Махабхарата
Политика Канинки для времени бедствий12.138.19-32
10577 / 15823
Махабхарата · 12.138.19-32
Деванагари

मुहूर्तम् अपि राजेन्द्र तिन्दुकालातवज् ज्वलेत् ॥
न तुषाग्निर् इवानर्चिर् धूमायेत नरश् चिरम् ॥
नानर्थकेनार्थवत्त्वं कृतघ्नेन समाचरेत् ॥
अर्थे तु शक्यते भोक्तुं कृतकार्यो ऽवमन्यते ॥
तस्मात् सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥
कोकिलस्य वराहस्य मेरोः शून्यस्य वेश्मनः ॥
व्याडस्य भक्तिचित्रस्य यच् छ्रेष्ठं तत् समाचरेत् ॥
उत्थायोत्थाय गच्छेच् च नित्ययुक्तो रिपोर् गृहान् ॥
कुशलं चापि पृच्छेत यद्य् अप्य् अकुशलं भवेत् ॥
नालसाः प्राप्नुवन्त्य् अर्थान् न क्लीबा न च मानिनः ॥
न च लोकरवाद् भीता न च शश्वत् प्रतीक्षिणः ॥
नास्य छिद्रं परो विद्याद् विद्याच् छिद्रं परस्य तु ॥
गूहेत् कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद् विवरम् आत्मनः ॥
बकवच् चिन्तयेद् अर्थान् सिंहवच् च पराक्रमेत् ॥
वृकवच् चावलुम्पेत शशवच् च विनिष्पतेत् ॥
पानम् अक्षास् तथा नार्यो मृगया गीतवादितम् ॥
एतानि युक्त्या सेवेत प्रसङ्गो ह्य् अत्र दोषवान् ॥
कुर्यात् तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ॥
अन्धः स्याद् अन्धवेलायां बाधिर्यम् अपि संश्रयेत् ॥
देशं कालं समासाद्य विक्रमेत विचक्षणः ॥
देशकालाभ्यतीतो हि विक्रमो निष्फलो भवेत् ॥
कालाकालौ संप्रधार्य बलाबलम् अथात्मनः ॥
परस्परबलं ज्ञात्वा तथात्मानं नियोजयेत् ॥
दण्डेनोपनतं शत्रुं यो राजा न नियच्छति ॥
स मृत्युम् उपगूह्यास् ते गर्भम् अश्वतरी यथा ॥
सुपुष्पितः स्याद् अफलः फलवान् स्याद् दुरारुहः ॥
आमः स्यात् पक्वसंकाशो न च शीर्येत कस्य चित् ॥
आशां कालवतीं कुर्यात् तां च विघ्नेन योजयेत् ॥
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान् निमित्तं चापि हेतुतः ॥

Транслитерация (IAST)

muhūrtam api rājendra tindukālātavaj jvalet ||
na tuṣāgnir ivānarcir dhūmāyeta naraś ciram ||
nānarthakenārthavattvaṃ kṛtaghnena samācaret ||
arthe tu śakyate bhoktuṃ kṛtakāryo 'vamanyate ||
tasmāt sarvāṇi kāryāṇi sāvaśeṣāṇi kārayet ||
kokilasya varāhasya meroḥ śūnyasya veśmanaḥ ||
vyāḍasya bhakticitrasya yac chreṣṭhaṃ tat samācaret ||
utthāyotthāya gacchec ca nityayukto ripor gṛhān ||
kuśalaṃ cāpi pṛccheta yady apy akuśalaṃ bhavet ||
nālasāḥ prāpnuvanty arthān na klībā na ca māninaḥ ||
na ca lokaravād bhītā na ca śaśvat pratīkṣiṇaḥ ||
nāsya chidraṃ paro vidyād vidyāc chidraṃ parasya tu ||
gūhet kūrma ivāṅgāni rakṣed vivaram ātmanaḥ ||
bakavac cintayed arthān siṃhavac ca parākramet ||
vṛkavac cāvalumpeta śaśavac ca viniṣpatet ||
pānam akṣās tathā nāryo mṛgayā gītavāditam ||
etāni yuktyā seveta prasaṅgo hy atra doṣavān ||
kuryāt tṛṇamayaṃ cāpaṃ śayīta mṛgaśāyikām ||
andhaḥ syād andhavelāyāṃ bādhiryam api saṃśrayet ||
deśaṃ kālaṃ samāsādya vikrameta vicakṣaṇaḥ ||
deśakālābhyatīto hi vikramo niṣphalo bhavet ||
kālākālau saṃpradhārya balābalam athātmanaḥ ||
parasparabalaṃ jñātvā tathātmānaṃ niyojayet ||
daṇḍenopanataṃ śatruṃ yo rājā na niyacchati ||
sa mṛtyum upagūhyās te garbham aśvatarī yathā ||
supuṣpitaḥ syād aphalaḥ phalavān syād durāruhaḥ ||
āmaḥ syāt pakvasaṃkāśo na ca śīryeta kasya cit ||
āśāṃ kālavatīṃ kuryāt tāṃ ca vighnena yojayet ||
vighnaṃ nimittato brūyān nimittaṃ cāpi hetutaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
मुहूर्तम् अपि राज इन्द्रmuhūrtam api rāja indraдаже мгновение, царь царей; Юдхиштхира
तिन्दुक अलातवत् ज्वलेत्tinduka alātavat jvaletпусть горит как головня тиндуки; ярко
न तुष अग्निः इवna tuṣa agniḥ ivaне как огонь мякины; соломы
अन् अर्चिः धूमायेतan arciḥ dhūmāyetaбез пламени дымил бы; тлел
नरः चिरम्naraḥ ciramчеловек долго; длительное время
न अनर्थकेन अर्थ वत्त्वम्na anarthakena artha vattvamне с бесполезным как с полезным; значимым
कृतघ्नेन समाचरेत्kṛtaghnena samācaretс неблагодарным пусть не обращается; не ведёт дел
अर्थे तु शक्यते भोक्तुम्arthe tu śakyate bhoktumв выгоде же можно пользоваться; извлекать
कृत कार्यः अवमन्यतेkṛta kāryaḥ avamanyateсделав дело, он презирает; пренебрегает
तस्मात् सर्वाणि कार्याणिtasmāt sarvāṇi kāryāṇiпоэтому все дела; предприятия
स अवशेषाणि कारयेत्sa avaśeṣāṇi kārayetпусть делает с остатком; не до конца
कोकिलस्य वराहस्यkokilasya varāhasyaкукушки и вепря; кабана
मेरोः शून्यस्य वेश्मनःmeroḥ śūnyasya veśmanaḥгоры Меру, пустого дома; жилища
व्याडस्य भक्ति चित्रस्यvyāḍasya bhakti citrasyaохотника, пёстро преданного; притворного
यत् श्रेष्ठम् तत् समाचरेत्yat śreṣṭham tat samācaretчто лучшее, то пусть применяет; использует
उत्थाय उत्थाय गच्छेत् चutthāya utthāya gacchet caснова и снова вставая, пусть ходит; идёт
नित्य युक्तः रिपोः गृहान्nitya yuktaḥ ripoḥ gṛhānпостоянно собранный, в дома врага; к врагу
कुशलम् च अपि पृच्छेतkuśalam ca api pṛcchetaи о благополучии пусть спрашивает; осведомляется
यदि अपि अकुशलम् भवेत्yadi api akuśalam bhavetдаже если неблагополучие есть; вред
न अलसाः प्राप्नुवन्ति अर्थान्na alasāḥ prāpnuvanti arthānленивые не достигают целей; выгод
न क्लीबाः न च मानिनःna klībāḥ na ca māninaḥни слабые, ни гордые; самомнящие
न च लोक रवात् भीताःna ca loka ravāt bhītāḥи не боящиеся людской молвы; слуха
न च शश्वत् प्रतीक्षिणःna ca śaśvat pratīkṣiṇaḥи не вечно ожидающие; медлящие
न अस्य छिद्रम् परः विद्यात्na asya chidram paraḥ vidyātпусть другой не знает его прорехи; слабости
विद्यात् छिद्रम् परस्य तुvidyāt chidram parasya tuно он пусть знает прореху другого; уязвимость
गूहेत् कूर्मः इव अङ्गानिgūhet kūrmaḥ iva aṅgāniпусть скрывает члены как черепаха; части
रक्षेत् विवरम् आत्मनःrakṣet vivaram ātmanaḥпусть охраняет свою щель; уязвимость
बक वत् चिन्तयेत् अर्थान्baka vat cintayet arthānкак цапля пусть обдумывает цели; дела
सिंह वत् च पराक्रमेत्siṃha vat ca parākrametи как лев пусть нападает; проявляет силу
वृक वत् च अवलुम्पेतvṛka vat ca avalumpetaи как волк пусть хватает; отрывает
शश वत् च विनिष्पतेत्śaśa vat ca viniṣpatetи как заяц пусть убегает; выскакивает
पानम् अक्षाः तथा नार्यःpānam akṣāḥ tathā nāryaḥпитьё, кости, а также женщины; удовольствия
मृगया गीत वादितम्mṛgayā gīta vāditamохота, пение и музыка; игра
एतानि युक्त्या सेवेतetāni yuktyā sevetaэто пусть использует умеренно; с расчётом
प्रसङ्गः हि अत्र दोषवान्prasaṅgaḥ hi atra doṣavānведь привязанность здесь порочна; опасна
कुर्यात् तृण मयम् चापम्kuryāt tṛṇa mayam cāpamпусть делает травяной лук; видимость
शयीत मृग शायिकाम्śayīta mṛga śāyikāmпусть лежит оленьим лежанием; затаившись
अन्धः स्यात् अन्ध वेलायाम्andhaḥ syāt andha velāyāmслепым будь в час слепоты; когда нужно
बाधिर्यम् अपि संश्रयेत्bādhiryam api saṃśrayetи глухоту также принимай; притворяйся
देशम् कालम् समासाद्यdeśam kālam samāsādyaдостигнув места и времени; обстоятельства
विक्रमेत विचक्षणःvikrameta vicakṣaṇaḥрассудительный пусть выступает; действует
देश काल अभ्यतीतः हिdeśa kāla abhyatītaḥ hiведь миновавший место и время; несвоевременный
विक्रमः निष्फलः भवेत्vikramaḥ niṣphalaḥ bhavetподвиг становится бесплодным; напрасным
काल अकालौ संप्रधार्यkāla akālau saṃpradhāryaобдумав время и не-время; своевременность
बल अबलम् अथ आत्मनःbala abalam atha ātmanaḥи силу и слабость свою; собственную
परस्पर बलम् ज्ञात्वाparaspara balam jñātvāузнав взаимную силу; соотношение
तथा आत्मानम् नियोजयेत्tathā ātmānam niyojayetтак пусть направляет себя; применяет
दण्डेन उपनतम् शत्रुम्daṇḍena upanatam śatrumврага, приведённого наказанием; подчинённого
यः राजा न नियच्छतिyaḥ rājā na niyacchatiцарь, который не удерживает; не обуздывает
सः मृत्युम् उपगूह्य आस्तेsaḥ mṛtyum upagūhya āsteон сидит, обняв смерть; приближает
गर्भम् अश्वतरी यथाgarbham aśvatarī yathāкак мулица плод; беременность
सु पुष्पितः स्यात् अफलःsu puṣpitaḥ syāt aphalaḥпусть будет хорошо цветущим, но без плода; кажущимся
फल वान् स्यात् दुरारुहःphala vān syāt durāruhaḥплодоносным, но трудновзбираемым; недоступным
आमः स्यात् पक्व संकाशःāmaḥ syāt pakva saṃkāśaḥнезрелым пусть будет на вид зрелым; кажущимся
न च शीर्येत कस्य चित्na ca śīryeta kasya citи пусть ни для кого не осыпается; не рушится
आशाम् काल वतीम् कुर्यात्āśām kāla vatīm kuryātнадежду пусть делает имеющей срок; отсроченной
ताम् च विघ्नेन योजयेत्tām ca vighnena yojayetи соединяет её с препятствием; задержкой
विघ्नम् निमित्ततः ब्रूयात्vighnam nimittataḥ brūyātпрепятствие пусть объясняет поводом; причиной
निमित्तम् च अपि हेतुतःnimittam ca api hetutaḥа повод также основанием; причиной
Литературный перевод

Даже мгновение лучше гореть ярко, как головня дерева тиндука, чем долго тлеть без пламени, как огонь мякины. Не следует обращаться с бесполезным как с полезным, а с неблагодарным - как с надёжным: пока есть выгода, им можно пользоваться, но, сделав дело, он начнёт презирать. Поэтому все дела следует оставлять с некоторым остатком. Из поведения кукушки, вепря, горы Меру, пустого дома, охотника и притворно преданного следует брать лучшее. Нужно постоянно, снова и снова, ходить к дому врага и спрашивать о его благополучии, даже если желаешь ему неблагополучия. Ленивые не достигают целей; не достигают их слабые, гордые, боящиеся людской молвы и те, кто вечно ждёт. Пусть враг не знает твоей слабости, но ты знай слабость врага; скрывай свои члены, как черепаха, и охраняй собственную уязвимость. Обдумывай цели как цапля, выступай как лев, хватай как волк и, когда нужно, выскакивай как заяц. Питьё, кости, женщины, охота, пение и музыка допустимы только с расчётом, потому что привязанность к ним опасна. При необходимости сделай видимый, но травяной лук; ложись, как затаившийся зверь; будь слепым, когда нужно быть слепым, и принимай глухоту, когда это нужно. Рассудительный действует, найдя подходящие место и время: действие, упустившее место и время, бесплодно. Обдумав время и не-время, собственную силу и слабость, а также силу противника, он должен правильно направлять себя. Царь, который не удерживает врага, уже приведённого наказанием, сидит, обняв смерть, как мулица, носящая плод. Пусть он кажется цветущим, но не даёт плода; пусть будет плодоносным, но труднодоступным; пусть выглядит зрелым, но не осыпается ни для кого. Надежду следует давать со сроком, затем связывать её с препятствием, препятствие объяснять поводом, а повод - причиной».

Версия

33d6c8462578 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 08:29:19 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами