स्त्रियो बालाश् च वृद्धाश् च प्रायः क्रीडागता जनाः ॥
या गाथाः संप्रगायन्ति कुर्वन्तो ऽध्ययनं यथा ॥
ता गाथाः शृणु मे शल्य मद्रकेषु दुरात्मसु ॥
ब्राह्मणैः कथिताः पूर्वं यथावद् राजसंनिधौ ॥
श्रुत्वा चैकमना मूढ क्षम वा ब्रूहि वोत्तरम् ॥
मित्रध्रुङ् मद्रको नित्यं यो नो द्वेष्टि स मद्रकः ॥
मद्रके संगतं नास्ति क्षुद्रवाक्ये नराधमे ॥
दुरात्मा मद्रको नित्यं नित्यं चानृतिको ऽनृजुः ॥
यावदन्तं हि दौरात्म्यं मद्रकेष्व् इति नः श्रुतम् ॥
पिता माता च पुत्रश् च श्वश्रूश्वशुरमातुलाः ॥
जामाता दुहिता भ्राता नप्ता ते ते च बान्धवाः ॥
वयस्याभ्यागताश् चान्ये दासीदासं च संगतम् ॥
पुंभिर् विमिश्रा नार्यश् च ज्ञाताज्ञाताः स्वयेच्छया ॥
येषां गृहेषु शिष्टानां सक्तुमन्थाशिनां सदा ॥
पीत्वा सीधुं सगोमांसं नर्दन्ति च हसन्ति च ॥
यानि चैवाप्य् अबद्धानि प्रवर्तन्ते च कामतः ॥
कामप्रलापिनो ऽन्योन्यं तेषु धर्मः कथं भवेत् ॥
मद्रकेषु विलुप्तेषु प्रख्याताशुभकर्मसु ॥
नापि वैरं न सौहार्दं मद्रकेषु समाचरेत् ॥
मद्रके संगतं नास्ति मद्रको हि सचापलः ॥
मद्रकेषु च दुःस्पर्शं शौचं गान्धारकेषु च ॥
राजयाजकयाज्येन नष्टं दत्तं हविर् भवेत् ॥
शूद्रसंस्कारको विप्रो यथा याति पराभवम् ॥
तथा ब्रह्मद्विषो नित्यं गच्छन्तीह पराभवम् ॥
मद्रके संगतं नास्ति हतं वृश्चिकतो विषम् ॥
आथर्वणेन मन्त्रेण सर्वा शान्तिः कृता भवेत् ॥
इति वृश्चिकदष्टस्य नानाविषहतस्य च ॥
कुर्वन्ति भेषजं प्राज्ञाः सत्यं तच् चापि दृश्यते ॥
एवं विद्वञ् जोषम् आस्स्व शृणु चात्रोत्तरं वचः ॥
वासांस्य् उत्सृज्य नृत्यन्ति स्त्रियो या मद्यमोहिताः ॥
मिथुने ऽसंयताश् चापि यथाकामचराश् च ताः ॥
तासां पुत्रः कथं धर्मं मद्रको वक्तुम् अर्हति ॥
यास् तिष्ठन्त्यः प्रमेहन्ति यथैवोष्ट्रीदशेरके ॥
तासां विभ्रष्टलज्जानां निर्लज्जानां ततस् ततः ॥
त्वं पुत्रस् तादृशीनां हि धर्मं वक्तुम् इहेच्छसि ॥
सुवीरकं याच्यमाना मद्रका कषति स्फिजौ ॥
अदातुकामा वचनम् इदं वदति दारुणम् ॥
मा मा सुवीरकं कश् चिद् याचतां दयितो मम ॥
पुत्रं दद्यां प्रतिपदं न तु दद्यां सुवीरकम् ॥
नार्यो बृहत्यो निर्ह्रीका मद्रकाः कम्बलावृताः ॥
घस्मरा नष्टशौचाश् च प्राय इत्य् अनुशुश्रुम ॥
एवमादि मयान्यैर् वा शक्यं वक्तुं भवेद् बहु ॥
आ केशाग्रान् नखाग्राच् च वक्तव्येषु कुवर्त्मसु ॥
मद्रकाः सिन्धुसौवीरा धर्मं विद्युः कथं त्व् इह ॥
पापदेशोद्भवा म्लेच्छा धर्माणाम् अविचक्षणाः ॥
एष मुख्यतमो धर्मः क्षत्रियस्येति नः श्रुतम् ॥
यद् आजौ निहतः शेते सद्भिः समभिपूजितः ॥
आयुधानां संपराये यन् मुच्येयम् अहं ततः ॥
न मे स प्रथमः कल्पो निधने स्वर्गम् इच्छतः ॥
सो ऽहं प्रियः सखा चास्मि धार्तराष्ट्रस्य धीमतः ॥
तदर्थे हि मम प्राणा यच् च मे विद्यते वसु ॥
व्यक्तं त्वम् अप्य् उपहितः पाण्डवैः पापदेशज ॥
यथा ह्य् अमित्रवत् सर्वं त्वम् अस्मासु प्रवर्तसे ॥
कामं न खलु शक्यो ऽहं त्वद्विधानां शतैर् अपि ॥
संग्रामाद् विमुखः कर्तुं धर्मज्ञ इव नास्तिकैः ॥
सारङ्ग इव घर्मार्तः कामं विलप शुष्य च ॥
नाहं भीषयितुं शक्यः क्षत्रवृत्ते व्यवस्थितः ॥
तनुत्यजां नृसिंहानाम् आहवेष्व् अनिवर्तिनाम् ॥
या गतिर् गुरुणा प्राङ् मे प्रोक्ता रामेण तां स्मर ॥
स्वेषां त्राणार्थम् उद्युक्तं वधाय द्विषताम् अपि ॥
विद्धि माम् आस्थितं वृत्तं पौरूरवसम् उत्तमम् ॥
न तद् भूतं प्रपश्यामि त्रिषु लोकेषु मद्रक ॥
यो माम् अस्माद् अभिप्रायाद् वारयेद् इति मे मतिः ॥
एवं विद्वञ् जोषम् आस्स्व त्रासात् किं बहु भाषसे ॥
मा त्वा हत्वा प्रदास्यामि क्रव्याद्भ्यो मद्रकाधम ॥
मित्रप्रतीक्षया शल्य धार्तराष्ट्रस्य चोभयोः ॥
अपवादतितिक्षाभिस् त्रिभिर् एतैर् हि जीवसि ॥
पुनश् चेद् ईदृशं वाक्यं मद्रराज वदिष्यसि ॥
शिरस् ते पातयिष्यामि गदया वज्रकल्पया ॥
श्रोतारस् त्व् इदम् अद्येह द्रष्टारो वा कुदेशज ॥
कर्णं वा जघ्नतुः कृष्णौ कर्णो वापि जघान तौ ॥
एवम् उक्त्वा तु राधेयः पुनर् एव विशां पते ॥
अब्रवीन् मद्रराजानं याहि याहीत्य् असंभ्रमम् ॥
striyo bālāś ca vṛddhāś ca prāyaḥ krīḍāgatā janāḥ ||
yā gāthāḥ saṃpragāyanti kurvanto 'dhyayanaṃ yathā ||
tā gāthāḥ śṛṇu me śalya madrakeṣu durātmasu ||
brāhmaṇaiḥ kathitāḥ pūrvaṃ yathāvad rājasaṃnidhau ||
śrutvā caikamanā mūḍha kṣama vā brūhi vottaram ||
mitradhruṅ madrako nityaṃ yo no dveṣṭi sa madrakaḥ ||
madrake saṃgataṃ nāsti kṣudravākye narādhame ||
durātmā madrako nityaṃ nityaṃ cānṛtiko 'nṛjuḥ ||
yāvadantaṃ hi daurātmyaṃ madrakeṣv iti naḥ śrutam ||
pitā mātā ca putraś ca śvaśrūśvaśuramātulāḥ ||
jāmātā duhitā bhrātā naptā te te ca bāndhavāḥ ||
vayasyābhyāgatāś cānye dāsīdāsaṃ ca saṃgatam ||
puṃbhir vimiśrā nāryaś ca jñātājñātāḥ svayecchayā ||
yeṣāṃ gṛheṣu śiṣṭānāṃ saktumanthāśināṃ sadā ||
pītvā sīdhuṃ sagomāṃsaṃ nardanti ca hasanti ca ||
yāni caivāpy abaddhāni pravartante ca kāmataḥ ||
kāmapralāpino 'nyonyaṃ teṣu dharmaḥ kathaṃ bhavet ||
madrakeṣu vilupteṣu prakhyātāśubhakarmasu ||
nāpi vairaṃ na sauhārdaṃ madrakeṣu samācaret ||
madrake saṃgataṃ nāsti madrako hi sacāpalaḥ ||
madrakeṣu ca duḥsparśaṃ śaucaṃ gāndhārakeṣu ca ||
rājayājakayājyena naṣṭaṃ dattaṃ havir bhavet ||
śūdrasaṃskārako vipro yathā yāti parābhavam ||
tathā brahmadviṣo nityaṃ gacchantīha parābhavam ||
madrake saṃgataṃ nāsti hataṃ vṛścikato viṣam ||
ātharvaṇena mantreṇa sarvā śāntiḥ kṛtā bhavet ||
iti vṛścikadaṣṭasya nānāviṣahatasya ca ||
kurvanti bheṣajaṃ prājñāḥ satyaṃ tac cāpi dṛśyate ||
evaṃ vidvañ joṣam āssva śṛṇu cātrottaraṃ vacaḥ ||
vāsāṃsy utsṛjya nṛtyanti striyo yā madyamohitāḥ ||
mithune 'saṃyatāś cāpi yathākāmacarāś ca tāḥ ||
tāsāṃ putraḥ kathaṃ dharmaṃ madrako vaktum arhati ||
yās tiṣṭhantyaḥ pramehanti yathaivoṣṭrīdaśerake ||
tāsāṃ vibhraṣṭalajjānāṃ nirlajjānāṃ tatas tataḥ ||
tvaṃ putras tādṛśīnāṃ hi dharmaṃ vaktum ihecchasi ||
suvīrakaṃ yācyamānā madrakā kaṣati sphijau ||
adātukāmā vacanam idaṃ vadati dāruṇam ||
mā mā suvīrakaṃ kaś cid yācatāṃ dayito mama ||
putraṃ dadyāṃ pratipadaṃ na tu dadyāṃ suvīrakam ||
nāryo bṛhatyo nirhrīkā madrakāḥ kambalāvṛtāḥ ||
ghasmarā naṣṭaśaucāś ca prāya ity anuśuśruma ||
evamādi mayānyair vā śakyaṃ vaktuṃ bhaved bahu ||
ā keśāgrān nakhāgrāc ca vaktavyeṣu kuvartmasu ||
madrakāḥ sindhusauvīrā dharmaṃ vidyuḥ kathaṃ tv iha ||
pāpadeśodbhavā mlecchā dharmāṇām avicakṣaṇāḥ ||
eṣa mukhyatamo dharmaḥ kṣatriyasyeti naḥ śrutam ||
yad ājau nihataḥ śete sadbhiḥ samabhipūjitaḥ ||
āyudhānāṃ saṃparāye yan mucyeyam ahaṃ tataḥ ||
na me sa prathamaḥ kalpo nidhane svargam icchataḥ ||
so 'haṃ priyaḥ sakhā cāsmi dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥ ||
tadarthe hi mama prāṇā yac ca me vidyate vasu ||
vyaktaṃ tvam apy upahitaḥ pāṇḍavaiḥ pāpadeśaja ||
yathā hy amitravat sarvaṃ tvam asmāsu pravartase ||
kāmaṃ na khalu śakyo 'haṃ tvadvidhānāṃ śatair api ||
saṃgrāmād vimukhaḥ kartuṃ dharmajña iva nāstikaiḥ ||
sāraṅga iva gharmārtaḥ kāmaṃ vilapa śuṣya ca ||
nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyaḥ kṣatravṛtte vyavasthitaḥ ||
tanutyajāṃ nṛsiṃhānām āhaveṣv anivartinām ||
yā gatir guruṇā prāṅ me proktā rāmeṇa tāṃ smara ||
sveṣāṃ trāṇārtham udyuktaṃ vadhāya dviṣatām api ||
viddhi mām āsthitaṃ vṛttaṃ paurūravasam uttamam ||
na tad bhūtaṃ prapaśyāmi triṣu lokeṣu madraka ||
yo mām asmād abhiprāyād vārayed iti me matiḥ ||
evaṃ vidvañ joṣam āssva trāsāt kiṃ bahu bhāṣase ||
mā tvā hatvā pradāsyāmi kravyādbhyo madrakādhama ||
mitrapratīkṣayā śalya dhārtarāṣṭrasya cobhayoḥ ||
apavādatitikṣābhis tribhir etair hi jīvasi ||
punaś ced īdṛśaṃ vākyaṃ madrarāja vadiṣyasi ||
śiras te pātayiṣyāmi gadayā vajrakalpayā ||
śrotāras tv idam adyeha draṣṭāro vā kudeśaja ||
karṇaṃ vā jaghnatuḥ kṛṣṇau karṇo vāpi jaghāna tau ||
evam uktvā tu rādheyaḥ punar eva viśāṃ pate ||
abravīn madrarājānaṃ yāhi yāhīty asaṃbhramam ||
Карна сказал: «Женщины, дети и старики, люди во время игр, распевают песни о злых мадрах как будто урок; выслушай эти песни от меня, Шалья. Они были прежде рассказаны брахманами как следует в присутствии царя. Слушай сосредоточенно, глупец, и либо терпи, либо отвечай. Мадр всегда изменяет другу; кто нас ненавидит, тот мадр. В мадре нет верности, в этом низкоречивом, худшем человеке. Мадр всегда злонравен, лжив и непрям; крайняя испорченность в мадрах — так мы слышали. Отец, мать, сын, тёща, тесть, дяди, зять, дочь, брат, внук и прочие родные, друзья, гости, служанки и слуги — все у них смешаны; женщины знакомые и незнакомые смешиваются с мужчинами по своей воле. В их домах люди, постоянно питающиеся ячменной похлёбкой, напившись сидху с говядиной, кричат и смеются. Разнузданные поступки происходят у них по прихоти; они похотливо болтают друг с другом. Как же в них может быть дхарма? С испорченными мадрами, известными дурными делами, не следует иметь ни вражды, ни дружбы. В мадре нет верности: мадр легкомыслен; к чистоте мадров и гандхарцев трудно прикасаться. Подношение, данное через жреца царя, становится погубленным; как брахман, посвящающий шудру, идёт к падению, так ненавистники Брахмана всегда приходят здесь к падению. В мадре нет надёжной связи; как яд скорпиона может быть устранён атхарванской мантрой и полное умиротворение может быть сделано, как мудрые