Махабхарата
Самообладание как корень дхармы12.154.14-18
10664 / 15823
Махабхарата · 12.154.14-18
Деванагари

आश्रमेषु चतुर्ष्व् आहुर् दमम् एवोत्तमं व्रतम् ॥
तस्य लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः ॥
क्षमा धृतिर् अहिंसा च समता सत्यम् आर्जवम् ॥
इन्द्रियावजयो दाक्ष्यं मार्दवं ह्रीर् अचापलम् ॥
अकार्पण्यम् असंरम्भः संतोषः प्रियवादिता ॥
अविवित्सानसूया चाप्य् एषां समुदयो दमः ॥
गुरुपूजा च कौरव्य दया भूतेष्व् अपैशुनम् ॥
जनवादो ऽमृषावादः स्तुतिनिन्दाविवर्जनम् ॥
कामः क्रोधश् च लोभश् च दर्पः स्तम्भो विकत्थनम् ॥
मोह ईर्ष्यावमानश् चेत्य् एतद् दान्तो न सेवते ॥

Транслитерация (IAST)

āśrameṣu caturṣv āhur damam evottamaṃ vratam ||
tasya liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṃ samudayo damaḥ ||
kṣamā dhṛtir ahiṃsā ca samatā satyam ārjavam ||
indriyāvajayo dākṣyaṃ mārdavaṃ hrīr acāpalam ||
akārpaṇyam asaṃrambhaḥ saṃtoṣaḥ priyavāditā ||
avivitsānasūyā cāpy eṣāṃ samudayo damaḥ ||
gurupūjā ca kauravya dayā bhūteṣv apaiśunam ||
janavādo 'mṛṣāvādaḥ stutinindāvivarjanam ||
kāmaḥ krodhaś ca lobhaś ca darpaḥ stambho vikatthanam ||
moha īrṣyāvamānaś cety etad dānto na sevate ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
आश्रमेषु चतुर्षु आहुःāśrameṣu caturṣu āhuḥв четырёх ашрамах говорят; утверждают
दमम् एव उत्तमम् व्रतम्damam eva uttamam vratamсамообладание именно высший обет; лучшее
तस्य लिङ्गानि वक्ष्यामिtasya liṅgāni vakṣyāmiего признаки я расскажу; назову
येषाम् समुदयः दमःyeṣām samudayaḥ damaḥсовокупность которых — самообладание; собрание
क्षमा धृतिः अहिंसा चkṣamā dhṛtiḥ ahiṃsā caтерпение, стойкость и ненасилие; невреждение
समता सत्यम् आर्जवम्samatā satyam ārjavamравность, истина, прямота; честность
इन्द्रिय अवजयः दाक्ष्यम्indriya avajayaḥ dākṣyamпобеда над чувствами, умелость; способность
मार्दवम् ह्रीः अचापलम्mārdavam hrīḥ acāpalamмягкость, стыдливость, не-ветреность; устойчивость
अकार्पण्यम् असंरम्भःakārpaṇyam asaṃrambhaḥнежалкость, отсутствие вспышки; неярость
संतोषः प्रिय वादिताsaṃtoṣaḥ priya vāditāудовлетворённость, приятная речь; добрые слова
अविवित्सा अनसूया च अपिavivitsā anasūyā ca apiнежелание спорить и независтливость также; непридирчивость
एषाम् समुदयः दमःeṣām samudayaḥ damaḥсовокупность этого — самообладание; собрание
गुरु पूजा च कौरव्यguru pūjā ca kauravyaи почитание учителя, Кауравья; наставника
दया भूतेषु अपैशुनम्dayā bhūteṣu apaiśunamсострадание к существам, отсутствие доносительства; клеветы
जन वादः अमृषा वादःjana vādaḥ amṛṣā vādaḥнародная добрая речь, не-ложная речь; правдивость
स्तुति निन्दा विवर्जनम्stuti nindā vivarjanamоставление похвалы и порицания; отказ
कामः क्रोधः च लोभः चkāmaḥ krodhaḥ ca lobhaḥ caжелание, гнев и жадность; алчность
दर्पः स्तम्भः विकत्थनम्darpaḥ stambhaḥ vikatthanamнадменность, упрямство, хвастовство; самореклама
मोहः ईर्ष्या अवमानः चmohaḥ īrṣyā avamānaḥ caзаблуждение, зависть и презрение; унижение
इति एतत् दान्तः न सेवतेiti etat dāntaḥ na sevateвсё это обузданный не практикует; не следует
Литературный перевод

«В четырёх ашрамах самообладание называют высшим обетом. Я расскажу его признаки, совокупность которых и есть самообладание: терпение, стойкость, ненасилие, равность, истина, прямота, победа над чувствами, умелость, мягкость, стыдливость и устойчивость; отсутствие жалкости, отсутствие вспыльчивости, удовлетворённость, приятная речь, нежелание спорить и независтливость. Также это почитание учителя, сострадание к существам, отсутствие доносительства, правдивая речь среди людей, отказ от похвалы и порицания. Желание, гнев, жадность, надменность, упрямство, хвастовство, заблуждение, зависть и презрение — всего этого обузданный не практикует».

Версия

9629cfa9ab5e · опубликовано 20 июн. 2026 г., 22:23:05 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами