Ṛṣi-putra
ईतयो यत्र देशेषु लुब्धेषु नगरेषु च ॥ क्षयाः कालोपसर्गा वा जायन्ते तत्र ते नराः
बहुदुःखपरिक्लिष्टा गर्भवासेन पीडिताः ॥ एकहस्ता द्विहस्ता वा कूटाश्च विकृतोदराः
शिराविवृतगात्राश्च हीनाङ्गा वातरोगिणः ॥ अश्रुपातितनेत्राश्च भार्या न प्राप्नुवन्ति ते
तेषामपत्यं न भवेत्तद्रूपं च सुलक्षणम् ॥ अतिह्रस्वं विवर्णं च विकृतं भ्रान्तलोचनम्
संसारे च यथा पक्वं कृपणं भैरवस्वनम् ॥ महतः परिवारस्य तुष्टश्चोच्छिष्टभोजकः
रूपतो गुणतो हीनो बलतः शीलतस्तथा ॥ राजभृत्या भवन्त्येते पृथिवीपरिचारकाः
अनालया निरामर्षा वेद नाभिः सुसंवृताः ॥ समकार्यसजात्यानां मित्रसम्बन्धिनां तथा
ītayo yatra deśeṣu lubdheṣu nagareṣu ca || kṣayāḥ kālopasargā vā jāyante tatra te narāḥ
bahuduḥkhaparikliṣṭā garbhavāsena pīḍitāḥ || ekahastā dvihastā vā kūṭāśca vikṛtodarāḥ
śirāvivṛtagātrāśca hīnāṅgā vātarogiṇaḥ || aśrupātitanetrāśca bhāryā na prāpnuvanti te
teṣāmapatyaṃ na bhavettadrūpaṃ ca sulakṣaṇam || atihrasvaṃ vivarṇaṃ ca vikṛtaṃ bhrāntalocanam
saṃsāre ca yathā pakvaṃ kṛpaṇaṃ bhairavasvanam || mahataḥ parivārasya tuṣṭaścocchiṣṭabhojakaḥ
rūpato guṇato hīno balataḥ śīlatastathā || rājabhṛtyā bhavantyete pṛthivīparicārakāḥ
anālayā nirāmarṣā veda nābhiḥ susaṃvṛtāḥ || samakāryasajātyānāṃ mitrasambandhināṃ tathā
«Где бедствия в странах скупых и в городах, убыли или поветрия по времени рождаются, — там те люди, многими страданиями измученные, пребыванием во чреве мучимые: однорукие, двурукие или увечные, с искажённым животом, и с телом, где вздулись жилы, с ущербными членами, страдающие ветряной болезнью, и с глазами, роняющими слёзы. Жён они не обретают; у них потомство не будет того облика и с добрыми приметами — слишком малое, бесцветное и искажённое, с блуждающим взором. И в круговороте, как созревшее, жалкое, со страшным голосом; и великой свиты довольный объедками едок. Обликом, качествами ущербный, силою и нравом также, — царскими слугами становятся эти, земли служители, без пристанища, без стойкости; знает пуп хорошо укрытых, равных по делу и роду, друзей и свойственников также».
1b30d4f6228c · प्रकाशित 4 सित॰ 2026, 3:28:59 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Названо, где родятся такие люди: в скупых странах и в городах, где мор. Скупость поставлена в один ряд с поветрием, как одна и та же беда.
За перечнем увечий видно другое: одиночество. Не находят жены, не имеют своего угла, живут объедками при чужом столе.
Читать этот перечень как приметы вины нельзя. Он говорит одно: жизнь без доверия и щедрости кончается тем, что тебя никто не держит.