इति प्रतिष्ठाप्रकरणं समाप्तम् । ब्रह्मोवाच । सर्गादिकृद्धरिश्चैव पूज्यः स्वायम्भुवादिभिः । विप्राद्यैः स्वेन धर्मेण तद्धर्मं व्यास ! वै शृणु
यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहः । अध्यापनं चाध्ययनं षट् कर्माणिद्विजोत्तमे
दानमध्ययनं यज्ञो धर्मः क्षत्त्रियवैश्ययोः । दण्डस्तस्य कृषिर्वैश्यस्य शस्यते
शुश्रूषैव द्विजातीनां शूद्राणां धर्मसाधनम् । कारुकर्म तथाऽजीवो पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः
भिक्षाचर्याथ शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च । सन्ध्याकर्माग्निकार्यञ्च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणः
सर्वेषामाश्रमाणां च द्वैविध्यं तु चतुर्विधम् । ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः
यो ऽधीत्य विधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् । उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः
अग्नयो ऽतिथिशुश्रूषा यज्ञो दानं सुरार्चनम् । गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं द्विजसत्तम !
iti pratiṣṭhāprakaraṇaṃ samāptam / brahmovāca / sargādikṛddhariścaiva pūjyaḥ svāyambhuvādibhiḥ / viprādyaiḥ svena dharmeṇa taddharmaṃ vyāsa ! vai śṛṇu
yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ brāhmaṇasya pratigrahaḥ / adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ ṣaṭ karmāṇidvijottame
dānamadhyayanaṃ yajño dharmaḥ kṣattriyavaiśyayoḥ / daṇḍastasya kṛṣirvaiśyasya śasyate
śuśrūṣaiva dvijātīnāṃ śūdrāṇāṃ dharmasādhanam / kārukarma tathā'jīvo pākayajño 'pi dharmataḥ
bhikṣācaryātha śuśrūṣā guroḥ svādhyāya eva ca / sandhyākarmāgnikāryañca dharmo 'yaṃ brahmacāriṇaḥ
sarveṣāmāśramāṇāṃ ca dvaividhyaṃ tu caturvidham / brahmacāryupakurvāṇo naiṣṭhiko brahmatatparaḥ
yo 'dhītya vidhivadvedān gṛhasthāśramamāvrajet / upakurvāṇako jñeyo naiṣṭhiko maraṇāntikaḥ
agnayo 'tithiśuśrūṣā yajño dānaṃ surārcanam / gṛhasthasya samāsena dharmo 'yaṃ dvijasattama !
На этом окончен раздел об установлении. Брахма сказал: «Хари, творец творения и прочего, почитаем Сваямбхувой и прочими, брахманами и прочими — каждым своею дхармою; ту дхарму, о Вьяса, слушай. Жертвоприношение, жречество, даяние, принятие даров, обучение и учение — шесть дел у лучшего из дваждырождённых. Даяние, учение и жертва — дхарма кшатрия и вайшьи; у первого — власть, у вайшьи одобряется земледелие. Услужение дваждырождённым — средство дхармы у шудр, а также ремесленное дело, пропитание и варёная жертва по дхарме. Хождение за милостынею, услужение наставнику, самостоятельное чтение, дело сандхьи и обряд огня — вот дхарма брахмачарина. У всех четырёх укладов есть двоякость: брахмачарин — служащий срок и пожизненный, преданный Брахману. Кто, изучив Веды по уставу, принимает уклад домохозяина, тот да будет познан служащим срок, а пожизненный — до самой смерти. Огни, услужение гостю, жертва, даяние и почитание богов — такова вкратце дхарма домохозяина, о лучший из дваждырождённых».
32ddbe2c3453 · опубликовано 2 сент. 2026 г., 06:41:36 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Три из шести дел брахмана — принимать: дары, учение, жречество. Половина его дхармы состоит в том, чтобы брать.
Шудре разрешена «варёная жертва» — домашнее приношение без огня и без жреца. Обряд ему не закрыт, а упрощён.
Каждый уклад раздваивается: можно жить в нём срок и можно всю жизнь. Выбор сделан не между укладами, а внутри каждого.