Махабхарата
Васиштха объясняет йогу, санкхью и двадцать пятый принцип12.294.13-21
11388 / 15823
Махабхарата · 12.294.13-21
Деванагари

विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ॥
पूर्वरात्रे परे चैव धारयेत मनो ऽऽत्मनि ॥
स्थिरीकृत्येन्द्रियग्रामं मनसा मिथिलेश्वर ॥
मनो बुद्ध्या स्थिरं कृत्वा पाषाण इव निश्चलः ॥
स्थाणुवच् चाप्य् अकम्पः स्याद् गिरिवच् चापि निश्चलः ॥
बुधा विधिविधानज्ञास् तदा युक्तं प्रचक्षते ॥
न शृणोति न चाघ्राति न रस्यति न पश्यति ॥
न च स्पर्शं विजानाति न संकल्पयते मनः ॥
न चाभिमन्यते किं चिन् न च बुध्यति काष्ठवत् ॥
तदा प्रकृतिम् आपन्नं युक्तम् आहुर् मनीषिणः ॥
निवाते च यथा दीप्यन् दीपस् तद्वत् स दृश्यते ॥
निरिङ्गश् चाचलश् चोर्ध्वं न तिर्यग्गतिम् आप्नुयात् ॥
तदा तम् अनुपश्येत यस्मिन् दृष्टे तु कथ्यते ॥
हृदयस्थो ऽन्तरात्मेति ज्ञेयो ज्ञस् तात मद्विधैः ॥
विधूम इव सप्तार्चिर् आदित्य इव रश्मिमान् ॥
वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे दृश्यते ऽऽत्मा तथात्मनि ॥
यं पश्यन्ति महात्मानो धृतिमन्तो मनीषिणः ॥
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिष्ठा ह्य् अयोनिम् अमृतात्मकम् ॥

Транслитерация (IAST)

vimuktaḥ sarvasaṅgebhyo laghvāhāro jitendriyaḥ ||
pūrvarātre pare caiva dhārayeta mano ''tmani ||
sthirīkṛtyendriyagrāmaṃ manasā mithileśvara ||
mano buddhyā sthiraṃ kṛtvā pāṣāṇa iva niścalaḥ ||
sthāṇuvac cāpy akampaḥ syād girivac cāpi niścalaḥ ||
budhā vidhividhānajñās tadā yuktaṃ pracakṣate ||
na śṛṇoti na cāghrāti na rasyati na paśyati ||
na ca sparśaṃ vijānāti na saṃkalpayate manaḥ ||
na cābhimanyate kiṃ cin na ca budhyati kāṣṭhavat ||
tadā prakṛtim āpannaṃ yuktam āhur manīṣiṇaḥ ||
nivāte ca yathā dīpyan dīpas tadvat sa dṛśyate ||
niriṅgaś cācalaś cordhvaṃ na tiryaggatim āpnuyāt ||
tadā tam anupaśyeta yasmin dṛṣṭe tu kathyate ||
hṛdayastho 'ntarātmeti jñeyo jñas tāta madvidhaiḥ ||
vidhūma iva saptārcir āditya iva raśmimān ||
vaidyuto 'gnir ivākāśe dṛśyate ''tmā tathātmani ||
yaṃ paśyanti mahātmāno dhṛtimanto manīṣiṇaḥ ||
brāhmaṇā brahmayoniṣṭhā hy ayonim amṛtātmakam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
विमुक्तःvimuktaḥосвобождённый; свободный
सर्व सङ्गेभ्यःsarva saṅgebhyaḥот всех привязанностей; связей
लघु आहारःlaghu āhāraḥлёгкий в пище; умеренный
जित इन्द्रियःjita indriyaḥпобедивший чувства; обузданный
पूर्व रात्रेpūrva rātreв первой части ночи; вечером
परे च एवpare ca evaи в последней именно; под утро
धारयेत मनः आत्मनिdhārayeta manaḥ ātmaniпусть удерживает ум в атмане; сосредоточит
स्थिरी कृत्यsthirī kṛtyaсделав устойчивым; утвердив
इन्द्रिय ग्रामम्indriya grāmamсовокупность чувств; органы
मनसाmanasāумом; внутренне
मिथिला ईश्वरmithilā īśvaraо владыка Митхилы; Джанака
मनः बुद्ध्याmanaḥ buddhyāум разумом; буддхи
स्थिरम् कृत्वाsthiram kṛtvāсделав устойчивым; твёрдым
पाषाणः इवpāṣāṇaḥ ivaкак камень; скала
निश्चलःniścalaḥнеподвижный; непоколебимый
स्थाणु वत् च अपिsthāṇu vat ca apiи как столб также; ствол
अकम्पः स्यात्akampaḥ syātпусть будет непоколебим; не дрожит
गिरि वत् च अपिgiri vat ca apiи как гора также; подобно горе
निश्चलःniścalaḥнеподвижный; устойчивый
बुधाःbudhāḥмудрые; знающие
विधि विधान ज्ञाःvidhi vidhāna jñāḥзнающие правила и предписания; метод
तदा युक्तम् प्रचक्षतेtadā yuktam pracakṣateтогда называют соединённым; сосредоточенным
न शृणोतिna śṛṇotiне слышит; не воспринимает звук
न च आघ्रातिna ca āghrātiи не обоняет; не нюхает
न रस्यतिna rasyatiне вкушает; не ощущает вкус
न पश्यतिna paśyatiне видит; не смотрит
न च स्पर्शम् विजानातिna ca sparśam vijānātiи прикосновения не узнаёт; не чувствует
न संकल्पयते मनःna saṃkalpayate manaḥум не строит намерений; представлений
न च अभिमन्यतेna ca abhimanyateи не воображает; не присваивает
किम् चित्kim citничего; что-либо
न च बुध्यतिna ca budhyatiи не познаёт; не воспринимает
काष्ठ वत्kāṣṭha vatкак дерево; бревно
तदा प्रकृतिम् आपन्नम्tadā prakṛtim āpannamтогда достигшим пракрити; природной неподвижности
युक्तम् आहुः मनीषिणःyuktam āhuḥ manīṣiṇaḥмудрые называют сосредоточенным; йогином
निवाते चnivāte caи в безветрии; без ветра
यथा दीप्यन् दीपःyathā dīpyan dīpaḥкак горящая лампа; светильник
तद्वत् सः दृश्यतेtadvat saḥ dṛśyateтак он видится; становится
निरिङ्गः चniriṅgaḥ caи без движения; без колебания
अचलः च ऊर्ध्वम्acalaḥ ca ūrdhvamи неподвижный вверх; устремлённый
न तिर्यक् गतिम् आप्नुयात्na tiryak gatim āpnuyātне получает бокового движения; отклонения
तदा तम् अनुपश्येतtadā tam anupaśyetaтогда его следует увидеть; созерцать
यस्मिन् दृष्टे तुyasmin dṛṣṭe tuкогда он увиден же; при видении
कथ्यतेkathyateговорится; объясняется
हृदय स्थःhṛdaya sthaḥнаходящийся в сердце; сердечный
अन्तरात्मा इतिantarātmā itiкак внутренний атман; внутреннее Я
ज्ञेयः ज्ञःjñeyaḥ jñaḥпознаваемый знающим; познающий
तातtātaдитя; дорогой
मद् विधैःmad vidhaiḥтакими как я; мудрецами
विधूमः इवvidhūmaḥ ivaкак бездымный; лишённый дыма
सप्तार्चिःsaptārciḥсемипламенный огонь; огонь
आदित्यः इवādityaḥ ivaкак солнце; Адитья
रश्मिमान्raśmimānлучистый; сияющий
वैद्युतः अग्निः इवvaidyutaḥ agniḥ ivaкак молниеносный огонь; электрический
आकाशेākāśeв небе; пространстве
दृश्यते आत्माdṛśyate ātmāатман видится; созерцается
तथा आत्मनिtathā ātmaniтак в атмане; в себе
यम् पश्यन्तिyam paśyantiкоторого видят; созерцают
महात्मानःmahātmānaḥвеликие души; махатмы
धृतिमन्तःdhṛtimantaḥстойкие; твёрдые
मनीषिणःmanīṣiṇaḥмудрые; мыслители
ब्राह्मणाःbrāhmaṇāḥбрахманы; знатоки
ब्रह्म योनि ष्ठाःbrahma yoni ṣṭhāḥстоящие в лоне Брахмана; в источнике
हिhiведь; ибо
अयोनिम्ayonimнерождённого; без лона
अमृत आत्मकंamṛta ātmakaṃприроды бессмертия; бессмертного
Литературный перевод

Освобождённый от всех привязанностей, умеренный в пище и победивший чувства, пусть в начале и в конце ночи удерживает ум в атмане. О владыка Митхилы, утвердив умом совокупность чувств, сделав ум устойчивым разумом, он должен быть неподвижен как камень, непоколебим как столб и устойчив как гора. Тогда мудрые, знающие метод, называют его соединённым в йоге. Он не слышит, не обоняет, не вкушает, не видит, не узнаёт прикосновения; ум не строит намерений, он ничего не присваивает и, как дерево, не воспринимает внешнего. Тогда мудрые называют его сосредоточенным, достигшим природной неподвижности. Как лампа горит в безветрии, так он видится: без движения, неподвижный, устремлённый вверх, не получающий бокового отклонения. Тогда следует созерцать того, кто, будучи увиден, называется внутренним атманом, пребывающим в сердце, познаваемым знающими, дорогой. Атман видится в атмане как бездымный семипламенный огонь, как лучистое солнце, как молниеносный огонь в небе. Его видят великие души, стойкие мудрецы, брахманы, стоящие в источнике Брахмана, — нерождённого и бессмертного по природе».

Версия

499346cc6d18 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 06:50:15 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами