Харивамша
Тришанку, Сагара, Бхагиратха и линия ИкшвакуHV 10.55-66
59 / 607
Харивамша · HV 10.55-66
Деванагари

द्वे भार्ये सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्बिषे और्वस् ताभ्यां वरं प्रादात् तन् निबोध नराधिप ॥
षष्टिं पुत्रसहस्राणि गृह्णात्व् एका तरस्विनाम् एकं वंशधरं त्व् एका यथेष्टं वरयत्व् इति ॥
तत्रैका जगृहे पुत्रांल् लुब्धा शूरान् बहूंस् तथा एकं वंशधरं त्व् एका तथेत्य् आह ततो मुनिः ॥
राजा पञ्चजनो नाम बभूव सुमहाबलः इतरा सुषुवे तुम्बं बीजपूर्णाम् इति श्रुतिः ॥
तत्र षष्टिसहस्राणि गर्भास् ते तिलसंमिताः संबभूवुर् यथाकालं ववृधुश् च यथासुखम् ॥
घृतपूर्णेषु कुम्भेषु तान् गर्भान् निदधुस् ततः धात्रीश् चैकैकशः प्रादात् तावतीः पोषणे नृप ॥
ततो दशसु मासेषु समुत्तस्थुर् यथाक्रमम् कुमारास् ते यथाकालं सगरप्रीतिवर्धनाः ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्यैवम् अभवन् नृप शुक्राद् अलाबूमध्याद् वै जातानि पृथिवीपतेः ॥
तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानां महात्मनाम् एकः पञ्चजनो नाम पुत्रो राजा बभूव ह ॥
सुतः पञ्चजनस्यासीद् अंशुमान् नाम वीर्यवान् दिलीपस् तस्य तनयः खट्वाङ्ग इति विश्रुतः ॥
येन स्वर्गाद् इहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् त्रयो ऽभिसंधिता लोका बुद्ध्या सत्येन चानघ ॥
दिलीपस्य तु दायादो महाराजो भगीरथः यः स गङ्गां सरिच्छ्रेष्ठाम् अवातारयत प्रभुः समुद्रम् आनयच् चैनां दुहितृत्वे त्व् अकल्पयत् ॥

Транслитерация (IAST)

dve bhārye sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilbiṣe aurvas tābhyāṃ varaṃ prādāt tan nibodha narādhipa ||
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi gṛhṇātv ekā tarasvinām ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā yatheṣṭaṃ varayatv iti ||
tatraikā jagṛhe putrāṃl lubdhā śūrān bahūṃs tathā ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā tathety āha tato muniḥ ||
rājā pañcajano nāma babhūva sumahābalaḥ itarā suṣuve tumbaṃ bījapūrṇām iti śrutiḥ ||
tatra ṣaṣṭisahasrāṇi garbhās te tilasaṃmitāḥ saṃbabhūvur yathākālaṃ vavṛdhuś ca yathāsukham ||
ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu tān garbhān nidadhus tataḥ dhātrīś caikaikaśaḥ prādāt tāvatīḥ poṣaṇe nṛpa ||
tato daśasu māseṣu samuttasthur yathākramam kumārās te yathākālaṃ sagaraprītivardhanāḥ ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyaivam abhavan nṛpa śukrād alābūmadhyād vai jātāni pṛthivīpateḥ ||
teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭānāṃ mahātmanām ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha ||
sutaḥ pañcajanasyāsīd aṃśumān nāma vīryavān dilīpas tasya tanayaḥ khaṭvāṅga iti viśrutaḥ ||
yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam trayo 'bhisaṃdhitā lokā buddhyā satyena cānagha ||
dilīpasya tu dāyādo mahārājo bhagīrathaḥ yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhām avātārayata prabhuḥ samudram ānayac caināṃ duhitṛtve tv akalpayat ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
द्वे भार्ये सगरस्यास्तांdve bhārye sagarasyāstāṃдве жены были у Сагары; у Сагары было две супруги
तपसा दग्धकिल्बिषेtapasā dagdhakilbiṣeсожжённого греха тапасом; очищенные подвигом от вины
और्वस् ताभ्यां वरं प्रादात्aurvas tābhyāṃ varaṃ prādātАурва дал им обеим дар; Аурва даровал двум жёнам милость
तन् निबोध नराधिपtan nibodha narādhipaэто узнай, владыка людей; слушай это, царь
षष्टिं पुत्रसहस्राणिṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇiшестьдесят тысяч сыновей; шестьдесят тысяч потомков
गृह्णात्व् एका तरस्विनाम्gṛhṇātv ekā tarasvināmпусть одна получит сильных; одна пусть возьмёт могучих
एकं वंशधरं त्व् एकाekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekāодна одного продолжателя рода; одна пусть получит одного наследника
यथेष्टं वरयत्व् इतिyatheṣṭaṃ varayatv itiпусть выбирает, как желает; пусть изберёт по своему желанию
तत्रैका जगृहे पुत्रांल्tatraikā jagṛhe putrāṃlтам одна выбрала сыновей; одна из них приняла сыновей
लुब्धा शूरान् बहूंस् तथाlubdhā śūrān bahūṃs tathāжадно многих героев; желая многих доблестных
एकं वंशधरं त्व् एकाekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekāодного продолжателя рода одна; одна избрала одного наследника
तथेत्य् आह ततो मुनिःtathety āha tato muniḥтак, сказал затем мудрец; тогда риши сказал: да будет так
राजा पञ्चजनो नामrājā pañcajano nāmaцарь по имени Панчаджана; владыка Панчаджана
बभूव सुमहाबलःbabhūva sumahābalaḥстал очень сильным; был великомогучим
इतरा सुषुवे तुम्बंitarā suṣuve tumbaṃдругая родила тыкву; другая произвела сосуд-тыкву
बीजपूर्णाम् इति श्रुतिःbījapūrṇām iti śrutiḥполную семян, так предание; наполненную семенами, как слышно
तत्र षष्टिसहस्राणिtatra ṣaṣṭisahasrāṇiтам шестьдесят тысяч; в ней шестьдесят тысяч
गर्भास् ते तिलसंमिताःgarbhās te tilasaṃmitāḥэти зародыши размером с кунжут; плоды величиной с сезам
संबभूवुर् यथाकालंsaṃbabhūvur yathākālaṃони появились в должное время; родились в свой срок
ववृधुश् च यथासुखम्vavṛdhuś ca yathāsukhamи росли благополучно; и росли как подобало
घृतपूर्णेषु कुम्भेषुghṛtapūrṇeṣu kumbheṣuв кувшины, полные гхи; в сосуды, наполненные топлёным маслом
तान् गर्भान् निदधुस् ततःtān garbhān nidadhus tataḥте зародыши затем положили; после этого поместили плоды
धात्रीश् चैकैकशः प्रादात्dhātrīś caikaikaśaḥ prādātи кормилиц по одной дал; каждому дал по кормилице
तावतीः पोषणे नृपtāvatīḥ poṣaṇe nṛpaстолько же для питания, царь; такое число для вскармливания
ततो दशसु मासेषुtato daśasu māseṣuзатем через десять месяцев; после десяти месяцев
समुत्तस्थुर् यथाक्रमम्samuttasthur yathākramamони поднялись по порядку; появились в должном порядке
कुमारास् ते यथाकालंkumārās te yathākālaṃте царевичи в должное время; эти юноши со временем
सगरप्रीतिवर्धनाःsagaraprītivardhanāḥувеличивающие радость Сагары; приумножали любовь Сагары
षष्टिः पुत्रसहस्राणिṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇiшестьдесят тысяч сыновей; шестьдесят тысяч потомков
तस्यैवम् अभवन् नृपtasyaivam abhavan nṛpaтак у него были, царь; так появились у него
शुक्राद् अलाबूमध्याद् वैśukrād alābūmadhyād vaiиз семени внутри тыквы; из семени в середине лагенарии
जातानि पृथिवीपतेःjātāni pṛthivīpateḥродились у владыки земли; появились у царя
तेषां नारायणं तेजःteṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥих нараянова сила; сияние Нараяны в них
प्रविष्टानां महात्मनाम्praviṣṭānāṃ mahātmanāmвошедших великодушных; вошло в великих
एकः पञ्चजनो नामekaḥ pañcajano nāmaодин по имени Панчаджана; единственный, Панчаджана по имени
पुत्रो राजा बभूव हputro rājā babhūva haсын-царь был; стал царским сыном
सुतः पञ्चजनस्यासीद्sutaḥ pañcajanasyāsīdсыном Панчаджаны был; у Панчаджаны сыном
अंशुमान् नाम वीर्यवान्aṃśumān nāma vīryavānдоблестный по имени Аншуман; могучий Аншуман
दिलीपस् तस्य तनयःdilīpas tasya tanayaḥДилипа был его сыном; его потомком был Дилипа
खट्वाङ्ग इति विश्रुतःkhaṭvāṅga iti viśrutaḥизвестный как Кхатванга; прославленный под именем Кхатванга
येन स्वर्गाद् इहागत्यyena svargād ihāgatyaкоторый с неба сюда придя; тот, кто пришёл сюда с небес
मुहूर्तं प्राप्य जीवितम्muhūrtaṃ prāpya jīvitamполучив мгновение жизни; обретя жизнь на миг
त्रयो ऽभिसंधिता लोकाtrayo 'bhisaṃdhitā lokāтри мира были соединены; три мира были достигнуты
बुद्ध्या सत्येन चानघbuddhyā satyena cānaghaразумом и истиной, безгрешный; мудростью и правдой, чистый
यः स गङ्गां सरिच्छ्रेष्ठाम्yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhāmкоторый ту Гангу, лучшую реку; тот, кто Гангу, превосходную реку
अवातारयत प्रभुःavātārayata prabhuḥнизвёл, владыка; спустил вниз, господин
दिलीपस्य तु दायादोdilīpasya tu dāyādoнаследник Дилипы же; преемником Дилипы
महाराजो भगीरथःmahārājo bhagīrathaḥвеликий царь Бхагиратха; был махараджа Бхагиратха
समुद्रम् आनयच् चैनांsamudram ānayac caināṃи привёл её к океану; низвёл её к морю
दुहितृत्वे त्व् अकल्पयत्duhitṛtve tv akalpayatи установил её как дочь; принял её в дочернее положение
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «У Сагары было две жены, очистившие грех тапасом. Аурва дал им обеим дар; услышь это, владыка людей. “Одна пусть получит шестьдесят тысяч могучих сыновей, другая — одного продолжателя рода; пусть каждая выберет по желанию”. Одна жадно выбрала многих героических сыновей, а другая — одного продолжателя рода; тогда мудрец сказал: “Да будет так”. Царь по имени Панчаджана стал очень сильным, а другая жена родила тыкву, полную семян, как гласит предание. В ней было шестьдесят тысяч зародышей, размером с семена кунжута; в своё время они появились и росли благополучно. Затем эти зародыши поместили в кувшины, полные гхи, и дали каждому по кормилице для вскармливания, о царь. Через десять месяцев они по порядку появились; эти царевичи со временем увеличивали радость Сагары. Так, о царь, у него появилось шестьдесят тысяч сыновей, родившихся у владыки земли из семени внутри тыквы. В этих великодушных вошло сияние Нараяны; один сын, царь по имени Панчаджана, продолжил линию. Сыном Панчаджаны был доблестный Аншуман, а его потомком — Дилипа, известный как Кхатванга. Он пришёл сюда с неба и, получив лишь мгновение жизни, мудростью и истиной достиг трёх миров, о безгрешный. Преемником Дилипы был великий царь Бхагиратха: этот владыка низвёл Гангу, лучшую из рек, привёл её к океану и принял её как дочь».

Версия

0d952c0239a4 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:30:36 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами