जम्बुक उवाच
इमं कनकवर्णाभं भूषणैः समलंकृतम् ॥
गृध्रवाक्यात् कथं पुत्रं त्यजध्वं पितृपिण्डदम् ॥
न स्नेहस्य विरोधो ऽस्ति विलापरुदितस्य वै ॥
मृतस्यास्य परित्यागात् तापो वै भविता ध्रुवम् ॥
श्रूयते शम्बुके शूद्रे हते ब्राह्मणदारकः ॥
जीवितो धर्मम् आसाद्य रामात् सत्यपराक्रमात् ॥
तथा श्वेतस्य राजर्षेर् बालो दिष्टान्तम् आगतः ॥
श्वो ऽभूते धर्मनित्येन मृतः संजीवितः पुनः ॥
तथा कश् चिद् भवेत् सिद्धो मुनिर् वा देवतापि वा ॥
कृपणानाम् अनुक्रोशं कुर्याद् वो रुदताम् इह ॥
भीष्म उवाच
इत्य् उक्ताः संन्यवर्तन्त शोकार्ताः पुत्रवत्सलाः ॥
अङ्के शिरः समाधाय रुरुदुर् बहुविस्तरम् ॥
गृध्र उवाच
अश्रुपातपरिक्लिन्नः पाणिस्पर्शनपीडितः ॥
धर्मराजप्रयोगाच् च दीर्घां निद्रां प्रवेशितः ॥
तपसापि हि संयुक्तो न काले नोपहन्यते ॥
सर्वस्नेहावसानं तद् इदं तत् प्रेतपत्तनम् ॥
बालवृद्धसहस्राणि सदा संत्यज्य बान्धवाः ॥
दिनानि चैव रात्रीश् च दुःखं तिष्ठन्ति भूतले ॥
अलं निर्बन्धम् आगम्य शोकस्य परिवारणम् ॥
अप्रत्ययं कुतो ह्य् अस्य पुनर् अद्येह जीवितम् ॥
नैष जम्बुकवाक्येन पुनः प्राप्स्यति जीवितम् ॥
मृतस्योत्सृष्टदेहस्य पुनर् देहो न विद्यते ॥
न वै मूर्तिप्रदानेन न जम्बुकशतैर् अपि ॥
शक्यो जीवयितुं ह्य् एष बालो वर्षशतैर् अपि ॥
अपि रुद्रः कुमारो वा ब्रह्मा वा विष्णुर् एव वा ॥
वरम् अस्मै प्रयच्छेयुस् ततो जीवेद् अयं शिशुः ॥
न च बाष्पविमोक्षेण न चाश्वासकृतेन वै ॥
न दीर्घरुदितेनेह पुनर्जीवो भविष्यति ॥
अहं च क्रोष्टुकश् चैव यूयं चैवास्य बान्धवाः ॥
धर्माधर्मौ गृहीत्वेह सर्वे वर्तामहे ऽध्वनि ॥
अप्रियं परुषं चापि परद्रोहं परस्त्रियम् ॥
अधर्मम् अनृतं चैव दूरात् प्राज्ञो निवर्तयेत् ॥
सत्यं धर्मं शुभं न्याय्यं प्राणिनां महतीं दयाम् ॥
अजिह्मत्वम् अशाठ्यं च यत्नतः परिमार्गत ॥
मातरं पितरं चैव बान्धवान् सुहृदस् तथा ॥
जीवतो ये न पश्यन्ति तेषां धर्मविपर्ययः ॥
यो न पश्यति चक्षुर्भ्यां नेङ्गते च कथं चन ॥
तस्य निष्ठावसानान्ते रुदन्तः किं करिष्यथ ॥
भीष्म उवाच
इत्य् उक्तास् तं सुतं त्यक्त्वा भूमौ शोकपरिप्लुताः ॥
दह्यमानाः सुतस्नेहात् प्रययुर् बान्धवा गृहान् ॥
jambuka uvāca
imaṃ kanakavarṇābhaṃ bhūṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam ||
gṛdhravākyāt kathaṃ putraṃ tyajadhvaṃ pitṛpiṇḍadam ||
na snehasya virodho 'sti vilāparuditasya vai ||
mṛtasyāsya parityāgāt tāpo vai bhavitā dhruvam ||
śrūyate śambuke śūdre hate brāhmaṇadārakaḥ ||
jīvito dharmam āsādya rāmāt satyaparākramāt ||
tathā śvetasya rājarṣer bālo diṣṭāntam āgataḥ ||
śvo 'bhūte dharmanityena mṛtaḥ saṃjīvitaḥ punaḥ ||
tathā kaś cid bhavet siddho munir vā devatāpi vā ||
kṛpaṇānām anukrośaṃ kuryād vo rudatām iha ||
bhīṣma uvāca
ity uktāḥ saṃnyavartanta śokārtāḥ putravatsalāḥ ||
aṅke śiraḥ samādhāya rurudur bahuvistaram ||
gṛdhra uvāca
aśrupātapariklinnaḥ pāṇisparśanapīḍitaḥ ||
dharmarājaprayogāc ca dīrghāṃ nidrāṃ praveśitaḥ ||
tapasāpi hi saṃyukto na kāle nopahanyate ||
sarvasnehāvasānaṃ tad idaṃ tat pretapattanam ||
bālavṛddhasahasrāṇi sadā saṃtyajya bāndhavāḥ ||
dināni caiva rātrīś ca duḥkhaṃ tiṣṭhanti bhūtale ||
alaṃ nirbandham āgamya śokasya parivāraṇam ||
apratyayaṃ kuto hy asya punar adyeha jīvitam ||
naiṣa jambukavākyena punaḥ prāpsyati jīvitam ||
mṛtasyotsṛṣṭadehasya punar deho na vidyate ||
na vai mūrtipradānena na jambukaśatair api ||
śakyo jīvayituṃ hy eṣa bālo varṣaśatair api ||
api rudraḥ kumāro vā brahmā vā viṣṇur eva vā ||
varam asmai prayaccheyus tato jīved ayaṃ śiśuḥ ||
na ca bāṣpavimokṣeṇa na cāśvāsakṛtena vai ||
na dīrgharuditeneha punarjīvo bhaviṣyati ||
ahaṃ ca kroṣṭukaś caiva yūyaṃ caivāsya bāndhavāḥ ||
dharmādharmau gṛhītveha sarve vartāmahe 'dhvani ||
apriyaṃ paruṣaṃ cāpi paradrohaṃ parastriyam ||
adharmam anṛtaṃ caiva dūrāt prājño nivartayet ||
satyaṃ dharmaṃ śubhaṃ nyāyyaṃ prāṇināṃ mahatīṃ dayām ||
ajihmatvam aśāṭhyaṃ ca yatnataḥ parimārgata ||
mātaraṃ pitaraṃ caiva bāndhavān suhṛdas tathā ||
jīvato ye na paśyanti teṣāṃ dharmaviparyayaḥ ||
yo na paśyati cakṣurbhyāṃ neṅgate ca kathaṃ cana ||
tasya niṣṭhāvasānānte rudantaḥ kiṃ kariṣyatha ||
bhīṣma uvāca
ity uktās taṃ sutaṃ tyaktvā bhūmau śokapariplutāḥ ||
dahyamānāḥ sutasnehāt prayayur bāndhavā gṛhān ||
Шакал сказал: «Как вы можете из-за слов грифа оставить этого сына, сияющего как золото, украшенного, дающего пинду предкам? Любовь не противоречит плачу: если вы оставите этого мёртвого, мучение будет несомненным. Слышно, что когда был убит шудра Шамбука, брахманский мальчик ожил благодаря дхарме Рамы, истинного в доблести. У царственного риши Шветы ребёнок, достигший конца судьбы, также на следующий день был оживлён праведником. Может быть, и здесь найдётся сиддха, муни или божество, которое сжалится над вами, плачущими». Бхишма сказал: «Услышав это, измученные горем и любящие сына люди вернулись, положили его голову к себе на колени и долго плакали». Гриф сказал: «Он омочен слезами, измучен прикосновением рук и по действию Ямы введён в долгий сон. Даже соединённый с тапасом не погибает не в свой срок; это конец всякой любви, это город мёртвых. Родственники всегда оставляли здесь тысячи детей и стариков и дни и ночи жили дальше в страдании. Довольно упорствовать и продлевать скорбь. Откуда сегодня здесь снова возьмётся эта невероятная жизнь? От слова шакала он не оживёт: у мёртвого, оставившего тело, нет нового тела. Ни даром формы, ни сотней шакалов нельзя оживить этого ребёнка за сотни лет. Только если Рудра, Кумара, Брахма или сам Вишну дадут ему дар, тогда он оживёт. Ни слёзы, ни утешения, ни долгий плач не сделают его живым. Я, шакал, вы и его родные - все идём по пути, взяв дхарму и адхарму. Мудрый издалека отвергает неприятное и грубое, вред другому, чужую жену, адхарму и ложь; ищите же истину, дхарму, благо, справедливость, великую милость к живым, прямоту и нелживость. Те, кто не видят мать, отца, родных и друзей, пока они живы, извращают дхарму. Но что вы сделаете плачем над тем, кто уже не видит глазами и никак не движется?» Бхишма сказал: «Так убеждённые, родственники оставили сына на земле и, сжигаемые любовью к нему, пошли домой».
d3d13088dce7 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 10:10:05 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Шакал напоминает о чуде, гриф признаёт его лишь как дар великих богов. Именно эта оговорка подготавливает развязку: человеческая надежда не властна над смертью, но милость Господа может превзойти обычный порядок.