वसिष्ठ उवाच
हन्त ते संप्रवक्ष्यामि यद् एतद् अनुपृच्छसि ॥
योगकृत्यं महाराज पृथग् एव शृणुष्व मे ॥
योगकृत्यं तु योगानां ध्यानम् एव परं बलम् ॥
तच् चापि द्विविधं ध्यानम् आहुर् वेदविदो जनाः ॥
एकाग्रता च मनसः प्राणायामस् तथैव च ॥
प्राणायामस् तु सगुणो निर्गुणो मनसस् तथा ॥
मूत्रोत्सर्गे पुरीषे च भोजने च नराधिप ॥
त्रिकालं नाभियुञ्जीत शेषं युञ्जीत तत्परः ॥
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो निवर्त्य मनसा मुनिः ॥
दशद्वादशभिर् वापि चतुर्विंशात् परं ततः ॥
तं चोदनाभिर् मतिमान् आत्मानं चोदयेद् अथ ॥
तिष्ठन्तम् अजरं तं तु यत् तद् उक्तं मनीषिभिः ॥
तैश् चात्मा सततं ज्ञेय इत्य् एवम् अनुशुश्रुम ॥
द्रव्यं ह्य् अहीनमनसो नान्यथेति विनिश्चयः ॥
vasiṣṭha uvāca
hanta te saṃpravakṣyāmi yad etad anupṛcchasi ||
yogakṛtyaṃ mahārāja pṛthag eva śṛṇuṣva me ||
yogakṛtyaṃ tu yogānāṃ dhyānam eva paraṃ balam ||
tac cāpi dvividhaṃ dhyānam āhur vedavido janāḥ ||
ekāgratā ca manasaḥ prāṇāyāmas tathaiva ca ||
prāṇāyāmas tu saguṇo nirguṇo manasas tathā ||
mūtrotsarge purīṣe ca bhojane ca narādhipa ||
trikālaṃ nābhiyuñjīta śeṣaṃ yuñjīta tatparaḥ ||
indriyāṇīndriyārthebhyo nivartya manasā muniḥ ||
daśadvādaśabhir vāpi caturviṃśāt paraṃ tataḥ ||
taṃ codanābhir matimān ātmānaṃ codayed atha ||
tiṣṭhantam ajaraṃ taṃ tu yat tad uktaṃ manīṣibhiḥ ||
taiś cātmā satataṃ jñeya ity evam anuśuśruma ||
dravyaṃ hy ahīnamanaso nānyatheti viniścayaḥ ||
Васиштха сказал: «Тогда я полностью объясню тебе то, о чём ты спрашиваешь. О великий царь, отдельно услышь от меня дело йоги. В практике йоги медитация — высшая сила, и знающие Веды говорят, что эта медитация двояка: однонаправленность ума и пранаяма. Пранаяма имеет опору в гунах, а сосредоточение ума — безгунно. О владыка людей, во время мочеиспускания, испражнения и еды не следует упражняться трижды; в остальное время пусть преданный этому практикует. Мудрец, умом отведя чувства от их предметов, через десять или двенадцать мер и затем дальше двадцати четырёх таттв, должен разумными побуждениями направлять атмана к тому нестареющему, о котором говорили мудрые. Мы слышали: атман должен постоянно познаваться именно ими; реальность открывается только неослабленному, собранному уму, а не иначе».
f951498367aa · опубликовано 21 июн. 2026 г., 06:50:15 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Йога здесь дана как дисциплина внимания: чувства отводятся от объектов, дыхание и ум подчиняются цели, а познание направляется к нестареющему атману за пределами составных таттв.