विष्णुपुराण
The Arena of Mathurā and the Death of Kaṃsa5.20.14-24
917 / 1027
विष्णुपुराण · 5.20.14-24
देवनागरी

भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गौ नीलपीताम्बरौ च तौ धनुःशालां ततो यातौ चित्रमाल्योपशोभितौ ।
आयोगवं धनूरत्नं ताभ्यां पृष्टैस् तु रक्षिभिः आख्याते सहसा कृष्णो गृहीत्वापूरयद् धनुः ।
ततः पूरयता तेन भज्यमानं बलाद् धनुः चकार सुमहाशब्दं मथुरा येन पूरिता ।
अनुयुक्तौ ततस् तौ तु भग्ने धनुषि रक्षिभिः रक्षिसैन्यं निकृत्योभौ निष्क्रान्तौ कार्मुकालयात् ।
अक्रूरागमवृत्तान्तम् उपलभ्य तथा धनुः भग्नं श्रुत्वाथ कंसो ऽपि प्राह चाणूरमुष्टिकौ ।
गोपालदारकौ प्राप्तौ भवद्भ्यां तौ ममाग्रतः मल्लयुद्धे निहन्तव्यौ मम प्राणहरौ हि तौ ।
नियुद्धे तद्विनाशेन भवद्भ्यां तोषितो ह्य् अहम् दास्याम्य् अभिमतान् कामान् नान्यथैतन् महाबलौ ।
न्यायतो ऽन्यायतो वापि भवद्भ्यां तौ ममाहितौ हन्तव्यौ तद्वधाद् राज्यं सामान्यं वो भविष्यति ।
इत्य् आदिश्य स तौ मल्लौ ततश् चाहूय हस्तिपम् प्रोवाचोच्चैस् त्वया मल्लसमाजद्वारि कुञ्जरः ।
स्थाप्यः कुवलयापीडस् तेन तौ गोपदारकौ घातनीयौ नियुद्धाय रङ्गद्वारम् उपागतौ ।
तम् अप्य् आज्ञाप्य दृष्ट्वा च मञ्चान् सर्वान् उपाकृतान् आसन्नमरणः कंसः सूर्योदयम् उदैक्षत ।

लिप्यंतरण (IAST)

bhakticchedānuliptāṅgau nīlapītāmbarau ca tau dhanuḥśālāṃ tato yātau citramālyopaśobhitau /
āyogavaṃ dhanūratnaṃ tābhyāṃ pṛṣṭais tu rakṣibhiḥ ākhyāte sahasā kṛṣṇo gṛhītvāpūrayad dhanuḥ /
tataḥ pūrayatā tena bhajyamānaṃ balād dhanuḥ cakāra sumahāśabdaṃ mathurā yena pūritā /
anuyuktau tatas tau tu bhagne dhanuṣi rakṣibhiḥ rakṣisainyaṃ nikṛtyobhau niṣkrāntau kārmukālayāt /
akrūrāgamavṛttāntam upalabhya tathā dhanuḥ bhagnaṃ śrutvātha kaṃso 'pi prāha cāṇūramuṣṭikau /
gopāladārakau prāptau bhavadbhyāṃ tau mamāgrataḥ mallayuddhe nihantavyau mama prāṇaharau hi tau /
niyuddhe tadvināśena bhavadbhyāṃ toṣito hy aham dāsyāmy abhimatān kāmān nānyathaitan mahābalau /
nyāyato 'nyāyato vāpi bhavadbhyāṃ tau mamāhitau hantavyau tadvadhād rājyaṃ sāmānyaṃ vo bhaviṣyati /
ity ādiśya sa tau mallau tataś cāhūya hastipam provācoccais tvayā mallasamājadvāri kuñjaraḥ /
sthāpyaḥ kuvalayāpīḍas tena tau gopadārakau ghātanīyau niyuddhāya raṅgadvāram upāgatau /
tam apy ājñāpya dṛṣṭvā ca mañcān sarvān upākṛtān āsannamaraṇaḥ kaṃsaḥ sūryodayam udaikṣata /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भक्ति-छेद-अनुलिप्ता-अङ्गौbhakti-cheda-anuliptā-aṅgauс телами, расписанными узорами
नील-पीत-अम्बरौnīla-pīta-ambarauв синей и жёлтой одеждах
caи
तौtauте двое
धनुः-शालाम्dhanuḥ-śālāmв оружейную
ततःtataḥзатем
यातौyātauпошли
चित्र-माल्य-उपशोभितौcitra-mālya-upaśobhitauукрашенные пёстрыми венками
आयोगवम्āyogavamгодный к натяжению
धनुः-रत्नम्dhanuḥ-ratnamдрагоценный лук
ताभ्याम्tābhyāmими двумя
पृष्टैःpṛṣṭaiḥспрошенными
तुtuже
रक्षिभिःrakṣibhiḥстражами
आख्यातेākhyāteкогда указан
सहसाsahasāвнезапно
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна
गृहीत्वाgṛhītvāвзяв
अपूरयत्apūrayatнатянул
धनुःdhanuḥлук
ततःtataḥзатем
पूरयताpūrayatāнатягивающим
तेनtenaим
भज्यमानम्bhajyamānamломаемый
बलात्balātсилою
धनुःdhanuḥлук
चकारcakāraсотворил
सु-महा-शब्दम्su-mahā-śabdamвесьма великий звук
मथुराmathurāМатхура
येनyenaкоторым
पूरिताpūritāнаполнена
अनुयुक्तौanuyuktauнастигнутые
ततःtataḥзатем
तौtauте двое
तुtuже
भग्नेbhagneкогда сломан
धनुषिdhanuṣiлук
रक्षिभिःrakṣibhiḥстражами
रक्षि-सैन्यम्rakṣi-sainyamстражевое войско
निकृत्यnikṛtyaизрубив
उभौubhauоба
निष्क्रान्तौniṣkrāntauвышли
कार्मुक-आलयात्kārmuka-ālayātиз дома лука
अक्रूर-आगम-वृत्तान्तम्akrūra-āgama-vṛttāntamо прибытии Акруры
उपलभ्यupalabhyaузнав
तथाtathāтакже
धनुःdhanuḥлук
भग्नम्bhagnamсломан
श्रुत्वाśrutvāуслышав
अथathaзатем
कंसःkaṃsaḥКамса
अपिapiже
प्राहprāhaсказал
चाणूर-मुष्टिकौcāṇūra-muṣṭikauЧануре и Муштике
गोपाल-दारकौgopāla-dārakauдва пастушьих мальчишки
प्राप्तौprāptauприбывшие
भवद्भ्याम्bhavadbhyāmвами двумя
तौtauте
ममmamaмоим
अग्रतःagrataḥпред лицом
मल्ल-युद्धेmalla-yuddheв борцовском поединке
निहन्तव्यौnihantavyauдолжны быть убиты
ममmamaмои
प्राण-हरौprāṇa-harauуносящие жизни
हिhiведь
तौtauони
नियुद्धेniyuddheв схватке
तत्-विनाशेनtat-vināśenaих погибелью
भवद्भ्याम्bhavadbhyāmвами двумя
तोषितःtoṣitaḥобрадован
हिhiведь
अहम्ahamя
दास्यामिdāsyāmiдам
अभिमतान्abhimatānжеланные
कामान्kāmānутехи
naне
अन्यथाanyathāиначе
एतत्etatэто
महा-बलौmahā-balauо весьма сильные
न्यायतःnyāyataḥпо правилу
अन्यायतःanyāyataḥпротив правила
वाили
अपिapiже
भवद्भ्याम्bhavadbhyāmвами двумя
तौtauте
ममmamaмои
अहितौahitauнедруги
हन्तव्यौhantavyauдолжны быть убиты
तत्-वधात्tat-vadhātот их убиения
राज्यम्rājyamцарство
सामान्यम्sāmānyamобщим
वःvaḥвашим
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет
इतिitiтак
आदिश्यādiśyaнаказав
सःsaḥон
तौtauтем
मल्लौmallauборцам
ततःtataḥзатем
caи
आहूयāhūyaпризвав
हस्ति-पम्hasti-pamслоновожатого
प्रोवाचprovācaсказал
उच्चैःuccaiḥгромко
त्वयाtvayāтобою
मल्ल-समाज-द्वारिmalla-samāja-dvāriу ворот борцового собрания
कुञ्जरःkuñjaraḥслон
स्थाप्यःsthāpyaḥдолжен быть поставлен
कुवलयापीडःkuvalayāpīḍaḥКувалаяпида
तेनtenaим
तौtauте
गोप-दारकौgopa-dārakauпастушьи мальчишки
घातनीयौghātanīyauдолжны быть убиты
नियुद्धायniyuddhāyaдля схватки
रङ्ग-द्वारम्raṅga-dvāramворот арены
उपागतौupāgatauподошедшие
तम्tamему
अपिapiже
आज्ञाप्यājñāpyaприказав
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
caи
मञ्चान्mañcānпомосты
सर्वान्sarvānвсе
उपाकृतान्upākṛtānизготовленными
आसन्न-मरणःāsanna-maraṇaḥс близкою смертью
कंसःkaṃsaḥКамса
सूर्य-उदयम्sūrya-udayamвосхода солнца
उदैक्षतudaikṣataожидал
अनुवाद

И те двое, с телами, расписанными узорами, в синей и жёлтой одеждах, украшенные пёстрыми венками, пошли затем в оружейную.

Когда стражи, ими спрошенные, указали годный к натяжению драгоценный лук, Кришна, внезапно взяв, натянул его.

И лук, силою ломаемый им, натягивающим, сотворил весьма великий звук, которым была наполнена Матхура.

Затем, когда лук был сломан, оба, настигнутые стражами, изрубив стражевое войско, вышли из дома лука.

Узнав о прибытии Акруры и услышав, что лук сломан, Камса сказал затем Чануре и Муштике:

«Два пастушьих мальчишки прибыли; вами двумя они должны быть убиты пред лицом моим в борцовском поединке: они ведь уносят мои жизни.

Обрадован их погибелью в схватке от вас двоих, я дам вам желанные утехи; не иначе это, о весьма сильные.

По правилу или против правила — те мои недруги должны быть убиты вами; от их убиения царство будет общим вашим.»

Наказав так тем борцам и призвав затем слоновожатого, он громко сказал: «Тобою у ворот борцового собрания

должен быть поставлен слон Кувалаяпида; им должны быть убиты те пастушьи мальчишки, подошедшие к воротам арены для схватки».

Приказав и ему и увидев все помосты изготовленными, Камса с близкою смертью ожидал восхода солнца.

संस्करण

05b04dc60d06 · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 8:47:05 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से