आयोगवीषु जायन्ते हीनवर्णासु ते त्रयः ॥
क्षुद्रो वैदेहकाद् अन्ध्रो बहिर् ग्रामप्रतिश्रयः ॥
कारावरो निषाद्यां तु चर्मकारात् प्रजायते ॥
चण्डालात् पाण्डुसौपाकस् त्वक्सारव्यवहारवान् ॥
आहिण्डिको निषादेन वैदेह्यां संप्रजायते ॥
चण्डालेन तु सौपाको मौद्गल्यसमवृत्तिमान् ॥
निषादी चापि चण्डालात् पुत्रम् अन्तावसायिनम् ॥
श्मशानगोचरं सूते बाह्यैर् अपि बहिष्कृतम् ॥
इत्य् एताः संकरे जात्यः पितृमातृव्यतिक्रमात् ॥
प्रच्छन्ना वा प्रकाशा वा वेदितव्याः स्वकर्मभिः ॥
āyogavīṣu jāyante hīnavarṇāsu te trayaḥ ||
kṣudro vaidehakād andhro bahir grāmapratiśrayaḥ ||
kārāvaro niṣādyāṃ tu carmakārāt prajāyate ||
caṇḍālāt pāṇḍusaupākas tvaksāravyavahāravān ||
āhiṇḍiko niṣādena vaidehyāṃ saṃprajāyate ||
caṇḍālena tu saupāko maudgalyasamavṛttimān ||
niṣādī cāpi caṇḍālāt putram antāvasāyinam ||
śmaśānagocaraṃ sūte bāhyair api bahiṣkṛtam ||
ity etāḥ saṃkare jātyaḥ pitṛmātṛvyatikramāt ||
pracchannā vā prakāśā vā veditavyāḥ svakarmabhiḥ ||
«У айогави-жён рождаются низковарновых те трое; кшудра; от вайдехаки — андхра, вне селенья обитающий. Каравара у нишади-жены от кожевника рождается; от чандалы — пандусаупака, бамбуком промышляющий. Ахиндика от нишады на вайдехи рождается; от чандалы же саупака, образа жизни, как у маудгальи. Нишади же от чандалы сына антавасайина, на кладбище живущего, рождает, и внешними кастами отвергнутого. Так эти в смешении касты, от нарушения уклада отцом-матерью, скрытые ли, явные ли, распознаваемы по своим делам».
de6dc4a4b1be · опубликовано 20 июн. 2026 г., 22:55:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Завершая роспись, Бхишма роняет слово, в коем уже брезжит весь дальнейший поворот: смешанные роды «распознаются по своим делам» (svakarmabhiḥ). Знаменательно, что мерилом, даже при определении касты, назван не один лишь паспорт рождения, а поступки. Этим намечен переход от внешней классификации к внутренней истине: ярлык рода может быть скрыт или явен, но дела человека всегда говорят сами за себя. И этой-то мыслью — что дела важнее имени — глава вскоре опрокинет всю предшествующую разрядность, поставив над нею суд по поведению.