Гаруда-пурана
Причины лихорадки1.147.1-10
573 / 1147
LinuxЛистать
Гаруда-пурана · 1.147.1-10

Dhanvantarir

Деванагари

धन्वन्तरिरुवाच । वक्ष्ये ज्वरनिदानं हि सर्वज्वरविबुद्धये । ज्वरो रोगपतिः पाप्मा मृत्युराजो ऽशनो ऽन्तकः । क्रुद्धदक्षाध्वरध्वंसिरुद्रोर्ध्वनयनोद्भवः
तत्सन्तापो मोहमयः सन्तापात्मापचारजः । विविधैर्नामभिः क्रूरो नानायोनिषु वर्तते
पाकलो गजेष्वभितापो वाजिष्वलर्कः कुक्रुरेषु । इन्द्रमदो जलदेष्वप्सु नीलिका ज्योतिरोषधीषु भूम्यामूषरो नाम
हृल्लासश्छर्दनं कासः स्तंभः शैत्य त्वगादिषु । अङ्गेषु च समुद्भूताः पिडकाश्च कफोद्भवे
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा । निदानोक्तोनुपशयो विपरीतोपशायिता
अरुचिश्चाविपाकश्च स्तंभमालस्यमेव च । हृद्दाहश्च विपाकश्च तन्द्रा चालस्यमेव च । वस्तिर्विमर्दावनया दोषाणामप्रवर्तनम्
लालाप्रसेको हृल्लासः क्षुन्नाशो रसदं मुखम् । स्वच्छमुष्णगुरुत्वञ्च गात्राणां बहुमूत्रता । न विजीर्णं न च म्लानिर्ज्वरस्यामस्य लक्षणम्
क्षुत्क्षामता लघुत्वं च गात्राणां ज्वरमार्दवम् । दोषप्रवृत्तिरष्टाहान्निरामज्वरलक्षणम्
यथा स्वलिङ्गं संसर्गे ज्वरसंसर्गजो ऽपि वा । शिरोर्तिमूर्छावमिदेहदाहकण्ठास्यशोषारुचिपर्वभेदाः । उन्निद्रता संभ्रमरोमहर्षा जृंभातिवाक्त्वं पवनात्सपित्तात्
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक्ष्ठीवनश्वसनकासविवर्णाः । शीतजाड्यतिमिरभ्रमितन्द्राश्लेष्मवातजनितज्वरलिङ्गम्

Транслитерация (IAST)

dhanvantariruvāca / vakṣye jvaranidānaṃ hi sarvajvaravibuddhaye / jvaro rogapatiḥ pāpmā mṛtyurājo 'śano 'ntakaḥ / kruddhadakṣādhvaradhvaṃsirudrordhvanayanodbhavaḥ
tatsantāpo mohamayaḥ santāpātmāpacārajaḥ / vividhairnāmabhiḥ krūro nānāyoniṣu vartate
pākalo gajeṣvabhitāpo vājiṣvalarkaḥ kukrureṣu / indramado jaladeṣvapsu nīlikā jyotiroṣadhīṣu bhūmyāmūṣaro nāma
hṛllāsaśchardanaṃ kāsaḥ staṃbhaḥ śaitya tvagādiṣu / aṅgeṣu ca samudbhūtāḥ piḍakāśca kaphodbhave
kāle yathāsvaṃ sarveṣāṃ pravṛttirvṛddhireva vā / nidānoktonupaśayo viparītopaśāyitā
aruciścāvipākaśca staṃbhamālasyameva ca / hṛddāhaśca vipākaśca tandrā cālasyameva ca / vastirvimardāvanayā doṣāṇāmapravartanam
lālāpraseko hṛllāsaḥ kṣunnāśo rasadaṃ mukham / svacchamuṣṇagurutvañca gātrāṇāṃ bahumūtratā / na vijīrṇaṃ na ca mlānirjvarasyāmasya lakṣaṇam
kṣutkṣāmatā laghutvaṃ ca gātrāṇāṃ jvaramārdavam / doṣapravṛttiraṣṭāhānnirāmajvaralakṣaṇam
yathā svaliṅgaṃ saṃsarge jvarasaṃsargajo 'pi vā / śirortimūrchāvamidehadāhakaṇṭhāsyaśoṣāruciparvabhedāḥ / unnidratā saṃbhramaromaharṣā jṛṃbhātivāktvaṃ pavanātsapittāt
tāpahānyaruciparvaśirorukṣṭhīvanaśvasanakāsavivarṇāḥ / śītajāḍyatimirabhramitandrāśleṣmavātajanitajvaraliṅgam

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
धन्वन्तरिर्dhanvantarirДханвантари
उवाचuvācaсказал
वक्ष्येvakṣyeизреку
ज्वरjvaraлихорадки
निदानंnidānaṃпричину
हिhiведь
सर्वsarvaвсех
विबुद्धयेvibuddhayeради разумения
ज्वरोjvaroлихорадка
रोगrogaнедугов
पतिःpatiḥвладыка
पाप्माpāpmāзло
मृत्युmṛtyuсмерти
राजोrājoцарь
शनोśanoпожиратель
न्तकःntakaḥгубитель
क्रुद्धkruddhaразгневанного
दक्ष्dakṣДакши
आध्वरādhvaraжертвы
ध्वंसिdhvaṃsiразрушителя
रुद्र्rudrРудры
ओर्ध्वordhvaверхнего
नयन्nayanока
ओद्भवःodbhavaḥрождённая
तत्tatеё
सन्तापोsantāpoжар
मोहमयःmohamayaḥпомрачающий
सन्ताप्santāpжара
आत्माātmāприроды
पचारजःpacārajaḥот небрежения рождённая
विविधैर्vividhairразличными
नामभिःnāmabhiḥименами
क्रूरोkrūroсвирепая
नानाnānāв разных
योनिषुyoniṣuлонах
वर्ततेvartateпребывает
पाकलोpākaloпакала
गजेष्व्gajeṣvу слонов
अभितापोabhitāpoабхитапа
वाजिष्व्vājiṣvу коней
अलर्कःalarkaḥаларка
कुक्रुरेषुkukrureṣuу псов
इन्द्रमदोindramadoиндрамада
जलदेष्व्jaladeṣvв облаках
अप्सुapsuв водах
नीलिकाnīlikāнилика
ज्योतिर्jyotirу светил
ओषधीषुoṣadhīṣuу трав
भूम्याम्bhūmyāmв земле
ऊषरोūṣaroушара
नामnāmaпо имени
हृल्लासश्hṛllāsaśтошнота
छर्दनंchardanaṃрвота
कासःkāsaḥкашель
स्तंभःstaṃbhaḥокоченение
शैत्यśaityaхолод
त्वग्tvagкожи
आदिषुādiṣuи прочем
अङ्गेषुaṅgeṣuв членах
caи
समुद्भूताःsamudbhūtāḥвозникшие
पिडकाश्piḍakāśпрыщи
कफोद्भवेkaphodbhaveпри слизистой
कालेkāleво время
यथास्वंyathāsvaṃпо-своему
सर्वेषांsarveṣāṃу всех
प्रवृत्तिर्pravṛttirвозникновение
वृद्धिर्vṛddhirусиление
एवevaже
वाили
निदान्nidānпричины
ओक्तोoktoизречённое
नुपशयोnupaśayoнеоблегчение
विपरीत्viparītпротивоположное
ओपशायिताopaśāyitāоблегчение
अरुचिश्aruciśотсутствие вкуса
चाविपाकश्cāvipākaśи несварение
स्तंभम्staṃbhamокоченение
आलस्यम्ālasyamвялость
हृद्hṛdсердца
दाहश्dāhaśжжение
विपाकश्vipākaśпереваривание
तन्द्राtandrāдремота
चालस्यम्cālasyamи вялость
वस्तिर्vastirмочевой пузырь
विमर्द्vimardломота
आवनयाāvanayāи давление
दोषाणाम्doṣāṇāmдош
अप्रवर्तनम्apravartanamнеисхождение
लालाlālāслюны
प्रसेकोprasekoистечение
हृल्लासःhṛllāsaḥтошнота
क्षुन्kṣunголода
नाशोnāśoпропажа
रसदंrasadaṃбезвкусный
मुखम्mukhamрот
स्वच्छम्svacchamчистый
उष्णuṣṇaжар
गुरुत्वञ्gurutvañтяжесть
गात्राणांgātrāṇāṃчленов
बहुbahuмнога
मूत्रताmūtratāмочливость
naне
विजीर्णंvijīrṇaṃпереварено
म्लानिर्mlānirувядания
ज्वरस्य्jvarasyлихорадки
आमस्यāmasyaсырой
लक्षणम्lakṣaṇamпризнак
क्षुत्kṣutголодом
क्षामताkṣāmatāистощённость
लघुत्वंlaghutvaṃлёгкость
मार्दवम्mārdavamсмягчение
दोषdoṣaдош
अष्टाहान्aṣṭāhānчерез восемь дней
निरामnirāmaбез сырости
यथाyathāкак
स्वsvaсвоя
लिङ्गंliṅgaṃпримета
संसर्गेsaṃsargeпри сочетании
संसर्गजोsaṃsargajoот сочетания
शिरोśiroголовы
र्तिrtiболь
मूर्छाmūrchāобморок
वमिvamiрвота
देहdehaтела
दाहdāhaжжение
कण्ठ्kaṇṭhгорла
आस्यāsyaрта
शोष्śoṣсухость
आरुचिāruciотвращение к еде
पर्वparvaсуставов
भेदाःbhedāḥломота
उन्निद्रताunnidratāбессонница
संभ्रमsaṃbhramaсмятение
रोमहर्षाromaharṣāдрожь волосков
जृंभ्jṛṃbhзевота
आतिवाक्त्वंātivāktvaṃмногоречивость
पवनात्pavanātот ветра
सपित्तात्sapittātс жёлчью
तापtāpaжара
हान्य्hānyубыль
रुक्rukболь
ष्ठीवनṣṭhīvanaплевание
श्वसनśvasanaодышка
कासkāsaкашель
विवर्णाःvivarṇāḥбледность
शीतśītaхолод
जाड्यjāḍyaоцепенение
तिमिरtimiraпотемнение
भ्रमिbhramiголовокружение
श्लेष्मśleṣmaслизью
वातvātaветром
जनितjanitaрождённой
लिङ्गम्liṅgamпримета
Литературный перевод

Дханвантари сказал: изреку причину лихорадки ради разумения всех лихорадок. Лихорадка — владыка недугов, зло, царь смерти, пожиратель, губитель, рождённая из верхнего ока Рудры, разгневанного разрушителя жертвы Дакши. Жар её помрачает, природа её — жар, и рождается она от небрежения; свирепая, она пребывает в разных лонах под различными именами: у слонов — пакала, у коней — абхитапа, у псов — аларка, в облаках — индрамада, в водах и у светил — нилика, у трав, а в земле — по имени ушара. Тошнота, рвота, кашель, окоченение, холод в коже и прочем и прыщи, возникшие в членах, — при слизистой. Во время оно у всех по-своему бывает возникновение или усиление; изречённое о причине — необлегчение, а противоположное — облегчение. Отсутствие вкуса и несварение, окоченение и вялость, жжение в сердце, переваривание, дремота и вялость, ломота и давление в мочевом пузыре, неисхождение дош; истечение слюны, тошнота, пропажа голода, безвкусный рот, чистый жар, тяжесть членов, обильная мочливость, непереваренность и отсутствие увядания — признак сырой лихорадки. Истощённость от голода, лёгкость членов, смягчение лихорадки, исхождение дош через восемь дней — признак лихорадки без сырости. Как своя примета при сочетании, так и от сочетания лихорадок: боль головы, обморок, рвота, жжение тела, сухость горла и рта, отвращение к еде, ломота суставов, бессонница, смятение, дрожь волосков, зевота и многоречивость — от ветра с жёлчью. Убыль жара, отвращение к еде, боль суставов и головы, плевание, одышка, кашель и бледность, холод, оцепенение, потемнение, головокружение и дремота — примета лихорадки, рождённой слизью и ветром.

Версия

3cd77c6f50ad · опубликовано 2 сент. 2026 г., 15:12:17 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами