विष्णुपुराण
The Sons of Sagara, the Descent of Gaṅgā, and Rāma4.4.16-22
673 / 1027
विष्णुपुराण · 4.4.16-22
देवनागरी

अत्रान्तरे च सगरो हयमेधमारभत ।
तस्य च पुत्रैर् अधिष्ठितमस्याश्वं कोप्यपहृत्य भुवो बिलं प्रविवेश ।
ततस्तत्तनयाश्चाश्वखुरगतिनिर्वन्धेनावनीमेकैको योजनं चख्नुः ।
पाताले चाश्वं परिभ्रमन्तं तमवनीपतितनयास्ते ददृशुः ।
नातिदूरे ऽवस्थितं च भगवन्तमपघने शरत्कालेर्कमिव तेजोभिर् अवनतमूर्धमधश्चाशेषदिशश्चोद्भासयमानं हयहर्तारं कपिलर्षिमपश्यन् ।
ततश्चोद्यतायुधा दुरात्मानो ऽयमस्मदपकारी यज्ञविध्नकारी हन्यतां हयहर्ता हन्यतामीत्यवोच्न्नभ्यधावंश् च ।
ततस्तेनापि भगवता किञ्चिदीषत्परिवर्तितलोचनेनावलोकिताःस्वशरीरसमुत्थेनाग्निनादह्यमाना विनेशुः ।

लिप्यंतरण (IAST)

atrāntare ca sagaro hayamedhamārabhata /
tasya ca putrair adhiṣṭhitamasyāśvaṃ kopyapahṛtya bhuvo bilaṃ praviveśa /
tatastattanayāścāśvakhuragatinirvandhenāvanīmekaiko yojanaṃ cakhnuḥ /
pātāle cāśvaṃ paribhramantaṃ tamavanīpatitanayāste dadṛśuḥ /
nātidūre 'vasthitaṃ ca bhagavantamapaghane śaratkālerkamiva tejobhir avanatamūrdhamadhaścāśeṣadiśaścodbhāsayamānaṃ hayahartāraṃ kapilarṣimapaśyan /
tataścodyatāyudhā durātmāno 'yamasmadapakārī yajñavidhnakārī hanyatāṃ hayahartā hanyatāmītyavocnnabhyadhāvaṃś ca /
tatastenāpi bhagavatā kiñcidīṣatparivartitalocanenāvalokitāḥsvaśarīrasamutthenāgninādahyamānā vineśuḥ /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अत्र-अन्तरेatra-antareтем временем
caи
सगरःsagaraḥСагара
हय-मेधम्haya-medhamконное жертвоприношение
आरभतārabhataначал
तस्यtasyaего
caи
पुत्रैःputraiḥсыновьями
अधिष्ठितम्adhiṣṭhitamохраняемого
अस्यasyaего
अश्वम्aśvamконя
कःkaḥкто-то
अपिapiже
अपहृत्यapahṛtyaпохитив
भुवःbhuvaḥземли
बिलम्bilamв нору
प्रविवेशpraviveśaвошёл
ततःtataḥзатем
तत्-तनयाःtat-tanayāḥего сыновья
caи
अश्व-खुर-गति-निर्बन्धेनaśva-khura-gati-nirbandhenaидя по следам конских копыт
अवनीम्avanīmземлю
एक-एकःeka-ekaḥкаждый
योजनम्yojanamна йоджану
चख्नुःcakhnuḥраскопали
पातालेpātāleв Патале
caи
अश्वम्aśvamконя
परिभ्रमन्तम्paribhramantamбродящего
तम्tamтого
अवनी-पति-तनयाःavanī-pati-tanayāḥсыновья владыки земли
तेteте
ददृशुःdadṛśuḥувидели
naне
अति-दूरेati-dūreслишком далеко
अवस्थितम्avasthitamпребывающего
caи
भगवन्तम्bhagavantamвладыку
अपघनेapaghaneв безоблачную
शरत्-कालेśarat-kāleосеннюю пору
अर्कम्arkamсолнце
इवivaсловно
तेजोभिःtejobhiḥсиянием
अवनत-मूर्धम्avanata-mūrdhamс опущенной головою
अधःadhaḥвнизу
caи
अशेष-दिशःaśeṣa-diśaḥвсе стороны света
caи
उद्भासयमानम्udbhāsayamānamозаряющего
हय-हर्तारम्haya-hartāramпохитителем коня
कपिल-ऋषिम्kapila-ṛṣimриши Капилу
अपश्यन्apaśyanувидели
ततःtataḥзатем
caи
उद्यत-आयुधाःudyata-āyudhāḥс поднятым оружием
दुरात्माdurātmāзлодей
अयम्ayamэтот
अस्मत्-अपकारीasmat-apakārīнам вредящий
यज्ञ-विघ्न-कारीyajña-vighna-kārīчинящий помеху жертве
हन्यताम्hanyatāmда будет убит
हय-हर्ताhaya-hartāпохититель коня
हन्यताम्hanyatāmда будет убит
इतिitiтак
अवोचन्avocanсказали
अभ्यधावन्abhyadhāvanринулись
caи
ततःtataḥзатем
तेनtenaтем
अपिapiже
भगवताbhagavatāвладыкою
किंचित्-ईषत्-परिवर्तित-लोचनेनkiṃcit-īṣat-parivartita-locanenaчуть-чуть повернувшим глаза
अवलोकिताःavalokitāḥвзглянутые
स्व-शरीर-समुत्थेनsva-śarīra-samutthenaподнявшимся из их же тел
अग्निनाagnināогнём
दह्यमानाःdahyamānāḥсжигаемые
विनेशुःvineśuḥсгинули
अनुवाद

Тем временем Сагара начал конное жертвоприношение. И кто-то, похитив охраняемого его сыновьями коня, вошёл в нору земли.

Затем сыновья его, идя по следам конских копыт, раскопали землю — каждый на йоджану.

И в Патале те сыновья владыки земли увидели бродящего коня.

А неподалёку они увидели риши Капилу, владыку, что сиянием, словно солнце в безоблачную осеннюю пору, озарял внизу все стороны света, сидя с опущенной головою, — и приняли его за похитителя коня.

Затем, с поднятым оружием, они сказали: «Этот злодей вредит нам и чинит помеху жертве — да будет убит похититель коня, да будет убит!» — и ринулись на него.

И тогда тем владыкою, чуть-чуть повернувшим глаза, они были взглянуты — и, сжигаемые огнём, поднявшимся из их же тел, сгинули.

संस्करण

25cf4edb81ae · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 5:51:35 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से