भवत्य् एव हि मे सूत बुद्धिर् दोषानुदर्शिनी ॥
दुर्योधनं समासाद्य पुनः सा परिवर्तते ॥
एवं गते वै यद् भावि तद् भविष्यति संजय ॥
क्षत्रधर्मः किल रणे तनुत्यागो ऽभिपूजितः ॥
संजय उवाच
त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि ॥
न तु दुर्योधने दोषम् इमम् आसक्तुम् अर्हसि ॥
शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव ॥
य आत्मनो दुश्चरिताद् अशुभं प्राप्नुयान् नरः ॥
एनसा न स दैवं वा कालं वा गन्तुम् अर्हति ॥
महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वम् आचरेत् ॥
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन् ॥
bhavaty eva hi me sūta buddhir doṣānudarśinī ||
duryodhanaṃ samāsādya punaḥ sā parivartate ||
evaṃ gate vai yad bhāvi tad bhaviṣyati saṃjaya ||
kṣatradharmaḥ kila raṇe tanutyāgo 'bhipūjitaḥ ||
saṃjaya uvāca
tvadyukto 'yam anupraśno mahārāja yathārhasi ||
na tu duryodhane doṣam imam āsaktum arhasi ||
śṛṇuṣvānavaśeṣeṇa vadato mama pārthiva ||
ya ātmano duścaritād aśubhaṃ prāpnuyān naraḥ ||
enasā na sa daivaṃ vā kālaṃ vā gantum arhati ||
mahārāja manuṣyeṣu nindyaṃ yaḥ sarvam ācaret ||
sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran ||
«О Сута, во мне возникает разум, видящий пороки, но, встретившись с Дурьодханой, он снова меняется. Раз дело дошло до этого, о Санджая, что должно быть, то и будет. Говорят, в битве почитается кшатрийская дхарма — оставление тела». Санджая сказал: «О великий царь, этот вопрос достоин тебя, как тебе подобает. Но тебе не следует возлагать эту вину на одного Дурьодхану. Выслушай полностью, когда я говорю, о земной владыка: если человек получает неблагое из-за собственного дурного поведения, ему не подобает относить это к судьбе или ко времени. О великий царь, кто совершает среди людей всё порицаемое, тот, поступая осуждённо, становится достойным наказания перед всем миром».
2d8732696a01 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 06:17:52 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Здесь повествование переходит от подготовки к войне к её внутренней причине. Дхритараштра пытается прикрыться судьбой, но Санджая возвращает ответственность к поступкам: судьба, время и прежняя карма действуют, однако они не отменяют нравственной вины за сознательно совершённое зло. Так война показана не случайностью, а плодом долгого отказа от дхармы.