहितानतये ललनाततये दददङ्कुरितप्रणयच्छुरितः
परितो हृषिते मदनोत्तृषिते त्रपया नमिते प्रियसङ्गमिते
नवरागधरे द्युतिभागधरे हसिताङ्कुरतः स्फुरिते पुरतः
स्थगिते रशनाविलसद्वसनाकुलिते पृथुना स्फुटवेपथुना
चलदग्रकरे प्रमदाप्रकरे विहितेष्टवरः प्रणयिप्रवरः
सुतरां सुखिभिर् वलितः सखिभिर् बहुधाखुरलीविलसन्मुरली
नवकाकलिकालिभिर् उत्कलिकाकुलभिः कुलम् उन्नमयन् सुदृशां रमयन्
धियम् उन्मदनः कृपया सदनप्रहितप्रमदः कलितप्रमदः
कुसुमस्तवकं श्रवणे नवकं दधदाभरणं जगतां शरणं
जय केशिहर प्रमणा विहर त्वम् अतिप्रणयं स्वजने प्रणयन्
मयि दुर्हृदये भगवन् विदये कलयेर् अरुणाधर हे करुणाम् ॥
sahasi vratinīrabhitaḥ kṛtinīr girijāstavane salilāplavane
kalitollasanāḥ kila dig-vasanās taṭa-bhāk-paṭikā rasa-lampaṭikāḥ
sphuṭa-bālya-yutāḥ paśupāla-sutāḥ kutukī kalayan matim ullalayann
upagatya manobhavavat-kamano hṛtavān sicayān suhṛdāṁ
nicayāntaragaṁ tarasā priyakaṁ svarasād adhiruhya nagaṁ taṭa-kānana-gaṁ
kṛpayā snapayann atha tās trapayan pṛthulāṁsa-taṭī-dhṛta-dhauta-paṭī-
paṭalo hasita-prabhayollasitaḥ śṛṇuta pramadā giram aśramadām
upagatya hitām abhitaḥ sahitā yadi vā kramataḥ sphuṭa-vibhramataḥ
sicayān nayata cchalanaṁ na yataḥ kathitaṁ na mayā januṣaḥ samayād
anṛtaṁ lalitā yaśasojjvalitā vidur indu-hṛdas tad amī suhṛdas
tanavai na hasād uditaṁ sahasā bata yūyam itā vratataḥ śramitā
iti saṅkathayan paṭutāṁ prathayann aticañcala he viśa mā kalahe
vitarādya paṭaṁ kuru mā kapaṭaṁ karavāma sadā vacanaṁ rasadās
tava dāsya-parā na vayaṁ tv aparā na hi cet tvaritaṁ nikhilaṁ caritaṁ
khalu rājñi tava prabale kitava pragadāma madoddhata ghoram ado
vacanaṁ ca ruṣā prasarat-paruṣākṣaram ity uditaṁ saruṣā ruditaṁ
jaḍatā-kalile yamunā-salile vilasad-vapuṣāṁ guru-kampa-juṣāṁ
cala-cāru-dṛśāṁ bahudhā sudṛśāṁ niśamayya tataḥ praṇayī satata-
smita-candrikayā sphurito’dhikayā yadi yūyam ṛte mama vāg-amṛte
bhavatha grahilā niyataṁ mahilā upasṛtya tataḥ priyakāt patataḥ
svapaṭī-padakān sva-paricchadakān urarīkuruta pramadād gurutas
tyajatānucitaṁ hṛdi saṅkucitaṁ na hi cen nitarāṁ na paṭān vitarāmy
uru-vīrya-caye mayi kiṁ racayen nṛpatiḥ paritaḥ sa ruṣā bharitaḥ
sphuṭam ity amalaṁ nigadan kamalaṁ bhramayann uditaḥ śaśivan muditaḥ
svakarāmbariṇīr atha tā hariṇī-nayanāḥ kalayan sva-śiraś calayan
bata nagnatayā spṛhayonnatayā jala-majjanataḥ kṛta-varjanataḥ
kapater janitā laghutā vanitās tad alaṁ durita-kṣataye sphurita-
dyuti-sundarayor yugalaṁ karayoḥ śirasi prayatā drutam arpayatā-
ruṇam ity adhunā nija-vāṅ-madhunā parilabhya madaṁ hṛdi vibhra-madaṁ
kiratībhir alaṁ nayanaṁ viralaṁ racitāñjalibhiḥ pramadāvalibhiḥ
praṇato madhuraḥ kṛta-kāma-dhuraḥ subhagaṅkaraṇaṁ vasanābharaṇaṁ
vihitānataye lalanā-tataye dadad-aṅkurita-praṇaya-cchuritaḥ
parito hṛṣite madanottṛṣite trapayā namite priya-saṅgamite
nava-rāga-dhare dyuti-bhāga-dhare hasitāṅkurataḥ sphurite purataḥ
sthagite raśanā-vilasad-vasanā-kulite pṛthunā sphuṭa-vepathunā
calad-agra-kare pramadā-prakare vihiteṣṭa-varaḥ praṇayi-pravaraḥ
sutarāṁ sukhibhir valitaḥ sakhibhir bahudhākhuralī-vilasan-muralī-
nava-kākali-kālibhir utkalikā-kulabhiḥ kulam unnamayan sudṛśāṁ ramayan
dhiyam unmadanaḥ kṛpayā sadana-prahita-pramadaḥ kalita-pramadaḥ
kusuma-stavakaṁ śravaṇe navakaṁ dadhad-ābharaṇaṁ jagatāṁ śaraṇaṁ
jaya keśi-hara pramaṇā vihara tvam atipraṇayaṁ svajane praṇayan
mayi durhṛdaye bhagavan vidaye kalayer aruṇādhara he karuṇām ||
छन्द अज्ञात
Победы тебе, убивший Кеши! В месяц маргаширша любопытный, ты увидел дочерей пастухов — они держали обет, усердно славили Гириджу, с рвением погружались в воду, нагие, оставив платья на берегу, увлечённые вкусом любви, по-детски простодушные, — и, распаляя их ум, прекрасный, как Кама, подошёл и похитил одежды. Быстро, по своей воле, ты взобрался — среди толпы друзей — на кадамбу в роще у берега, из милости продлевая их купание и смущая их, с грудой чистых платьев на широком плече, озарённый сиянием улыбки: «Слушайте, красавицы, благое, успокаивающее слово: подойдите вплотную, все вместе или по одной, открыто и играючи, и берите одежды. Обмана нет: с самого рождения я не сказал неправды — это знают, прелестные, мои друзья, сияющие славой, с сердцем, как луна. Я не затягиваю насильно того, что сказано в шутку: ах, вы пришли, утомлённые обетом». Так говорил ты, являя ловкость. «Непоседа, не затевай ссоры! Отдай сейчас же платье, не хитри. Мы всегда будем слушаться тебя, будем приносить тебе простоквашу, мы преданы служению тебе, а не чужие. А если нет — скорее расскажем всё о твоих проделках могучему царю, обманщик, дерзкий от хмеля!» Выслушав это грозное слово, сказанное во гневе, с резкими слогами, и гневный плач красавиц с подвижными прелестными глазами, что дрожали всем своим сияющим телом в ледяной воде Ямуны, ты, любящий, ещё ярче засиял лунным светом неизменной улыбки: «Если вы, женщины, и вправду поверили нектару моего честного слова, подойдите и с великой радостью берите свои платья с украшениями, свои покровы, что падают с кадамбы. Оставьте неуместную стыдливость в сердце. А не то — ни за что не отдам платьев. Что может сделать мне, полному великой доблести, этот царь, хоть бы он весь налился гневом?» Так ясно и чисто говорил ты, вертя в руке лотос, радостный, взошедший, как луна. Потом, видя этих ланеоких, одетых лишь в собственные руки, ты покачал головой: «Ах, женщины, входя в воду нагими, вопреки запрету, от великого желания, вы оскорбили владыку вод. Так довольно — чтобы смыть грех, скорей благоговейно поднимите над головой пару своих алых рук, прекрасных сверкающим сиянием». Тогда вереницы красавиц, опьянённые в сердце игривым хмелем мёда твоих слов, щедро бросая на тебя взгляды, поодиночке сложили ладони и поклонились — сладостному, исполнившему бремя их желаний. Ты давал склонившейся веренице девушек одежды и украшения, дарующие красоту, пронизанный проросшей любовью; и толпе красавиц — радостной, жаждущей любви, склонённой от стыда, соединённой с любимым, несущей новую любовь, полной сияния, сверкающей ростками улыбки, стоящей впереди, прикрывшись, смятенной поясом и блистающими одеждами, охваченной сильной явной дрожью, с дрожащими кончиками пальцев, — ты, лучший из любящих, дал желанный дар. Окружённый счастливыми друзьями, ты вереницами новых тихих напевов флейты, играющей на все лады, поднимал в красавицах стаи томлений, радовал их ум, сводил с ума, из милости отпустил их домой и сам ликовал, со свежей гроздью цветов на ухе, прибежище миров. Щедрый сердцем, играй, являя великую любовь к своим. Бхагаван, алогубый, прояви сострадание и ко мне — дурному сердцем, безжалостному.
d13b7cd922c6 · प्रकाशित 23 सित॰ 2026, 4:46:27 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Дандака «Кусума-стабака» — строфа без счёта строк, одним дыханием, из трёхсложных стоп с концом в рифму; её название обыграно в конце: Кришна носит на ухе «кусума-стабаку», гроздь цветов. Рассказ идёт за десятой песнью «Бхагаватам»: гопи, дающие обет Катьяяни (здесь — Гириджи), купаются нагими; Кришна уносит их одежды на кадамбу. Баладева поясняет по шагам. Друзья, на которых Кришна ссылается как на свидетелей, — малыши четырёх-пяти лет. Слова «я с рождения не говорил неправды» повторяют «Бхагаватам». Угроза гопи пожаловаться Камсе ничего не стоит: «его слуг я уже перебил». Главное — «владыка вод»: входить в воду нагими запрещено, это оскорбление Варуны, и Кришна просит сложить ладони над головой как искупление. Желанный дар в конце — обещание: «эти ночи вы проведёте со мной». Обет гопи был о Кришне как о муже — и он его исполняет.