Махабхарата
Араньяправеша-парва: исход Пандавов в лес3.1.37–43
2786 / 15823
Махабхарата · 3.1.37–43
Деванагари

वैशंपायन उवाच
तथानुमन्त्रितास् तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः ॥
चक्रुर् आर्तस्वरं घोरं हा राजन्न् इति दुःखिताः ॥
गुणान् पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः ॥
अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान् ॥
निवृत्तेषु तु पौरेषु रथान् आस्थाय पाण्डवाः ॥
प्रजग्मुर् जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥
तं ते दिवसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः ॥
ऊषुस् तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि ॥
उदकेनैव तां रात्रिम् ऊषुस् ते दुःखकर्शिताः ॥
अनुजग्मुश् च तत्रैतान् स्नेहात् के चिद् द्विजातयः ॥
साग्नयो ऽनग्नयश् चैव सशिष्यगणबान्धवाः ॥
स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः ॥
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे ॥
ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत ॥
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः ॥
आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षपां सर्वां व्यनोदयन् ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathānumantritās tena dharmarājena tāḥ prajāḥ ||
cakrur ārtasvaraṃ ghoraṃ hā rājann iti duḥkhitāḥ ||
guṇān pārthasya saṃsmṛtya duḥkhārtāḥ paramāturāḥ ||
akāmāḥ saṃnyavartanta samāgamyātha pāṇḍavān ||
nivṛtteṣu tu paureṣu rathān āsthāya pāṇḍavāḥ ||
prajagmur jāhnavītīre pramāṇākhyaṃ mahāvaṭam ||
taṃ te divasaśeṣeṇa vaṭaṃ gatvā tu pāṇḍavāḥ ||
ūṣus tāṃ rajanīṃ vīrāḥ saṃspṛśya salilaṃ śuci ||
udakenaiva tāṃ rātrim ūṣus te duḥkhakarśitāḥ ||
anujagmuś ca tatraitān snehāt ke cid dvijātayaḥ ||
sāgnayo 'nagnayaś caiva saśiṣyagaṇabāndhavāḥ ||
sa taiḥ parivṛto rājā śuśubhe brahmavādibhiḥ ||
teṣāṃ prāduṣkṛtāgnīnāṃ muhūrte ramyadāruṇe ||
brahmaghoṣapuraskāraḥ saṃjalpaḥ samajāyata ||
rājānaṃ tu kuruśreṣṭhaṃ te haṃsamadhurasvarāḥ ||
āśvāsayanto viprāgryāḥ kṣapāṃ sarvāṃ vyanodayan ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал
तथा अनुमन्त्रिताः तेनtathā anumantritāḥ tenaтак наставленные им
धर्मराजेन ताः प्रजाःdharmarājena tāḥ prajāḥДхармараджей эти подданные
चक्रुः आर्तस्वरं घोरम्cakruḥ ārtasvaraṃ ghoramиздали страшный скорбный крик
हा राजन् इति दुःखिताःhā rājan iti duḥkhitāḥ«О царь!» — так, страдая
गुणान् पार्थस्य संस्मृत्यguṇān pārthasya saṃsmṛtyaвспоминая качества Партхи
दुःखार्ताः परमातुराःduḥkhārtāḥ paramāturāḥизмученные горем и крайне потрясённые
अकामाः संन्यवर्तन्तakāmāḥ saṃnyavartantaне желая, они вернулись
समागम्य अथ पाण्डवान्samāgamya atha pāṇḍavānпосле встречи с Пандавами
निवृत्तेषु तु पौरेषुnivṛtteṣu tu paureṣuкогда же горожане вернулись
रथान् आस्थाय पाण्डवाःrathān āsthāya pāṇḍavāḥПандавы, взойдя на колесницы
प्रजग्मुः जाह्नवीतीरेprajagmuḥ jāhnavītīreнаправились к берегу Ганги
प्रमाणाख्यं महावटम्pramāṇākhyaṃ mahāvaṭamк великому баньяну по имени Прамана
तं ते दिवसशेषेणtaṃ te divasaśeṣeṇaк нему они к концу дня
वटं गत्वा तु पाण्डवाःvaṭaṃ gatvā tu pāṇḍavāḥк этому баньяну придя, Пандавы
ऊषुः तां रजनीं वीराःūṣuḥ tāṃ rajanīṃ vīrāḥпровели ту ночь, герои
संस्पृश्य सलिलं शुचिsaṃspṛśya salilaṃ śuciкоснувшись чистой воды
उदकेन एव तां रात्रिम्udakena eva tāṃ rātrimтолько на воде ту ночь
ऊषुः ते दुःखकर्शिताःūṣuḥ te duḥkhakarśitāḥони провели, истощённые горем
अनुजग्मुः च तत्र एतान्anujagmuḥ ca tatra etānи туда за ними последовали
स्नेहात् के चिद् द्विजातयःsnehāt ke cid dvijātayaḥиз любви некоторые дваждырождённые
साग्नयः अनग्नयः च एवsāgnayaḥ anagnayaḥ ca evaодни с огнями, другие без огней
सशिष्यगणबान्धवाःsaśiṣyagaṇabāndhavāḥс учениками, группами и родными
स तैः परिवृतः राजाsa taiḥ parivṛtaḥ rājāцарь, окружённый ими
शुशुभे ब्रह्मवादिभिःśuśubhe brahmavādibhiḥсиял среди знатоков Брахмана
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनाम्teṣāṃ prāduṣkṛtāgnīnāmкогда их огни были зажжены
मुहूर्ते रम्यदारुणेmuhūrte ramyadāruṇeв час прекрасный и суровый
ब्रह्मघोषपुरस्कारःbrahmaghoṣapuraskāraḥпредшествуемый священным гласом
संजल्पः समजायतsaṃjalpaḥ samajāyataвозникла беседа
राजानं तु कुरुश्रेष्ठम्rājānaṃ tu kuruśreṣṭhamа царя, лучшего из Куру
ते हंसमधुरस्वराःte haṃsamadhurasvarāḥони, с голосами сладкими как у лебедей
आश्वासयन्तः विप्राग्र्याःāśvāsayantaḥ viprāgryāḥутешая, лучшие из брахманов
क्षपां सर्वां व्यनोदयन्kṣapāṃ sarvāṃ vyanodayanпровели всю ночь
तथानुमन्त्रितास्tathānumantritāsисходная форма «tathānumantritās», добавленная для полного покрытия пословного блока
चक्रुर्cakrurисходная форма «cakrur», добавленная для полного покрытия пословного блока
घोरंghoraṃисходная форма «ghoraṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
राजन्न्rājannисходная форма «rājann», добавленная для полного покрытия пословного блока
समागम्याथsamāgamyāthaисходная форма «samāgamyātha», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रजग्मुर्prajagmurисходная форма «prajagmur», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऊषुस्ūṣusисходная форма «ūṣus», добавленная для полного покрытия пословного блока
उदकेनैवudakenaivaисходная форма «udakenaiva», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऊषुस्ūṣusисходная форма «ūṣus», добавленная для полного покрытия пословного блока
अनुजग्मुश्anujagmuśисходная форма «anujagmuś», добавленная для полного покрытия пословного блока
तत्रैतान्tatraitānисходная форма «tatraitān», добавленная для полного покрытия пословного блока
साग्नयोsāgnayoисходная форма «sāgnayo», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽनग्नयश्'nagnayaśисходная форма «'nagnayaś», добавленная для полного покрытия пословного блока
चैवcaivaисходная форма «caiva», добавленная для полного покрытия пословного блока
परिवृतोparivṛtoисходная форма «parivṛto», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रादुष्कृताग्नीनांprāduṣkṛtāgnīnāṃисходная форма «prāduṣkṛtāgnīnāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
कुरुश्रेष्ठंkuruśreṣṭhaṃисходная форма «kuruśreṣṭhaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
आश्वासयन्तोāśvāsayantoисходная форма «āśvāsayanto», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Так наставленные Дхармараджей, горожане, скорбя, подняли страшный плач: „О царь!“ Вспоминая качества Партхи и измученные горем, они нехотя вернулись после встречи с Пандавами. Когда горожане ушли, Пандавы взошли на колесницы и направились к берегу Ганги, к великому баньяну по имени Прамана. Дойдя туда к концу дня, герои провели ночь, коснувшись чистой воды; измученные горем, они пробыли ту ночь только на воде. Некоторые дваждырождённые из любви последовали за ними — одни с огнями, другие без огней, с учениками, родными и близкими. Окружённый этими знатоками Брахмана, царь сиял. Когда их священные огни были зажжены, в прекрасный и вместе с тем суровый час началась беседа, предваряемая священным гласом. Лучшие брахманы, чьи голоса были сладки, как у лебедей, всю ночь утешали лучшего из Куру».

Версия

c3170e0891b7 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:33:27 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами