वराह पुराण
The origin of the ancestors and the times for śrāddha13.29-38
82 / 1719
Linuxपन्ने पलटें
वराह पुराण · 13.29-38

Mārkaṇḍeya

देवनागरी

अग्निष्वात्तेति मारीच्या वैराजा बर्हिसंज्ञिताः । सुकालेयापि पितरो वसिष्ठस्य प्रजापतेः । तेऽपि याज्यास्त्रिभिर्वर्णैर्न शूद्रेण पृथक्कृतम्
वर्णत्रयाभ्यनुज्ञातः शूद्रः सर्वान् पितृन् यजेत् । न तु तस्य पृथक् सन्ति पितरः शूद्रजातयः
मुक्तश्चेतनको ब्रह्मन् ननु विप्रेषु दृश्यते । विशेषशास्त्रदृष्ट्या तु पुराणानां च दर्शनात्
एवं ऋषिस्तुतैः शास्त्रं ज्ञात्वा याज्यकसंभवान् । स्वयं सृष्ट्यां स्मृतिर्लब्धा पुत्राणां ब्रह्मणा ततः । परं निर्वाणमापन्नास्तेऽपि ज्ञानेन एव च
वस्वादीनां कश्यपाद्या वर्णानां वसवादयः । अविशेषेण विज्ञेया गन्धर्वाद्या अपि ध्रुवम्
एष ते पैतृकः सर्ग उद्देशेन महामुने । कथितो नान्त एवास्य वर्षकोट्या हि दृश्यते
श्राद्धस्य कालान् वक्ष्यामि तान् श्रृणुष्व द्विजोत्तम । श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम्
श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपातेऽयने तथा । विषुवे चैव संप्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । समस्तेष्वेव विप्रेन्द्र राशिष्वर्केऽतिगच्छति
नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा
अमावास्या यदा आर्द्राविशाखास्वातियोगिनो । श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तदाप्नोत्यष्टवार्षिकीम्

लिप्यंतरण (IAST)

agniṣvātteti mārīcyā vairājā barhisaṃjñitāḥ | sukāleyāpi pitaro vasiṣṭhasya prajāpateḥ | te'pi yājyāstribhirvarṇairna śūdreṇa pṛthakkṛtam
varṇatrayābhyanujñātaḥ śūdraḥ sarvān pitṛn yajet | na tu tasya pṛthak santi pitaraḥ śūdrajātayaḥ
muktaścetanako brahman nanu vipreṣu dṛśyate | viśeṣaśāstradṛṣṭyā tu purāṇānāṃ ca darśanāt
evaṃ ṛṣistutaiḥ śāstraṃ jñātvā yājyakasaṃbhavān | svayaṃ sṛṣṭyāṃ smṛtirlabdhā putrāṇāṃ brahmaṇā tataḥ | paraṃ nirvāṇamāpannāste'pi jñānena eva ca
vasvādīnāṃ kaśyapādyā varṇānāṃ vasavādayaḥ | aviśeṣeṇa vijñeyā gandharvādyā api dhruvam
eṣa te paitṛkaḥ sarga uddeśena mahāmune | kathito nānta evāsya varṣakoṭyā hi dṛśyate
śrāddhasya kālān vakṣyāmi tān śrṛṇuṣva dvijottama | śrāddhārhamāgataṃ dravyaṃ viśiṣṭamathavā dvijam
śrāddhaṃ kurvīta vijñāya vyatīpāte'yane tathā | viṣuve caiva saṃprāpte grahaṇe śaśisūryayoḥ | samasteṣveva viprendra rāśiṣvarke'tigacchati
nakṣatragrahapīḍāsu duṣṭasvapnāvalokane | icchāśrāddhāni kurvīta navasasyāgame tathā
amāvāsyā yadā ārdrāviśākhāsvātiyogino | śrāddhaiḥ pitṛgaṇastṛptiṃ tadāpnotyaṣṭavārṣikīm

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अग्निष्वात्तेतिagniṣvātteti«агнишватты» — так
मारीच्याmārīcyāМаричи
वैराजाvairājāвайраджи
बर्हिसंज्ञिताःbarhisaṃjñitāḥименуемые бархишадами
सुकालेयापिsukāleyāpiи сукалеи
पितरोpitaroпредки
वसिष्ठस्यvasiṣṭhasyaу Васиштхи
प्रजापतेःprajāpateḥу Праджапати
पिpiтакже
याज्यास्त्रिभिर्वर्णैर्नyājyāstribhirvarṇairnaпочитаемы тремя сословиями, не
शूद्रेणśūdreṇaшудрою
पृथक्कृतम्pṛthakkṛtamпорознь совершаемое
वर्णत्रयाभ्यनुज्ञातःvarṇatrayābhyanujñātaḥтремя сословиями дозволенный
शूद्रःśūdraḥшудра
सर्वान्sarvānвсех
पितृन्pitṛnпредков
यजेत्yajetда почитает
naне
तुtuже
तस्यtasyaу него
पृथक्pṛthakпорознь
सन्तिsantiсуть
पितरःpitaraḥпредки
शूद्रजातयःśūdrajātayaḥшудрского рода
मुक्तश्चेतनकोmuktaścetanakoосвобождённый и сознающий
ब्रह्मन्brahmanо брахман
ननुnanuведь
विप्रेषुvipreṣuсреди брахманов
दृश्यतेdṛśyateвидится
विशेषशास्त्रदृष्ट्याviśeṣaśāstradṛṣṭyāпо особому воззрению шастр
पुराणानांpurāṇānāṃпуран
दर्शनात्darśanātот воззрения
एवंevaṃтак
ऋषिस्तुतैःṛṣistutaiḥвоспетыми мудрецами
शास्त्रंśāstraṃшастру
ज्ञात्वाjñātvāпознав
याज्यकसंभवान्yājyakasaṃbhavānпроисхождение почитаемых
स्वयंsvayaṃсам
सृष्ट्यांsṛṣṭyāṃв творении
स्मृतिर्लब्धाsmṛtirlabdhāпамятование обретено
पुत्राणांputrāṇāṃу сыновей
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмою
ततःtataḥзатем
परंparaṃвысшего
निर्वाणमापन्नास्तेnirvāṇamāpannāsteугасания достигли они
ज्ञानेनjñānenaзнанием
एवevaименно
वस्वादीनांvasvādīnāṃу васу и прочих
कश्यपाद्याkaśyapādyāКашьяпа и прочие
वर्णानांvarṇānāṃу сословий
वसवादयःvasavādayaḥвасу и прочие
अविशेषेणaviśeṣeṇaбез различия
विज्ञेयाvijñeyāдолжны быть знаемы
गन्धर्वाद्याgandharvādyāгандхарвы и прочие
ध्रुवम्dhruvamнепреложно
एषeṣaэто
तेteтебе
पैतृकःpaitṛkaḥпредковое
सर्गsargaтворение
उद्देशेनuddeśenaвкратце
महामुनेmahāmuneо великий мудрец
कथितोkathitoповедано
नान्तnāntaне конец
एवास्यevāsyaименно ему
वर्षकोट्याvarṣakoṭyāв миллион лет
दृश्यतेdṛśyateвидится
श्राद्धस्यśrāddhasyaшраддхи
कालान्kālānвремена
वक्ष्यामिvakṣyāmiповедаю
तान्tānих
श्रृणुष्वśrṛṇuṣvaслушай
द्विजोत्तमdvijottamaо лучший из дваждырождённых
श्राद्धार्हमागतंśrāddhārhamāgataṃпришедшее, достойное шраддхи
द्रव्यंdravyaṃвещество
विशिष्टमथवाviśiṣṭamathavāили же отменного
द्विजम्dvijamдваждырождённого
श्राद्धंśrāddhaṃшраддху
कुर्वीतkurvītaпусть совершает
विज्ञायvijñāyaуразумев
व्यतीपातेvyatīpāteпри вьятипате
यनेyaneпри солнцевороте
तथाtathāтакже
विषुवेviṣuveпри равноденствии
चैवcaivaи
संप्राप्तेsaṃprāpteнаступившем
ग्रहणेgrahaṇeпри затмении
शशिसूर्ययोःśaśisūryayoḥлуны и солнца
समस्तेष्वेवsamasteṣvevaво всех именно
विप्रेन्द्रviprendraо владыка брахманов
राशिष्वर्केrāśiṣvarkeв знаках, когда солнце
तिगच्छतिtigacchatiпереходит
नक्षत्रग्रहपीडासुnakṣatragrahapīḍāsuпри бедах от звёзд и планет
दुष्टस्वप्नावलोकनेduṣṭasvapnāvalokaneпри виде дурного сна
इच्छाश्राद्धानिicchāśrāddhāniшраддхи по желанию
नवसस्यागमेnavasasyāgameпри появлении нового урожая
अमावास्याamāvāsyāноволуние
यदाyadāкогда
आर्द्राविशाखास्वातियोगिनोārdrāviśākhāsvātiyoginoс Ардрой, Вишакхой и Свати сочетающееся
श्राद्धैःśrāddhaiḥшраддхами
पितृगणस्तृप्तिंpitṛgaṇastṛptiṃсонм предков насыщение
तदाप्नोत्यष्टवार्षिकीम्tadāpnotyaṣṭavārṣikīmтогда обретает восьмилетнее
caи
caи
caи
caи
caи
तेteони
तथाtathāтакже
अपिapiтакже
अनुवाद

«Маричи — агнишватты, вайраджи именуются бархишадами; и сукалеи — предки у Праджапати Васиштхи. Они почитаемы тремя сословиями; шудрою же порознь не совершается. Дозволенный тремя сословиями, шудра да почитает всех предков; но нет у него отдельных предков шудрского рода. Освобождённый и сознающий, о брахман, ведь видится среди брахманов — по особому воззрению шастр и от воззрения пуран. Так, познав шастру, воспетую мудрецами, и происхождение почитаемых, сам обрёл памятование в творении; у сыновей Брахмою затем — и они достигли высшего угасания именно знанием. У васу и прочих — Кашьяпа и прочие; у сословий — васу и прочие; без различия должны быть знаемы и гандхарвы с прочими, непреложно. Это, о великий мудрец, вкратце поведано тебе предковое творение; конца же ему не видится и в миллион лет. Поведаю времена шраддхи — слушай их, о лучший из дваждырождённых. Уразумев пришедшее вещество, достойное шраддхи, или же отменного дваждырождённого, пусть совершает шраддху: при вьятипате, при солнцевороте, также при наступившем равноденствии, при затмении луны и солнца, во всех знаках, когда солнце переходит, о владыка брахманов; при бедах от звёзд и планет, при виде дурного сна — шраддхи по желанию, а также при появлении нового урожая. Когда новолуние сочетается с Ардрой, Вишакхой и Свати, сонм предков шраддхами обретает тогда насыщение на восемь лет».

संस्करण

937a7fc770ae · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 8:29:45 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से