जम्बुक उवाच
अहो मन्दीकृतः स्नेहो गृध्रेणेहाल्पमेधसा ॥
पुत्रस्नेहाभिभूतानां युष्माकं शोचतां भृशम् ॥
समैः सम्यक् प्रयुक्तैश् च वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥
यद् गच्छथ जलस्थायं स्नेहम् उत्सृज्य दुस्त्यजम् ॥
अहो पुत्रवियोगेन मृतशून्योपसेवनात् ॥
क्रोशतां वै भृशं दुःखं विवत्सानां गवाम् इव ॥
अद्य शोकं विजानामि मानुषाणां महीतले ॥
स्नेहं हि करुणं दृष्ट्वा ममाप्य् अश्रूण्य् अथागमन् ॥
यत्नो हि सततं कार्यः कृतो दैवेन सिध्यति ॥
दैवं पुरुषकारश् च कृतान्तेनोपपद्यते ॥
अनिर्वेदः सदा कार्यो निर्वेदाद् धि कुतः सुखम् ॥
प्रयत्नात् प्राप्यते ह्य् अर्थः कस्माद् गच्छथ निर्दयाः ॥
आत्ममांसोपवृत्तं च शरीरार्धमयीं तनुम् ॥
पितॄणां वंशकर्तारं वने त्यक्त्वा क्व यास्यथ ॥
अथ वास्तं गते सूर्ये संध्याकाल उपस्थिते ॥
ततो नेष्यथ वा पुत्रम् इहस्था वा भविष्यथ ॥
गृध्र उवाच
अद्य वर्षसहस्रं मे साग्रं जातस्य मानुषाः ॥
न च पश्यामि जीवन्तं मृतं स्त्रीपुंनपुंसकम् ॥
मृता गर्भेषु जायन्ते म्रियन्ते जातमात्रकाः ॥
विक्रमन्तो म्रियन्ते च यौवनस्थास् तथापरे ॥
अनित्यानीह भाग्यानि चतुष्पात् पक्षिणाम् अपि ॥
जङ्गमाजङ्गमानां चाप्य् आयुर् अग्रे ऽवतिष्ठते ॥
इष्टदारवियुक्ताश् च पुत्रशोकान्वितास् तथा ॥
दह्यमानाः स्म शोकेन गृहं गच्छन्ति नित्यदा ॥
अनिष्टानां सहस्राणि तथेष्टानां शतानि च ॥
उत्सृज्येह प्रयाता वै बान्धवा भृशदुःखिताः ॥
त्यज्यताम् एष निस्तेजाः शून्यः काष्ठत्वम् आगतः ॥
अन्यदेहविषक्तो हि शावं काष्ठम् उपासते ॥
भ्रान्तजीवस्य वै बाष्पं कस्माद् धित्वा न गच्छथ ॥
निरर्थको ह्य् अयं स्नेहो निरर्थश् च परिग्रहः ॥
न चक्षुर्भ्यां न कर्णाभ्यां संशृणोति समीक्षते ॥
तस्माद् एनं समुत्सृज्य स्वगृहान् गच्छताशु वै ॥
मोक्षधर्माश्रितैर् वाक्यैर् हेतुमद्भिर् अनिष्ठुरैः ॥
मयोक्ता गच्छत क्षिप्रं स्वं स्वम् एव निवेशनम् ॥
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना ॥
वचनं श्राविता रूक्षं मानुषाः संनिवर्तत ॥
jambuka uvāca
aho mandīkṛtaḥ sneho gṛdhreṇehālpamedhasā ||
putrasnehābhibhūtānāṃ yuṣmākaṃ śocatāṃ bhṛśam ||
samaiḥ samyak prayuktaiś ca vacanaiḥ praśrayottaraiḥ ||
yad gacchatha jalasthāyaṃ sneham utsṛjya dustyajam ||
aho putraviyogena mṛtaśūnyopasevanāt ||
krośatāṃ vai bhṛśaṃ duḥkhaṃ vivatsānāṃ gavām iva ||
adya śokaṃ vijānāmi mānuṣāṇāṃ mahītale ||
snehaṃ hi karuṇaṃ dṛṣṭvā mamāpy aśrūṇy athāgaman ||
yatno hi satataṃ kāryaḥ kṛto daivena sidhyati ||
daivaṃ puruṣakāraś ca kṛtāntenopapadyate ||
anirvedaḥ sadā kāryo nirvedād dhi kutaḥ sukham ||
prayatnāt prāpyate hy arthaḥ kasmād gacchatha nirdayāḥ ||
ātmamāṃsopavṛttaṃ ca śarīrārdhamayīṃ tanum ||
pitṝṇāṃ vaṃśakartāraṃ vane tyaktvā kva yāsyatha ||
atha vāstaṃ gate sūrye saṃdhyākāla upasthite ||
tato neṣyatha vā putram ihasthā vā bhaviṣyatha ||
gṛdhra uvāca
adya varṣasahasraṃ me sāgraṃ jātasya mānuṣāḥ ||
na ca paśyāmi jīvantaṃ mṛtaṃ strīpuṃnapuṃsakam ||
mṛtā garbheṣu jāyante mriyante jātamātrakāḥ ||
vikramanto mriyante ca yauvanasthās tathāpare ||
anityānīha bhāgyāni catuṣpāt pakṣiṇām api ||