лечат укушенного скорпионом и поражённого разными ядами — и это видно как истина, — так, зная это, молчи и слушай следующее слово. Женщины, опьянённые вином, сбросив одежды, танцуют; они несдержанны в соитии и поступают как хотят. Как сын таких женщин, мадр может говорить о дхарме? Те, кто стоя мочатся, как верблюдицы и ослицы, утратившие стыд, бесстыдные повсюду, — сыном таких ты являешься и хочешь здесь говорить о дхарме. Когда у мадрской женщины просят сувираку, она, не желая дать, чешет бёдра и говорит жестокое слово: “Пусть никто, дорогой мой, не просит у меня сувираку. Я отдала бы сына на каждом шагу, но сувираку не дала бы”. Мы слышали, что мадрские женщины обычно крупные, бесстыдные, покрытые одеялами, прожорливые и утратившие чистоту. О подобных дурных путях можно было бы сказать много — от кончиков волос до кончиков ногтей. Как мадры, синдху-саувиры, млеччхи, рождённые в грешной стране и не разбирающиеся в дхармах, могут знать дхарму? Мы слышали, что главная дхарма кшатрия — лежать убитым в бою, почитаемым благородными. Если бы я ушёл из столкновения оружий, это не было бы моим первым выбором, ибо я желаю неба через смерть. Я дорогой друг мудрого сына Дхритараштры; ради него моя жизнь и всё богатство, какое у меня есть. Ясно, что и ты подослан Пандавами, уроженец грешной страны, потому что ведёшь себя с нами во всём как враг. Как бы ты ни причитал, сотни таких, как ты, не способны отвратить меня от сражения, как атеисты не отвратят знатока дхармы. Сколько хочешь причитай и сохни, как олень, мучимый жарой; меня, стоящего в кшатрийском долге, невозможно испугать. Вспомни путь, который прежде мой учитель Рама указал мне для львов среди людей, оставляющих тело и не отступающих в битвах. Знай, что я принял высший путь Пурураваса: поднялся ради защиты своих и ради убийства врагов. В трёх мирах, мадр, я не вижу существа, которое удержало бы меня от этого намерения. Зная это, молчи. Почему ты так много говоришь от страха? Не заставляй меня, худший из мадров, убить тебя и отдать мясоедам. Ради видимости дружбы, ради сына Дхритараштры и ради терпения к оскорблениям — только по этим трём причинам ты ещё живёшь. Если снова скажешь такое слово, царь мадров, я снесу тебе голову палицей, подобной ваджре. Сегодня слушатели и зрители здесь, уроженец дурной страны, узнают: либо два Кришны убьют Карну, либо Карна убьёт их обоих”. Сказав так, Радхея снова, о владыка людей, без смятения сказал царю мадров: “Езжай, езжай”».
bb89ec10242a · опубликовано 20 июн. 2026 г., 05:15:38 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Ответ Карны переходит в грубую этническую брань. Для смысла главы это важно: внутренний разлад на колеснице становится явным, и речь, которая должна была поддерживать бой, превращается в обмен оскорблениями перед решающей встречей.