उपनिषद्
Парабрахма-упанишадаParabrahma 1.17
8133 / 9568
उपनिषद् · Parabrahma 1.17
देवनागरी

चतुरङ्गुलवेष्टनमिव षण्णवतितत्त्वानि तन्तुवद्विभज्य तदा हितं त्रिगुणीकृत्य द्वात्रिंशत्तत्त्वनिष्कर्षमापाद्य ज्ञानपूतं त्रिगुणस्वरूपं त्रिमूर्तित्वं पृथग्विज्ञाय नवब्रह्माख्यनवगुणोपेतं ज्ञात्वा नवमानमितस्त्रिगुणीकृत्य सूर्येन्द्वग्निकलास्वरूपत्वेनैकीकृत्याद्यन्तरेकत्वमपि मध्ये त्रिरावृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरत्वमनुसंधायाद्यन्तमेकीकृत्य चिद्ग्रन्थावद्वैतग्रन्थिं कृत्वा नाभ्यादिब्रह्मबिलप्रमाणं पृथक् पृथक् सप्तविंशतितत्त्वसंबन्धं त्रिगुणोपेतं त्रिमूर्तिलक्षणलक्षितमप्येकत्वमापाद्य वामांसादिदक्षिणकण्ठ्यन्तं विभाव्याद्यन्तग्रहसंमेलनमेकं ज्ञात्वा मूलमेकं सत्यं मृण्मयं विज्ञातं स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्

लिप्यंतरण (IAST)

caturaṅgulaveṣṭanamiva ṣaṇṇavatitattvāni tantuvadvibhajya tadā hitaṃ triguṇīkṛtya dvātriṃśattattvaniṣkarṣamāpādya jñānapūtaṃ triguṇasvarūpaṃ trimūrtitvaṃ pṛthagvijñāya navabrahmākhyanavaguṇopetaṃ jñātvā navamānamitastriguṇīkṛtya sūryendvagnikalāsvarūpatvenaikīkṛtyādyantarekatvamapi madhye trirāvṛtya brahmaviṣṇumaheśvaratvamanusaṃdhāyādyantamekīkṛtya cidgranthāvadvaitagranthiṃ kṛtvā nābhyādibrahmabilapramāṇaṃ pṛthak pṛthak saptaviṃśatitattvasaṃbandhaṃ triguṇopetaṃ trimūrtilakṣaṇalakṣitamapyekatvamāpādya vāmāṃsādidakṣiṇakaṇṭhyantaṃ vibhāvyādyantagrahasaṃmelanamekaṃ jñātvā mūlamekaṃ satyaṃ mṛṇmayaṃ vijñātaṃ syādvācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ mṛttiketyeva satyam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
चतुः-अङ्गुल-वेष्टनम् इवcatuḥ-aṅgula-veṣṭanam ivaas a winding of four fingers' [breadth]
षण्-णवति-तत्त्वानि तन्तु-वत् विभज्यṣaṇ-ṇavati-tattvāni tantu-vat vibhajyahaving divided the ninety-six elements, like threads
चित्-ग्रन्थौ अ-द्वैत-ग्रन्थिं कृत्वाcit-granthau a-dvaita-granthiṃ kṛtvāhaving made, in the knot of consciousness, the non-dual knot
मूलम् एकं सत्यं मृत्-मयंmūlam ekaṃ satyaṃ mṛt-mayaṃthe root is one, true, made of clay
मृत्तिका इति एव सत्यम्mṛttikā iti eva satyam'clay' — this alone is the truth
अनुवाद

…having divided the ninety-six elements, like threads… having made, in the knot of consciousness, the non-dual knot… the root is one and true: the clay-thing is known; speech is [merely] a grasping at a word, a modification, a naming — but the truth is clay.

संस्करण

b61fdf0dd093 · प्रकाशित 6 अग॰ 2026, 4:32:42 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से