Vasu
दशयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रंम परमदुर्लभम् ॥ नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा
तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरषोत्तमम् ॥ वसूनां पावको यद्वद्रुद्राणां शंकरो यथा
तथा श्रेष्ठं हि तीर्थानां सर्वेषां पुरुषोत्तमम् ॥ वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद्वैनतेयश्च पक्षिणाम्
तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ सेनानीनां यथा स्कंदः सिद्धानां कपिलो यथा
ऐरावतो गजेंन्द्राणां महर्षीणां भृगुर्यथा ॥ मेरुः शिखरिणां यद्वन्नगानां च हिमालयः
उच्चैः श्रवा यथाश्वानां कवीनामुशना यथा ॥ मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम्
इंद्रियाणां मनो यद्वद्भूतानामवनी यथा ॥ अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः पवतां यथा
अरुंधती यथा स्त्रीणां शस्त्राणां कुलिशं यथा ॥ अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छंदसां यथा
सर्वांगेभ्यो यथा श्रेष्ठमुत्तमांगं विधातृजे ॥ यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता
मनुष्याणां यथा राजा धेनूनां कामधुग्यथा ॥ सुवर्णं सर्वधातूनां सर्पाणां वासुकिर्यथा
daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃma paramadurlabham || nakṣatrāṇāṃ yathā somaḥ sarasāṃ sāgaro yathā
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puraṣottamam || vasūnāṃ pāvako yadvadrudrāṇāṃ śaṃkaro yathā
tathā śreṣṭhaṃ hi tīrthānāṃ sarveṣāṃ puruṣottamam || varṇānāṃ brāhmaṇo yadvadvainateyaśca pakṣiṇām
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || senānīnāṃ yathā skaṃdaḥ siddhānāṃ kapilo yathā
airāvato gajeṃndrāṇāṃ maharṣīṇāṃ bhṛguryathā || meruḥ śikhariṇāṃ yadvannagānāṃ ca himālayaḥ
uccaiḥ śravā yathāśvānāṃ kavīnāmuśanā yathā || munīnāṃ ca yathā vyāsaḥ kubero yakṣarakṣasām
iṃdriyāṇāṃ mano yadvadbhūtānāmavanī yathā || aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ pavanaḥ pavatāṃ yathā
aruṃdhatī yathā strīṇāṃ śastrāṇāṃ kuliśaṃ yathā || akāraḥ sarvavarṇānāṃ gāyatrī chaṃdasāṃ yathā
sarvāṃgebhyo yathā śreṣṭhamuttamāṃgaṃ vidhātṛje || yathā samastavidyānāṃ mokṣavidyā parā smṛtā
manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnāṃ kāmadhugyathā || suvarṇaṃ sarvadhātūnāṃ sarpāṇāṃ vāsukiryathā
Простёртое на десять йоджан, весьма труднодостижимое поле. Как месяц среди звёзд, как океан среди вод, так среди всех тиртх превосходнейшее — Пурушоттама. Как огонь среди васу, как Шанкара среди рудр, так и лучшее среди всех тиртх — Пурушоттама. Как брахман среди сословий и сын Винаты среди птиц, так среди всех тиртх превосходнейшее — Пурушоттама. Как Сканда среди военачальников, как Капила среди сиддхов, как Айравата среди слонов-владык, как Бхригу среди великих риши, как Меру среди вершин и Гималай среди гор, как Уччайхшравас среди коней, как Ушанас среди поэтов, как Вьяса среди молчальников, как Кубера среди якшей и ракшасов, как ум среди чувств, как земля среди стихий, как ашваттха среди всех деревьев, как ветер среди очищающих, как Арундхати среди жён, как ваджра среди оружий, как звук «а» среди всех букв, как Гаятри среди размеров, как среди всех членов лучший — голова, о рождённая Творцом, как среди всех знаний высшим почитается знание освобождения, как царь среди людей, как Камадхук среди коров, как золото среди металлов, как Васуки среди змей,
6b8e305c3d9a · опубликовано 6 сент. 2026 г., 15:57:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Длинная череда сравнений — приём, знакомый по десятой главе Гиты. Там так говорил о Себе Господь; здесь так говорят о месте, и это уравнивает поле с Ним.
Сравнения нарочно берутся из разных рядов: боги, звери, деревья, буквы, части тела, науки. Каждый слушатель находит свой ряд и в нём — вершину.
Среди прочего названа Арундхати, жена Васиштхи, — единственная женщина в перечне. Верность поставлена в один ряд с Меру и ваджрой.