जनमेजय उवाच
तथा व्यूढेष्व् अनीकेषु कुरुक्षेत्रे द्विजर्षभ ॥
किम् अकुर्वन्त कुरवः कालेनाभिप्रचोदिताः ॥
वैशंपायन उवाच
तथा व्यूढेष्व् अनीकेषु यत् तेषु भरतर्षभ ॥
धृतराष्ट्रो महाराज संजयं वाक्यम् अब्रवीत् ॥
एहि संजय मे सर्वम् आचक्ष्वानवशेषतः ॥
सेनानिवेशे यद्वृत्तं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥
दिष्टम् एव परं मन्ये पौरुषं चाप्य् अनर्थकम् ॥
यद् अहं जानमानो ऽपि युद्धदोषान् क्षयोदयान् ॥
तथापि निकृतिप्रज्ञं पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् ॥
न शक्नोमि नियन्तुं वा कर्तुं वा हितम् आत्मनः ॥
janamejaya uvāca
tathā vyūḍheṣv anīkeṣu kurukṣetre dvijarṣabha ||
kim akurvanta kuravaḥ kālenābhipracoditāḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā vyūḍheṣv anīkeṣu yat teṣu bharatarṣabha ||
dhṛtarāṣṭro mahārāja saṃjayaṃ vākyam abravīt ||
ehi saṃjaya me sarvam ācakṣvānavaśeṣataḥ ||
senāniveśe yadvṛttaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ ||
diṣṭam eva paraṃ manye pauruṣaṃ cāpy anarthakam ||
yad ahaṃ jānamāno 'pi yuddhadoṣān kṣayodayān ||
tathāpi nikṛtiprajñaṃ putraṃ durdyūtadevinam ||
na śaknomi niyantuṃ vā kartuṃ vā hitam ātmanaḥ ||
Джанамеджая сказал: «Когда войска были так выстроены на Курукшетре, о лучший из дваждырождённых, что делали Куру, побуждаемые временем?» Вайшампаяна сказал: Когда войска были так выстроены, о лучший из Бхаратов, Дхритараштра, о великий царь, сказал Санджае такие слова: «Подойди, Санджая, и расскажи мне всё без остатка: что произошло в расположении войск Куру и Пандавов. Я считаю судьбу высшей, а человеческое усилие бесполезным, ибо, хотя я знаю пороки войны и возникновение гибели, всё же не могу ни обуздать своего сына, искусного в обмане и преданного дурной игре в кости, ни сделать собственное благо».
09f035498c77 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 06:17:52 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Здесь повествование переходит от подготовки к войне к её внутренней причине. Дхритараштра пытается прикрыться судьбой, но Санджая возвращает ответственность к поступкам: судьба, время и прежняя карма действуют, однако они не отменяют нравственной вины за сознательно совершённое зло. Так война показана не случайностью, а плодом долгого отказа от дхармы.