Махабхарата
Кришна объясняет тонкость дхармы8.49.92-100
8922 / 15823
Махабхарата · 8.49.92-100
Деванагари

तथास्तु कृष्णेत्य् अभिनन्द्य वाक्यं; धनंजयः प्राह धनुर् विनाम्य ॥
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठं; शृणुष्व राजन्न् इति शक्रसूनुः ॥
न मादृशो ऽन्यो नरदेव विद्यते; धनुर्धरो देवम् ऋते पिनाकिनम् ॥
अहं हि तेनानुमतो महात्मना; क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत् ॥
मया हि राजन् सदिगीश्वरा दिशो; विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे ॥
स राजसूयश् च समाप्तदक्षिणः; सभा च दिव्या भवतो ममौजसा ॥
पाणौ पृषत्का लिखिता ममेमे; धनुश् च संख्ये विततं सबाणम् ॥
पादौ च मे सशरौ सहध्वजौ; न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥
हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः; प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः ॥
संशप्तकानां किं चिद् एवावशिष्टं; सर्वस्य सैन्यस्य हतं मयार्धम् ॥
शेते मया निहता भारती च; चमू राजन् देवचमूप्रकाशा ॥
ये नास्त्रज्ञास् तान् अहं हन्मि शस्त्रैस्; तस्माल् लोकं नेह करोमि भस्मसात् ॥
इत्य् एवम् उक्त्वा पुनर् आह पार्थो; युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम् ॥
अप्य् अपुत्रा तेन राधा भवित्री; कुन्ती मया वा तद् ऋतं विद्धि राजन् ॥
प्रसीद राजन् क्षम यन् मयोक्तं; काले भवान् वेत्स्यति तन् नमस् ते ॥
प्रसाद्य राजानम् अमित्रसाहं; स्थितो ऽब्रवीच् चैनम् अभिप्रपन्नः ॥
याम्य् एष भीमं समरात् प्रमोक्तुं; सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम् ॥
तव प्रियार्थं मम जीवितं हि; ब्रवीमि सत्यं तद् अवेहि राजन् ॥
इति प्रायाद् उपसंगृह्य पादौ; समुत्थितो दीप्ततेजाः किरीटी ॥
नेदं चिरात् क्षिप्रम् इदं भविष्यत्य्; आवर्तते ऽसाव् अभियामि चैनम् ॥

Транслитерация (IAST)

tathāstu kṛṣṇety abhinandya vākyaṃ; dhanaṃjayaḥ prāha dhanur vināmya ||
yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaṃ; śṛṇuṣva rājann iti śakrasūnuḥ ||
na mādṛśo 'nyo naradeva vidyate; dhanurdharo devam ṛte pinākinam ||
ahaṃ hi tenānumato mahātmanā; kṣaṇena hanyāṃ sacarācaraṃ jagat ||
mayā hi rājan sadigīśvarā diśo; vijitya sarvā bhavataḥ kṛtā vaśe ||
sa rājasūyaś ca samāptadakṣiṇaḥ; sabhā ca divyā bhavato mamaujasā ||
pāṇau pṛṣatkā likhitā mameme; dhanuś ca saṃkhye vitataṃ sabāṇam ||
pādau ca me saśarau sahadhvajau; na mādṛśaṃ yuddhagataṃ jayanti ||
hatā udīcyā nihatāḥ pratīcyāḥ; prācyā nirastā dākṣiṇātyā viśastāḥ ||
saṃśaptakānāṃ kiṃ cid evāvaśiṣṭaṃ; sarvasya sainyasya hataṃ mayārdham ||
śete mayā nihatā bhāratī ca; camū rājan devacamūprakāśā ||
ye nāstrajñās tān ahaṃ hanmi śastrais; tasmāl lokaṃ neha karomi bhasmasāt ||
ity evam uktvā punar āha pārtho; yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham ||
apy aputrā tena rādhā bhavitrī; kuntī mayā vā tad ṛtaṃ viddhi rājan ||
prasīda rājan kṣama yan mayoktaṃ; kāle bhavān vetsyati tan namas te ||
prasādya rājānam amitrasāhaṃ; sthito 'bravīc cainam abhiprapannaḥ ||
yāmy eṣa bhīmaṃ samarāt pramoktuṃ; sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantum ||
tava priyārthaṃ mama jīvitaṃ hi; bravīmi satyaṃ tad avehi rājan ||
iti prāyād upasaṃgṛhya pādau; samutthito dīptatejāḥ kirīṭī ||
nedaṃ cirāt kṣipram idaṃ bhaviṣyaty; āvartate 'sāv abhiyāmi cainam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तथा अस्तु कृष्ण इतिtathā astu kṛṣṇa itiтак пусть будет, Кришна, так; да будет так, Кришна
अभिनन्द्य वाक्यम्abhinandya vākyamодобрив слово; приняв речь
धनंजयः प्राहdhanaṃjayaḥ prāhaДхананджая сказал; Арджуна произнёс
धनुर् विनाम्यdhanur vināmyaлук склонив; опустив лук
युधिष्ठिरम्yudhiṣṭhiramЮдхиштхире; Юдхиштхире
धर्मभृताम् वरिष्ठम्dharmabhṛtām variṣṭhamлучшему из хранителей дхармы; лучшему хранителю дхармы
शृणुष्व राजन् इतिśṛṇuṣva rājan itiслушай, царь, так; слушай, царь
शक्रसूनुःśakrasūnuḥсын Шакры; сын Индры
न मादृशः अन्यःna mādṛśaḥ anyaḥнет подобного мне другого; нет другого как я
नरदेव विद्यतेnaradeva vidyateцарь людей, существует; о царь
धनुर्धरःdhanurdharaḥлучник; владелец лука
देवम् ऋते पिनाकिनम्devam ṛte pinākinamкроме бога Пинакина; кроме Шивы
अहम् हि तेन अनुमतःaham hi tena anumataḥя ведь им дозволенный; с его дозволения
महात्मनाmahātmanāвеликим духом; великим
क्षणेन हन्याम्kṣaṇena hanyāmв мгновение убил бы; мог бы уничтожить
सचराचरम् जगत्sacarācaram jagatс движимым и недвижимым мир; весь мир
मया हि राजन्mayā hi rājanмной ведь, царь; мной, царь
सदिगीश्वराः दिशःsadigīśvarāḥ diśaḥс владыками сторон стороны; все стороны с владыками
विजित्य सर्वाःvijitya sarvāḥпобедив все; покорив все
भवतः कृताः वशेbhavataḥ kṛtāḥ vaśeтебе сделаны во власть; поставлены под твою власть
सः राजसूयः चsaḥ rājasūyaḥ caи тот раджасуя; и раджасуя
समाप्तदक्षिणःsamāptadakṣiṇaḥс завершёнными дарами; с полной дакшиной
सभा च दिव्याsabhā ca divyāи собрание небесное; и дивный дворец
भवतः मम ओजसाbhavataḥ mama ojasāтвой моей силой; твои благодаря моей мощи
पाणौ पृषत्काः लिखिताःpāṇau pṛṣatkāḥ likhitāḥна руке стрелы начертаны; стрелы отмечены на руке
मम इमेmama imeмои эти; эти мои
धनुः च संख्येdhanuḥ ca saṃkhyeи лук в бою; и лук в битве
विततम् सबाणम्vitatam sabāṇamнатянутый со стрелой; натянут со стрелой
पादौ च मेpādau ca meи стопы мои; и ноги мои
सशरौ सहध्वजौsaśarau sahadhvajauсо стрелами и знаменем; со стрелами и знаменем
न मादृशम् युद्धगतम्na mādṛśam yuddhagatamне подобного мне в бою; человека как я в битве
जयन्तिjayantiпобеждают; побеждают
हताः उदीच्याःhatāḥ udīcyāḥубиты северные; северяне убиты
निहताः प्रतीच्याःnihatāḥ pratīcyāḥсражены западные; западные сражены
प्राच्याः निरस्ताःprācyāḥ nirastāḥвосточные отброшены; восточные разбиты
दाक्षिणात्याः विशस्ताःdākṣiṇātyāḥ viśastāḥюжане растерзаны; южане уничтожены
संशप्तकानाम् किम् चित्saṃśaptakānām kim citсамшаптаков кое-что; от самшаптаков немного
एव अवशिष्टम्eva avaśiṣṭamлишь осталось; только осталось
सर्वस्य सैन्यस्यsarvasya sainyasyaвсего войска; от всего войска
हतम् मया अर्धम्hatam mayā ardhamубита мной половина; мною сражена половина
शेते मया निहताśete mayā nihatāлежит мной убитая; лежит сражённая мной
भारती च चमूbhāratī ca camūи бхаратийская армия; войско Бхаратов
राजन्rājanцарь; о царь
देवचमूप्रकाशाdevacamūprakāśāподобная войску богов; сиявшая как войско богов
ये न अस्त्रज्ञाःye na astrajñāḥкоторые не знают астр; кто не знает астр
तान् अहम् हन्मि शस्त्रैःtān aham hanmi śastraiḥих я убиваю оружием; тех я сражаю обычным оружием
तस्मात् लोकम् न इहtasmāt lokam na ihaпоэтому мир не здесь; поэтому мир здесь
करोमि भस्मसात्karomi bhasmasātделаю пеплом; не обращаю в пепел
इति एवम् उक्त्वाiti evam uktvāтак сказав; сказав так
पुनर् आह पार्थःpunar āha pārthaḥснова сказал Партха; Партха опять сказал
युधिष्ठिरम्yudhiṣṭhiramЮдхиштхире; Юдхиштхире
धर्मभृताम् वरिष्ठम्dharmabhṛtām variṣṭhamлучшему хранителю дхармы; лучшему из праведных
अपि अपुत्रा तेन राधाapi aputrā tena rādhāпусть без сына от него Радха; пусть Радха станет без сына
भवित्रीbhavitrīстанет; будет
कुन्ती मया वाkuntī mayā vāили Кунти мной; или Кунти через меня
तत् ऋतम् विद्धि राजन्tat ṛtam viddhi rājanэто истиной знай, царь; знай это как истину
प्रसीद राजन्prasīda rājanбудь милостив, царь; прости, царь
क्षम यत् मया उक्तम्kṣama yat mayā uktamпрости что мной сказано; прости сказанное мной
काले भवान् वेत्स्यतिkāle bhavān vetsyatiсо временем ты узнаешь; ты поймёшь вовремя
तत् नमः तेtat namaḥ teэто, поклон тебе; поклон тебе
प्रसाद्य राजानम्prasādya rājānamумилостивив царя; умилостивив царя
अमित्रसाहम्amitrasāhamтерпящего врагов; победителя врагов
स्थितः अब्रवीत् च एनम्sthitaḥ abravīt ca enamстоя сказал и ему; остановившись, сказал ему
अभिप्रपन्नःabhiprapannaḥприпавший; прибегший к нему
यामि एष भीमम्yāmi eṣa bhīmamиду я этого Бхиму; я иду Бхиму
समरात् प्रमोक्तुम्samarāt pramoktumиз битвы освободить; освободить из боя
सर्वात्मना सूतपुत्रम्sarvātmanā sūtaputramвсем существом сына суты; и всеми силами Карну
च हन्तुम्ca hantumи убить; сразить
तव प्रियार्थम्tava priyārthamради твоего блага; ради дорогого тебе
मम जीवितम् हिmama jīvitam hiмоя жизнь ведь; моя жизнь
ब्रवीमि सत्यम्bravīmi satyamговорю истину; говорю правду
तत् अवेहि राजन्tat avehi rājanэто знай, царь; знай это
इति प्रायात्iti prāyātтак пошёл; сказав так, отправился
उपसंगृह्य पादौupasaṃgṛhya pādauобняв стопы; прикоснувшись к стопам
समुत्थितः दीप्ततेजाःsamutthitaḥ dīptatejāḥподнявшийся, пылающий силой; поднявшись сияющим
किरीटीkirīṭīКиритин; Арджуна
न इदम् चिरात्na idam cirātне это долго; это не затянется
क्षिप्रम् इदम् भविष्यतिkṣipram idam bhaviṣyatiбыстро это будет; скоро это будет
आवर्तते असौāvartate asauтот возвращается; он возвращается
अभियामि च एनम्abhiyāmi ca enamи я иду на него; и я иду ему навстречу
Литературный перевод

Дхананджая, приняв слова Кришны, склонил лук и сказал Юдхиштхире, лучшему из хранителей дхармы: «Слушай, царь. Нет среди людей другого лучника, подобного мне, кроме бога Пинакина. С дозволения этого великого духом я мог бы в одно мгновение уничтожить весь движимый и недвижимый мир. Мной, царь, все стороны вместе с их владыками были покорены и поставлены под твою власть; твоя раджасуя с полной дакшиной и твой дивный дворец появились благодаря моей мощи. Эти стрелы отмечены на моей руке; в бою мой лук натянут со стрелой, и мои ноги стоят со стрелами и знаменем: человека, подобного мне в битве, не побеждают. Северяне убиты, западные сражены, восточные отброшены, южане уничтожены; от самшаптаков осталось лишь немного, и половина всего войска сражена мной. О царь, войско Бхаратов, сиявшее как войско богов, лежит сражённое мной. Кто не знает астр, тех я сражаю обычным оружием; поэтому я не обращаю этот мир в пепел». Сказав так, Партха снова обратился к Юдхиштхире, лучшему из праведных: «Пусть Радха станет без сына из-за него или Кунти из-за меня — знай это как истину, царь. Будь милостив, царь; прости сказанное мной. В должное время ты поймёшь. Поклон тебе». Умилостивив царя, победителя врагов, Арджуна, припав к нему, сказал: «Я иду освободить Бхиму из битвы и всеми силами сразить сына суты. Моя жизнь — ради твоего блага; говорю истину, знай это, царь». Сказав так, сияющий Киритин поднялся, прикоснувшись к стопам царя: «Это не затянется, скоро это случится. Он возвращается, и я иду ему навстречу».

Версия

d2337813c477 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 07:07:15 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами