वराह पुराण
A description of the greatness of Jalesvara215.16-30
1701 / 1719
Linuxपन्ने पलटें
वराह पुराण · 215.16-30

Brahmā

देवनागरी

सिंहशार्दूलमहिषगोलांगूलर्क्षवानरैः ॥ नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम्
प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा ॥ विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम्
कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च ॥ सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः
प्रविशन्तश्च ते देवा वनोद्देशं क्वचिच्छुभे ॥ कदलीवनसंछन्ने फुल्लपादपशोभिते
गिरिनद्यास्तु पुलिने हंसकुन्देंदुसन्निभे ॥ गन्धामोदेन पुष्पाणां वासितं मधुगन्धिमत्
मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्तत ॥ विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम्
तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् ॥ आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति
मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा ॥ ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमा विश्वेश्वरेश्वरी
ततस्तदुच्चशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः ॥ अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम्
मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् ॥ एकशृंगैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम्
चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः ॥ शुक्लेनोदरभागेन राजतैरुपशोभितम्
पीनोन्नतकटिस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम् ॥ बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्रांकुरविराजितम्
तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः ॥ सर्वोंद्यमेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः
शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना ॥ मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना
जग्राह केशवश्चापि मूलं तस्य महात्मनः ॥ त्रिभिरेवं गृहीतं तु त्रिधा भूतमभज्यत

लिप्यंतरण (IAST)

siṃhaśārdūlamahiṣagolāṃgūlarkṣavānaraiḥ || nāditaṃ gajayūthaiśca mṛgayūthaiśca tadvanam
pramukhe vāsavaṃ kṛtvā viviśuste surāstadā || vimucya rathayānāni padbhiḥ siddhādisaṅkaṭam
kandarodarakūṭeṣu tarūṇāṃ gahaneṣu ca || sarvadevamayaṃ rudraṃ mārgamāṇāḥ śanaiḥ śanaiḥ
praviśantaśca te devā vanoddeśaṃ kvacicchubhe || kadalīvanasaṃchanne phullapādapaśobhite
girinadyāstu puline haṃsakundeṃdusannibhe || gandhāmodena puṣpāṇāṃ vāsitaṃ madhugandhimat
muktācūrṇanikāśābhirvālukābhistatastata || vikrīḍamānāṃ dadṛśuḥ kanyāṃ kāścinmanoramām
tatra te vibudhā dṛṣṭvā sarve māṃ samacodayan || ādyo'haṃ sarvadevānāṃ kathametadbhavediti
muhūrttaṃ dhyānamāsthāya vijñātā sā mayā tadā || dhruvaṃ śailendraputrīyamumā viśveśvareśvarī
tatastaduccaśikharamāruhya vibudheśvarāḥ || adho vilokya te sarve dadṛśustaṃ surottamam
madhye mṛgasamūhasya goptāramiva saṃsthitam || ekaśṛṃgaikacaraṇaṃ taptahāṭakavarcasam
cāruvaktrākṣidaśanaṃ pṛṣṭhataḥ śuklabindubhiḥ || śuklenodarabhāgena rājatairupaśobhitam
pīnonnatakaṭiskandhaṃ nimagnāṃsaśirodharam || bimboṣṭhaṃ tāmrajihvāsyaṃ daṃṣṭrāṃkuravirājitam
taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve śikharātpratidhāvitāḥ || sarvoṃdyamena tarasā taṃ mṛgendrajighṛkṣavaḥ
śṛṅgāgraṃ prathamaṃ dhṛtvā gṛhītvā vajrapāṇinā || madhyaṃ mayā tasya tadā gṛhītaṃ praṇatātmanā
jagrāha keśavaścāpi mūlaṃ tasya mahātmanaḥ || tribhirevaṃ gṛhītaṃ tu tridhā bhūtamabhajyata

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सिंहशार्दूलमहिषगोलांगूलर्क्षवानरैःsiṃhaśārdūlamahiṣagolāṃgūlarkṣavānaraiḥльвами, тиграми, буйволами, лангурами, медведями, обезьянами
नादितंnāditaṃоглашённый
गजयूथैश्चgajayūthaiścaи стадами слонов
मृगयूथैश्चmṛgayūthaiścaи стадами оленей
तद्वनम्tadvanamтот лес
प्रमुखेpramukheвпереди
वासवंvāsavaṃВасаву
कृत्वाkṛtvāпоставив
विविशुस्तेviviśusteвошли они
सुरास्तदाsurāstadāбоги тогда
विमुच्यvimucyaоставив
रथयानानिrathayānāniколесницы и повозки
पद्भिःpadbhiḥпешком
सिद्धादिसङ्कटम्siddhādisaṅkaṭamсиддхами и прочими теснимый
कन्दरोदरकूटेषुkandarodarakūṭeṣuв недрах ущелий и на кручах
तरूणांtarūṇāṃдеревьев
गहनेषुgahaneṣuв чащах
caи
सर्वदेवमयंsarvadevamayaṃиз всех богов состоящего
रुद्रंrudraṃРудру
मार्गमाणाःmārgamāṇāḥищущие
शनैःśanaiḥмедленно
शनैःśanaiḥмедленно
प्रविशन्तश्चpraviśantaścaи входящие
तेteте
देवाdevāбоги
वनोद्देशंvanoddeśaṃв область леса
क्वचिच्छुभेkvacicchubheв некоем прекрасном
कदलीवनसंछन्नेkadalīvanasaṃchanneбанановой рощей укрытом
फुल्लपादपशोभितेphullapādapaśobhiteцветущими деревьями украшенном
गिरिनद्यास्तुgirinadyāstuгорной реки же
पुलिनेpulineна отмели
हंसकुन्देंदुसन्निभेhaṃsakundeṃdusannibheгусю, кунде и месяцу подобной
गन्धामोदेनgandhāmodenaблагоуханием
पुष्पाणांpuṣpāṇāṃцветов
वासितंvāsitaṃнапоённой
मधुगन्धिमत्madhugandhimatмедовым запахом
मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततmuktācūrṇanikāśābhirvālukābhistatastataжемчужной пыли подобными песками, там и сям
विक्रीडमानांvikrīḍamānāṃиграющую
ददृशुःdadṛśuḥувидели
कन्यांkanyāṃдеву
काश्चिन्मनोरमाम्kāścinmanoramāmнекую, усладительную
तत्रtatraтам
तेteте
विबुधाvibudhāбоги
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
सर्वेsarveвсе
मांmāṃменя
समचोदयन्samacodayanпобудили
आद्योऽहंādyo'haṃпервый я
सर्वदेवानांsarvadevānāṃсреди всех богов
कथमेतद्भवेदितिkathametadbhaveditiкак это да будет — так
मुहूर्त्तंmuhūrttaṃмухурту
ध्यानमास्थायdhyānamāsthāyaсозерцание приняв
विज्ञाताvijñātāраспознана
साона
मयाmayāмною
तदाtadāтогда
ध्रुवंdhruvaṃнепременно
शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाśailendraputrīyamumāдочь владыки гор эта, Ума
विश्वेश्वरेश्वरीviśveśvareśvarīвладычица владыки вселенной
ततस्तदुच्चशिखरमारुह्यtatastaduccaśikharamāruhyaзатем на ту высокую вершину взойдя
विबुधेश्वराःvibudheśvarāḥвладыки богов
अधोadhoвниз
विलोक्यvilokyaпосмотрев
तेteони
सर्वेsarveвсе
ददृशुस्तंdadṛśustaṃувидели того
सुरोत्तमम्surottamamлучшего из богов
मध्येmadhyeпосреди
मृगसमूहस्यmṛgasamūhasyaстада оленей
गोप्तारमिवgoptāramivaсловно охранителя
संस्थितम्saṃsthitamстоящего
एकशृंगैकचरणंekaśṛṃgaikacaraṇaṃоднорогого, одноногого
तप्तहाटकवर्चसम्taptahāṭakavarcasamблеском как расплавленное золото
चारुवक्त्राक्षिदशनंcāruvaktrākṣidaśanaṃс прекрасной мордой, глазами и зубами
पृष्ठतःpṛṣṭhataḥсо спины
शुक्लबिन्दुभिःśuklabindubhiḥбелыми пятнами
शुक्लेनोदरभागेनśuklenodarabhāgenaс белою частью живота
राजतैरुपशोभितम्rājatairupaśobhitamсеребристыми украшенного
पीनोन्नतकटिस्कन्धंpīnonnatakaṭiskandhaṃс полными, поднятыми крестцом и загривком
निमग्नांसशिरोधरम्nimagnāṃsaśirodharamс уходящими вглубь плечами и шеей
बिम्बोष्ठंbimboṣṭhaṃс губами как бимба
ताम्रजिह्वास्यंtāmrajihvāsyaṃс медным языком во рту
दंष्ट्रांकुरविराजितम्daṃṣṭrāṃkuravirājitamклыков побегами сияющего
तंtaṃего
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
विबुधाःvibudhāḥбоги
सर्वेsarveвсе
शिखरात्प्रतिधाविताःśikharātpratidhāvitāḥс вершины устремились
सर्वोंद्यमेनsarvoṃdyamenaсо всем рвением
तरसाtarasāстремительно
तंtaṃтого
मृगेन्द्रजिघृक्षवःmṛgendrajighṛkṣavaḥвладыку оленей схватить желающие
शृङ्गाग्रंśṛṅgāgraṃконец рога
प्रथमंprathamaṃпервым
धृत्वाdhṛtvāухватив
गृहीत्वाgṛhītvāвзяв
वज्रपाणिनाvajrapāṇināДержащим ваджру
मध्यंmadhyaṃсередина
मयाmayāмною
तस्यtasyaего
तदाtadāтогда
गृहीतंgṛhītaṃвзята
प्रणतात्मनाpraṇatātmanāсклонённым душою
जग्राहjagrāhaсхватил
केशवश्चापिkeśavaścāpiи Кешава
मूलंmūlaṃоснование
तस्यtasyaего
महात्मनःmahātmanaḥвеликого духом
त्रिभिरेवंtribhirevaṃтремя так
गृहीतंgṛhītaṃсхваченный
तुtuже
त्रिधाtridhāнатрое
भूतमभज्यतbhūtamabhajyataстав, разломился
अनुवाद

Львами, тиграми, буйволами, лангурами, медведями, обезьянами оглашённый, и стадами слонов, и стадами оленей — тот лес. Впереди Васаву поставив, вошли они, боги, тогда, оставив колесницы и повозки, пешком, — сиддхами и прочими теснимый. В недрах ущелий и на кручах, и в чащах деревьев из всех богов состоящего Рудру ищущие медленно, медленно, и входящие те боги в область леса — в некоем прекрасном, банановой рощей укрытом, цветущими деревьями украшенном, горной реки на отмели, гусю, кунде и месяцу подобной, благоуханием цветов напоённой, медовым запахом, жемчужной пыли подобными песками, там и сям играющую увидели деву некую, усладительную. Там те боги, увидев все, меня побудили: первый я среди всех богов — «как это да будет?» — так. Мухурту созерцание приняв, распознана она мною тогда: непременно, дочь владыки гор эта, Ума, владычица владыки вселенной. Затем, на ту высокую вершину взойдя, владыки богов вниз посмотрев, они все увидели того лучшего из богов: посреди стада оленей, словно охранителя стоящего, однорогого, одноногого, блеском как расплавленное золото, с прекрасной мордой, глазами и зубами, со спины белыми пятнами, с белою частью живота, серебристыми украшенного, с полными, поднятыми крестцом и загривком, с уходящими вглубь плечами и шеей, с губами как бимба, с медным языком во рту, клыков побегами сияющего. Его увидев, боги все с вершины устремились, со всем рвением, стремительно, того владыку оленей схватить желающие. Конец рога первым ухватив, взяв Держащим ваджру; середина его тогда взята мною, склонённым душою; схватил и Кешава основание его, великого духом. Тремя так схваченный, натрое став, разломился.

संस्करण

2754a5bd1140 · प्रकाशित 4 सित॰ 2026, 4:41:19 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से