विष्णुपुराण
Kālayavana, Dvārakā, and the Waking of Mucukunda5.23.1-8
931 / 1027
विष्णुपुराण · 5.23.1-8
देवनागरी

गार्ग्यं गोष्ठ्यां द्विजं श्यालः षण्ड इत्य् उक्तवान् द्विज यदूनां संनिधौ सर्वे जहसुर् यादवास् ततः ।
ततः कोपसमाविष्टो दक्षिणापथम् एत्य सः सुतम् इच्छंस् तपस् तेपे यदुचक्रभयावहम् ।
आराधयन् महादेवं सो ऽयश्चूर्णम् अभक्षयत् ददौ वरं च तुष्टो ऽस्मै वर्षे द्वादशमे हरः ।
सभाजयाम् आस च तं यवनेशो ह्य् अनात्मजः तद्योषित्संगमाच् चास्य पुत्रो ऽभूद् अलिसंनिभः ।
तं कालयवनं नाम राज्ये स्वे यवनेश्वरः अभिषिच्य वनं यातो वज्राग्रकठिनोरसम् ।
स तु वीर्यमदोन्मत्तः पृथिव्यां बलिनो नृपान् पप्रच्छ नारदस् तस्मै कथयाम् आस यादवान् ।
म्लेच्छकोटिसहस्राणां सहस्रैः सो ऽभिसंवृतः गजाश्वरथसंपन्नैश् चकार परमोद्यमम् ।
प्रययौ चाव्यवच्छिन्नं छिन्नयानो दिने दिने यादवान् प्रति सामर्षो मैत्रेय मथुरां पुरीम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

gārgyaṃ goṣṭhyāṃ dvijaṃ śyālaḥ ṣaṇḍa ity uktavān dvija yadūnāṃ saṃnidhau sarve jahasur yādavās tataḥ /
tataḥ kopasamāviṣṭo dakṣiṇāpatham etya saḥ sutam icchaṃs tapas tepe yaducakrabhayāvaham /
ārādhayan mahādevaṃ so 'yaścūrṇam abhakṣayat dadau varaṃ ca tuṣṭo 'smai varṣe dvādaśame haraḥ /
sabhājayām āsa ca taṃ yavaneśo hy anātmajaḥ tadyoṣitsaṃgamāc cāsya putro 'bhūd alisaṃnibhaḥ /
taṃ kālayavanaṃ nāma rājye sve yavaneśvaraḥ abhiṣicya vanaṃ yāto vajrāgrakaṭhinorasam /
sa tu vīryamadonmattaḥ pṛthivyāṃ balino nṛpān papraccha nāradas tasmai kathayām āsa yādavān /
mlecchakoṭisahasrāṇāṃ sahasraiḥ so 'bhisaṃvṛtaḥ gajāśvarathasaṃpannaiś cakāra paramodyamam /
prayayau cāvyavacchinnaṃ chinnayāno dine dine yādavān prati sāmarṣo maitreya mathurāṃ purīm /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गार्ग्यम्gārgyamГаргью
गोष्ठ्याम्goṣṭhyāmв собрании
द्विजम्dvijamбрахмана
श्यालःśyālaḥшурин
षण्डःṣaṇḍaḥскопец
इतिitiтак
उक्तवान्uktavānназвал
द्विजdvijaо дваждырождённый
यदूनाम्yadūnāmядавов
संनिधौsaṃnidhauв присутствии
सर्वेsarveвсе
जहसुःjahasuḥрассмеялись
यादवाःyādavāḥядавы
ततःtataḥзатем
ततःtataḥзатем
कोप-समाविष्टःkopa-samāviṣṭaḥохваченный гневом
दक्षिणा-पथम्dakṣiṇā-pathamв южные края
एत्यetyaпридя
सःsaḥон
सुतम्sutamсына
इच्छन्icchanжелающий
तपःtapaḥподвиг
तेपेtepeсовершал
यदु-चक्र-भय-आवहम्yadu-cakra-bhaya-āvahamнесущего страх кругу ядавов
आराधयन्ārādhayanумилостивляющий
महा-देवम्mahā-devamМахадеву
सःsaḥон
अयः-चूर्णम्ayaḥ-cūrṇamжелезный порошок
अभक्षयत्abhakṣayatел
ददौdadauдал
वरम्varamдар
caи
तुष्टःtuṣṭaḥдовольный
अस्मैasmaiему
वर्षेvarṣeна год
द्वादशमेdvādaśameдвенадцатый
हरःharaḥХара
सभाजयाम् आसsabhājayām āsaпочтил
caи
तम्tamего
यवन-ईशःyavana-īśaḥвладыка яванов
हिhiведь
अनात्मजःanātmajaḥбездетный
तत्-योषित्-संगमात्tat-yoṣit-saṃgamātот соединения с его женою
caи
अस्यasyaу него
पुत्रःputraḥсын
अभूत्abhūtродился
अलि-संनिभःali-saṃnibhaḥподобный пчеле
तम्tamего
काल-यवनम्kāla-yavanamКалаявану
नामnāmaпо имени
राज्येrājyeна царство
स्वेsveсвоё
यवन-ईश्वरःyavana-īśvaraḥвладыка яванов
अभिषिच्यabhiṣicyaпомазав
वनम्vanamв лес
यातःyātaḥушёл
वज्र-अग्र-कठिन-उरसम्vajra-agra-kaṭhina-urasamс грудью, твёрдою, как остриё ваджры
सःsaḥон
तुtuже
वीर्य-मद-उन्मत्तःvīrya-mada-unmattaḥопьянённый хмелем доблести
पृथिव्याम्pṛthivyāmна земле
बलिनःbalinaḥсильных
नृपान्nṛpānцарей
पप्रच्छpapracchaспросил
नारदःnāradaḥНарада
तस्मैtasmaiему
कथयाम् आसkathayām āsaповедал
यादवान्yādavānо ядавах
म्लेच्छ-कोटि-सहस्राणाम्mleccha-koṭi-sahasrāṇāmтысяч мириад млеччхов
सहस्रैःsahasraiḥтысячами
सःsaḥон
अभिसंवृतःabhisaṃvṛtaḥокружённый
गज-अश्व-रथ-संपन्नैःgaja-aśva-ratha-saṃpannaiḥснабжёнными слонами, конями и колесницами
चकारcakāraсотворил
परम-उद्यमम्parama-udyamamвеличайшее усилие
प्रययौprayayauдвинулся
caи
अव्यवच्छिन्नम्avyavacchinnamбезостановочно
छिन्न-यानःchinna-yānaḥс прерывистыми переходами
दिनेdineв день
दिनेdineза днём
यादवान्yādavānна ядавов
प्रतिpratiк
स-अमर्षःsa-amarṣaḥс яростью
मैत्रेयmaitreyaо Майтрея
मथुराम्mathurāmк Матхуре
पुरीम्purīmгороду
अनुवाद

Шурин назвал в собрании брахмана Гаргью «скопцом», о дваждырождённый; и все ядавы, бывшие рядом, рассмеялись.

Затем он, охваченный гневом, придя в южные края, совершал подвиг, желая сына, несущего страх кругу ядавов.

Умилостивляя Махадеву, он ел железный порошок; и на двенадцатый год довольный Хара дал ему дар.

И почтил его владыка яванов, ибо был бездетен; и от соединения с его женою родился у него сын, подобный пчеле.

Помазав его, по имени Калаявана, на своё царство, владыка яванов ушёл в лес — того, с грудью, твёрдою, как остриё ваджры.

А он, опьянённый хмелем доблести, спросил о сильных царях на земле; и Нарада поведал ему о ядавах.

Окружённый тысячами тысяч мириад млеччхов, снабжённых слонами, конями и колесницами, он сотворил величайшее усилие.

И двинулся безостановочно, с прерывистыми переходами день за днём, с яростью на ядавов, о Майтрея, к городу Матхуре.

संस्करण

26208f36d74d · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 8:56:10 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से