jaṅgamājaṅgamānāṃ cāpy āyur agre 'vatiṣṭhate ||
iṣṭadāraviyuktāś ca putraśokānvitās tathā ||
dahyamānāḥ sma śokena gṛhaṃ gacchanti nityadā ||
aniṣṭānāṃ sahasrāṇi tatheṣṭānāṃ śatāni ca ||
utsṛjyeha prayātā vai bāndhavā bhṛśaduḥkhitāḥ ||
tyajyatām eṣa nistejāḥ śūnyaḥ kāṣṭhatvam āgataḥ ||
anyadehaviṣakto hi śāvaṃ kāṣṭham upāsate ||
bhrāntajīvasya vai bāṣpaṃ kasmād dhitvā na gacchatha ||
nirarthako hy ayaṃ sneho nirarthaś ca parigrahaḥ ||
na cakṣurbhyāṃ na karṇābhyāṃ saṃśṛṇoti samīkṣate ||
tasmād enaṃ samutsṛjya svagṛhān gacchatāśu vai ||
mokṣadharmāśritair vākyair hetumadbhir aniṣṭhuraiḥ ||
mayoktā gacchata kṣipraṃ svaṃ svam eva niveśanam ||
prajñāvijñānayuktena buddhisaṃjñāpradāyinā ||
vacanaṃ śrāvitā rūkṣaṃ mānuṣāḥ saṃnivartata ||
Шакал сказал: «Увы, маломудрый гриф ослабил вашу любовь, хотя вы так скорбите о сыне. Он уговаривает вас ровными и почтительными словами уйти к водам, оставив труднооставимую привязанность. Увы, каково страдание людей, лишившихся сына, каково рыдание коров без телят! Сегодня, увидев вашу жалостную любовь, я понял человеческую скорбь, и даже у меня появились слёзы. Усилие всегда нужно: сделанное усилием завершается при содействии судьбы; судьба и человеческое действие соединены с роком. Не следует отчаиваться: от отчаяния откуда счастье? Цель достигается усилием, почему же вы уходите, безжалостные? Куда вы пойдёте, оставив в лесу того, кто вырос из вашей собственной плоти, словно половина вашего тела, продолжателя рода предков? Подождите хотя бы до заката и сумерек: тогда унесёте сына или останетесь здесь». Гриф ответил: «Люди, я живу уже больше тысячи лет и никогда не видел, чтобы мёртвый - женщина, мужчина или кто-либо ещё - снова стал живым. Одни рождаются мёртвыми в утробе, другие умирают сразу после рождения, другие - в силе действия или в юности. Непостоянны доли четвероногих, птиц, движущихся и неподвижных; срок жизни стоит впереди каждого. Разлучённые с любимыми, сожжённые скорбью о сыне, родные всегда уходят домой. Тысячи нежеланного и сотни желанного оставляли здесь сильно страдающие родственники. Оставьте этого лишённого сияния, пустого, ставшего деревом. Привязанные к чужому телу служат трупному бревну. Почему вы не уходите, оставив слёзы заблуждённой жизни? Эта привязанность бесполезна, удерживание бесполезно. Он не слышит и не видит ни глазами, ни ушами. Поэтому оставьте его и быстро идите каждый в свой дом. Я сказал вам не жестокие, а обоснованные слова, основанные на дхарме освобождения и дающие разумение. Люди, уходите».
41fd01583fd4 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 10:10:05 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Шакал апеллирует к надежде и усилию, гриф - к опыту и неизбежности смерти. Оба говорят частичные истины, но оба используют их ради собственного интереса.