Махабхарата
Видурапратьягамана-парва: возвращение Видуры3.7.1–10
2811 / 15823
Махабхарата · 3.7.1–10
Деванагари

वैशंपायन उवाच
गते तु विदुरे राजन्न् आश्रमं पाण्डवान् प्रति ॥
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः पर्यतप्यत भारत ॥
स सभाद्वारम् आगम्य विदुरस्मारमोहितः ॥
समक्षं पार्थिवेन्द्राणां पपाताविष्टचेतनः ॥
स तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां समुत्थाय महीतलात् ॥
समीपोपस्थितं राजा संजयं वाक्यम् अब्रवीत् ॥
भ्राता मम सुहृच् चैव साक्षाद् धर्म इवापरः ॥
तस्य स्मृत्वाद्य सुभृशं हृदयं दीर्यतीव मे ॥
तम् आनयस्व धर्मज्ञं मम भ्रातरम् आशु वै ॥
इति ब्रुवन् स नृपतिः करुणं पर्यदेवयत् ॥
पश्चात्तापाभिसंतप्तो विदुरस्मारकर्शितः ॥
भ्रातृस्नेहाद् इदं राजन् संजयं वाक्यम् अब्रवीत् ॥
गच्छ संजय जानीहि भ्रातरं विदुरं मम ॥
यदि जीवति रोषेण मया पापेन निर्धुतः ॥
न हि तेन मम भ्रात्रा सुसूक्ष्मम् अपि किं चन ॥
व्यलीकं कृतपूर्वं मे प्राज्ञेनामितबुद्धिना ॥
स व्यलीकं कथं प्राप्तो मत्तः परमबुद्धिमान् ॥
न जह्याज् जीवितं प्राज्ञस् तं गच्छानय संजय ॥
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राज्ञस् तम् अनुमान्य च ॥
संजयो बाढम् इत्य् उक्त्वा प्राद्रवत् काम्यकं वनम् ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
gate tu vidure rājann āśramaṃ pāṇḍavān prati ||
dhṛtarāṣṭro mahāprājñaḥ paryatapyata bhārata ||
sa sabhādvāram āgamya vidurasmāramohitaḥ ||
samakṣaṃ pārthivendrāṇāṃ papātāviṣṭacetanaḥ ||
sa tu labdhvā punaḥ saṃjñāṃ samutthāya mahītalāt ||
samīpopasthitaṃ rājā saṃjayaṃ vākyam abravīt ||
bhrātā mama suhṛc caiva sākṣād dharma ivāparaḥ ||
tasya smṛtvādya subhṛśaṃ hṛdayaṃ dīryatīva me ||
tam ānayasva dharmajñaṃ mama bhrātaram āśu vai ||
iti bruvan sa nṛpatiḥ karuṇaṃ paryadevayat ||
paścāttāpābhisaṃtapto vidurasmārakarśitaḥ ||
bhrātṛsnehād idaṃ rājan saṃjayaṃ vākyam abravīt ||
gaccha saṃjaya jānīhi bhrātaraṃ viduraṃ mama ||
yadi jīvati roṣeṇa mayā pāpena nirdhutaḥ ||
na hi tena mama bhrātrā susūkṣmam api kiṃ cana ||
vyalīkaṃ kṛtapūrvaṃ me prājñenāmitabuddhinā ||
sa vyalīkaṃ kathaṃ prāpto mattaḥ paramabuddhimān ||
na jahyāj jīvitaṃ prājñas taṃ gacchānaya saṃjaya ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā rājñas tam anumānya ca ||
saṃjayo bāḍham ity uktvā prādravat kāmyakaṃ vanam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал
गते तु विदुरे राजन्gate tu vidure rājanкогда же Видура ушёл, о царь
आश्रमं पाण्डवान् प्रतिāśramaṃ pāṇḍavān pratiв обитель к Пандавам
धृतराष्ट्रः महाप्राज्ञःdhṛtarāṣṭraḥ mahāprājñaḥвеликомудрый Дхритараштра
पर्यतप्यत भारतparyatapyata bhārataсильно терзался, о Бхарата
स सभाद्वारम् आगम्यsa sabhādvāram āgamyaон, подойдя к дверям собрания
विदुरस्मारमोहितःvidurasmāramohitaḥпомрачённый памятью о Видуре
समक्षं पार्थिवेन्द्राणांsamakṣaṃ pārthivendrāṇāṃперед глазами владык земли
पपात आविष्टचेतनःpapāta āviṣṭacetanaḥупал, утратив сознание
स तु लब्ध्वा पुनः संज्ञांsa tu labdhvā punaḥ saṃjñāṃон же, вновь обретя сознание
समुत्थाय महीतलात्samutthāya mahītalātподнявшись с земли
समीपोपस्थितं राजाsamīpopasthitaṃ rājāк стоящему рядом, царь
संजयं वाक्यम् अब्रवीत्saṃjayaṃ vākyam abravītсказал Санджае слово
भ्राता मम सुहृत् च एवbhrātā mama suhṛt ca evaмой брат и друг
साक्षात् धर्मः इव अपरःsākṣāt dharmaḥ iva aparaḥсловно сама дхарма во плоти
तस्य स्मृत्वा अद्य सुभृशंtasya smṛtvā adya subhṛśaṃвспоминая его теперь очень сильно
हृदयं दीर्यति इव मेhṛdayaṃ dīryati iva meмоё сердце словно разрывается
तम् आनयस्व धर्मज्ञंtam ānayasva dharmajñaṃприведи его, знатока дхармы
मम भ्रातरम् आशु वैmama bhrātaram āśu vaiмоего брата, скорее
इति ब्रुवन् स नृपतिःiti bruvan sa nṛpatiḥтак говоря, этот царь
करुणं पर्यदेवयत्karuṇaṃ paryadevayatжалобно стенал
पश्चात्तापाभिसंतप्तःpaścāttāpābhisaṃtaptaḥохваченный жаром раскаяния
विदुरस्मारकर्शितःvidurasmārakarśitaḥистощённый памятью о Видуре
भ्रातृस्नेहात् इदं राजन्bhrātṛsnehāt idaṃ rājanиз братской любви это, о царь
संजयं वाक्यम् अब्रवीत्saṃjayaṃ vākyam abravītсказал Санджае слово
गच्छ संजय जानीहिgaccha saṃjaya jānīhiиди, Санджая, узнай
भ्रातरं विदुरं ममbhrātaraṃ viduraṃ mamaо моём брате Видуре
यदि जीवति रोषेणyadi jīvati roṣeṇaжив ли он после гнева
मया पापेन निर्धुतःmayā pāpena nirdhutaḥмной, грешным, оттолкнутый
न हि तेन मम भ्रात्राna hi tena mama bhrātrāведь этим моим братом
सुसूक्ष्मम् अपि किं चनsusūkṣmam api kiṃ canaдаже самое малое что-либо
व्यलीकं कृतपूर्वं मेvyalīkaṃ kṛtapūrvaṃ meнеправды прежде мне не было сделано
प्राज्ञेन अमितबुद्धिनाprājñena amitabuddhināмудрым, безмерного разума
स व्यलीकं कथं प्राप्तःsa vyalīkaṃ kathaṃ prāptaḥкак он получил обиду
मत्तः परमबुद्धिमान्mattaḥ paramabuddhimānот меня, великомудрый
न जह्यात् जीवितं प्राज्ञःna jahyāt jīvitaṃ prājñaḥпусть мудрый не оставит жизнь
तं गच्छ आनय संजयtaṃ gaccha ānaya saṃjayaиди и приведи его, Санджая
तस्य तद् वचनं श्रुत्वाtasya tad vacanaṃ śrutvāуслышав это слово его
राज्ञः तम् अनुमान्य चrājñaḥ tam anumānya caи согласившись с царём
संजयः बाढम् इति उक्त्वाsaṃjayaḥ bāḍham iti uktvāСанджая, сказав «да»
प्राद्रवत् काम्यकं वनम्prādravat kāmyakaṃ vanamпоспешил в лес Камьяка
राजन्न्rājannисходная форма «rājann», добавленная для полного покрытия пословного блока
धृतराष्ट्रोdhṛtarāṣṭroисходная форма «dhṛtarāṣṭro», добавленная для полного покрытия пословного блока
पपाताविष्टचेतनःpapātāviṣṭacetanaḥисходная форма «papātāviṣṭacetanaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
सुहृच्suhṛcисходная форма «suhṛc», добавленная для полного покрытия пословного блока
चैवcaivaисходная форма «caiva», добавленная для полного покрытия пословного блока
साक्षाद्sākṣādисходная форма «sākṣād», добавленная для полного покрытия пословного блока
धर्मdharmaисходная форма «dharma», добавленная для полного покрытия пословного блока
इवापरःivāparaḥисходная форма «ivāparaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
स्मृत्वाद्यsmṛtvādyaисходная форма «smṛtvādya», добавленная для полного покрытия пословного блока
दीर्यतीवdīryatīvaисходная форма «dīryatīva», добавленная для полного покрытия пословного блока
पश्चात्तापाभिसंतप्तोpaścāttāpābhisaṃtaptoисходная форма «paścāttāpābhisaṃtapto», добавленная для полного покрытия пословного блока
भ्रातृस्नेहाद्bhrātṛsnehādисходная форма «bhrātṛsnehād», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्राज्ञेनामितबुद्धिनाprājñenāmitabuddhināисходная форма «prājñenāmitabuddhinā», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्राप्तोprāptoисходная форма «prāpto», добавленная для полного покрытия пословного блока
जह्याज्jahyājисходная форма «jahyāj», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्राज्ञस्prājñasисходная форма «prājñas», добавленная для полного покрытия пословного блока
गच्छानयgacchānayaисходная форма «gacchānaya», добавленная для полного покрытия пословного блока
राज्ञस्rājñasисходная форма «rājñas», добавленная для полного покрытия пословного блока
संजयोsaṃjayoисходная форма «saṃjayo», добавленная для полного покрытия пословного блока
इत्य्ityисходная форма «ity», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Когда Видура ушёл в обитель Пандавов, мудрый Дхритараштра, о Бхарата, стал сильно терзаться. Подойдя к дверям собрания и помрачённый памятью о Видуре, он перед царями упал на землю, лишившись сознания. Придя в себя и поднявшись, царь сказал стоявшему рядом Санджае: «Мой брат и друг — словно сама дхарма во плоти. Вспоминая о нём, я чувствую, как сердце моё разрывается. Быстро приведи ко мне моего брата, знающего дхарму». Так, охваченный раскаянием и истощённый памятью о Видуре, царь из братской любви сказал Санджае: «Иди, Санджая, узнай о моём брате Видуре: жив ли он после того, как я, грешный, оттолкнул его в гневе. Этот мудрый брат с безмерным разумом никогда не сделал мне даже малейшего зла. Как же такой великий умом получил зло от меня? Пусть мудрый не оставит жизнь. Иди и приведи его». Услышав это слово царя, Санджая согласился и быстро отправился в лес Камьяка.

Версия

e16b98b5bf05 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:33:28 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами