Махабхарата
Сулабха испытывает освобождение Джанаки12.308.20-31
11463 / 15823
Махабхарата · 12.308.20-31
Деванагари

भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि ॥
कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महीपतिः ॥
श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते ॥
एष्व् अर्थेषूत्तरं तस्मात् प्रवेद्यं सत्समागमे ॥
छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि सर्वशः ॥
स त्वां संमन्तुम् इच्छामि मानार्हासि मता हि मे ॥
यस्माच् चैतन् मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा ॥
यस्य नान्यः प्रवक्तास्ति मोक्षे तम् अपि मे शृणु ॥
पाराशर्यसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः ॥
भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः ॥
सांख्यज्ञाने तथा योगे महीपालविधौ तथा ॥
त्रिविधे मोक्षधर्मे ऽस्मिन् गताध्वा छिन्नसंशयः ॥
स यथाशास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिव्रजन् ॥
वार्षिकांश् चतुरो मासान् पुरा मयि सुखोषितः ॥
तेनाहं सांख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः ॥
श्रावितस् त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद् विचालितः ॥
सो ऽहं ताम् अखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम् ॥
मुक्तरागश् चराम्य् एकः पदे परमके स्थितः ॥
वैराग्यं पुनर् एतस्य मोक्षस्य परमो विधिः ॥
ज्ञानाद् एव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते ॥
ज्ञानेन कुरुते यत्नं यत्नेन प्राप्यते महत् ॥
महद् द्वंद्वप्रमोक्षाय सा सिद्धिर् या वयोतिगा ॥
सेयं परमिका बुद्धिः प्राप्ता निर्द्वंद्वता मया ॥
इहैव गतमोहेन चरता मुक्तसङ्गिना ॥

Транслитерация (IAST)

bhagavatyāḥ kva caryeyaṃ kṛtā kva ca gamiṣyasi ||
kasya ca tvaṃ kuto veti papracchaināṃ mahīpatiḥ ||
śrute vayasi jātau ca sadbhāvo nādhigamyate ||
eṣv artheṣūttaraṃ tasmāt pravedyaṃ satsamāgame ||
chatrādiṣu viśeṣeṣu muktaṃ māṃ viddhi sarvaśaḥ ||
sa tvāṃ saṃmantum icchāmi mānārhāsi matā hi me ||
yasmāc caitan mayā prāptaṃ jñānaṃ vaiśeṣikaṃ purā ||
yasya nānyaḥ pravaktāsti mokṣe tam api me śṛṇu ||
pārāśaryasagotrasya vṛddhasya sumahātmanaḥ ||
bhikṣoḥ pañcaśikhasyāhaṃ śiṣyaḥ paramasaṃmataḥ ||
sāṃkhyajñāne tathā yoge mahīpālavidhau tathā ||
trividhe mokṣadharme 'smin gatādhvā chinnasaṃśayaḥ ||
sa yathāśāstradṛṣṭena mārgeṇeha parivrajan ||
vārṣikāṃś caturo māsān purā mayi sukhoṣitaḥ ||
tenāhaṃ sāṃkhyamukhyena sudṛṣṭārthena tattvataḥ ||
śrāvitas trividhaṃ mokṣaṃ na ca rājyād vicālitaḥ ||
so 'haṃ tām akhilāṃ vṛttiṃ trividhāṃ mokṣasaṃhitām ||
muktarāgaś carāmy ekaḥ pade paramake sthitaḥ ||
vairāgyaṃ punar etasya mokṣasya paramo vidhiḥ ||
jñānād eva ca vairāgyaṃ jāyate yena mucyate ||
jñānena kurute yatnaṃ yatnena prāpyate mahat ||
mahad dvaṃdvapramokṣāya sā siddhir yā vayotigā ||
seyaṃ paramikā buddhiḥ prāptā nirdvaṃdvatā mayā ||
ihaiva gatamohena caratā muktasaṅginā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भगवत्याः क्व चर्या इयम्bhagavatyāḥ kva caryā iyamоткуда это странствие почтенной; какова твоя практика
कृता क्व च गमिष्यसिkṛtā kva ca gamiṣyasiоткуда пришла и куда пойдёшь; куда направишься
कस्य च त्वम्kasya ca tvamчья ты; кому принадлежишь
कुतः वा इतिkutaḥ vā itiили откуда, так; откуда ты
पप्रच्छ एनाम् महीपतिःpapraccha enām mahīpatiḥспросил её царь; владыка земли
श्रुते वयसि जातौ चśrute vayasi jātau caв учении, возрасте и рождении; происхождении
सद्भावः न अधिगम्यतेsadbhāvaḥ na adhigamyateистинное состояние не постигается; не распознаётся
एषु अर्थेषु उत्तरम् तस्मात्eṣu artheṣu uttaram tasmātпо этим предметам ответ поэтому; объяснение
प्रवेद्यम् सत् समागमेpravedyam sat samāgameследует сообщить при встрече с достойными; в собрании благих
छत्र आदिषु विशेषेषुchatra ādiṣu viśeṣeṣuсреди зонта и прочих отличий; царских знаков
मुक्तम् माम् विद्धि सर्वशःmuktam mām viddhi sarvaśaḥзнай меня освобождённым полностью; во всех отношениях
सः त्वाम् संमन्तुम् इच्छामिsaḥ tvām saṃmantum icchāmiпоэтому тебя хочу почтить; признать
मान अर्हा असिmāna arhā asiты достойна почтения; уважения
मता हि मेmatā hi meтак думаю я; по моему мнению
यस्मात् च एतत् मया प्राप्तम्yasmāt ca etat mayā prāptamи потому это мной достигнуто; получено
ज्ञानम् वैशेषिकम् पुराjñānam vaiśeṣikam purāособое знание прежде; отличительное знание
यस्य न अन्यः प्रवक्ता अस्तिyasya na anyaḥ pravaktā astiкоторому нет другого учителя; проповедника
मोक्षे तम् अपि मे शृणुmokṣe tam api me śṛṇuо мокше, его также выслушай; моё учение
पाराशर्य सगोत्रस्यpārāśarya sagotrasyaиз рода Парашары; парашарьева рода
वृद्धस्य सुमहात्मनःvṛddhasya sumahātmanaḥстарого, великодушного; великого
भिक्षोः पञ्चशिखस्य अहम्bhikṣoḥ pañcaśikhasya ahamнищего Панчашикхи я; аскета
शिष्यः परम संमतःśiṣyaḥ parama saṃmataḥученик, весьма признанный; почитаемый
सांख्य ज्ञाने तथा योगेsāṃkhya jñāne tathā yogeв знании санкхьи и йоге; также
मही पाल विधौ तथाmahī pāla vidhau tathāи в правиле царского управления; науке правителя
त्रिविधे मोक्ष धर्मे अस्मिन्trividhe mokṣa dharme asminв этой троякой дхарме мокши; трёхчастной
गत अध्वा छिन्न संशयःgata adhvā chinna saṃśayaḥпрошедший путь, с рассечённым сомнением; уверенный
सः यथा शास्त्र दृष्टेनsaḥ yathā śāstra dṛṣṭenaон по увиденному в шастре; предписанному
मार्गेण इह परिव्रजन्mārgeṇa iha parivrajanпутём здесь странствуя; как странник
वार्षिकान् चतुरः मासान्vārṣikān caturaḥ māsānчетыре дождевых месяца; сезон дождей
पुरा मयि सुख उषितःpurā mayi sukha uṣitaḥпрежде у меня счастливо жил; пребывал
तेन अहम् सांख्य मुख्येनtena aham sāṃkhya mukhyenaим, главным знатоком санкхьи; Панчашикхой
सुदृष्ट अर्थेन तत्त्वतःsudṛṣṭa arthena tattvataḥхорошо видевшим смысл по истине; подлинно
श्रावितः त्रिविधम् मोक्षम्śrāvitaḥ trividham mokṣamя был обучен троякой мокше; услышал
न च राज्यात् विचालितःna ca rājyāt vicālitaḥи не был сдвинут с царства; оставлен без трона
सः अहम् ताम् अखिलाम् वृत्तिम्saḥ aham tām akhilām vṛttimтак я тот полный образ жизни; всю практику
त्रिविधाम् मोक्ष संहिताम्trividhām mokṣa saṃhitāmтроякую, связанную с мокшей; составляющую освобождения
मुक्त रागः चरामि एकःmukta rāgaḥ carāmi ekaḥсвободный от страсти, хожу один; живу
पदे परमके स्थितःpade paramake sthitaḥпребывая в высшем состоянии; на высшей ступени
वैराग्यम् पुनर् एतस्यvairāgyam punar etasyaотрешённость же этого; у этой мокши
मोक्षस्य परमः विधिःmokṣasya paramaḥ vidhiḥвысшее правило освобождения; главный метод
ज्ञानात् एव च वैराग्यम्jñānāt eva ca vairāgyamи из знания именно отрешённость; возникает
जायते येन मुच्यतेjāyate yena mucyateрождается, чем освобождается; через что освобождают
ज्ञानेन कुरुते यत्नम्jñānena kurute yatnamзнанием совершает усилие; старается
यत्नेन प्राप्यते महत्yatnena prāpyate mahatусилием достигается великое; высшее
महत् द्वंद्व प्रमोक्षायmahat dvaṃdva pramokṣāyaвеликое для освобождения от двойственностей; пар противоположностей
सा सिद्धिः या वयः अतिगाsā siddhiḥ yā vayaḥ atigāта сиддхи, которая превосходит возраст; время
सा इयम् परमिका बुद्धिःsā iyam paramikā buddhiḥэто высшая мудрость; предельное понимание
प्राप्ता निर्द्वंद्वता मयाprāptā nirdvaṃdvatā mayāдостигнута мной недвойственность; свобода от пар
इह एव गत मोहेनiha eva gata mohenaздесь же, ушедшим от заблуждения; избавленным
चरता मुक्त सङ्गिनाcaratā mukta saṅgināживущим со свободной привязанностью; без связи
Литературный перевод

Царь спросил её: «Почтенная, откуда это твоё странствие, где оно началось и куда ты пойдёшь? Чья ты и откуда? По учению, возрасту и рождению истинное состояние человека не распознаётся; поэтому при встрече с достойными следует сказать об этом. Знай, что я полностью освобождён даже среди царских отличий, зонта и прочих знаков. Я хочу почтить тебя, потому что считаю тебя достойной почтения. Выслушай и то особое знание об освобождении, которое я некогда получил. Я был признанным учеником великого старого нищего Панчашикхи из рода Парашары. В санкхья-знании, йоге, царской науке и этой троякой дхарме мокши я прошёл путь и рассёк сомнение. Он, странствуя здесь путём, видимым в шастре, прежде счастливо прожил у меня четыре дождевых месяца. Этот главный знаток санкхьи, подлинно видевший смысл, научил меня троякой мокше, и при этом я не был сдвинут с царства. Поэтому я живу один, свободный от страсти, практикуя весь троякий образ жизни, связанный с мокшей, и пребываю на высшей ступени. Отрешённость — высшее правило этого освобождения; отрешённость рождается только из знания, и ею человек освобождается. Знанием совершается усилие, усилием достигается великое, а великое ведёт к освобождению от двойственностей: это сиддхи, превосходящая время. Такая высшая мудрость и свобода от двойственностей достигнуты мной уже здесь: я живу без заблуждения и привязанности».

Версия

bf2963a3d46a · опубликовано 21 июн. 2026 г., 10:56:12 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами