आशीविष इव क्रुद्धः श्वसान् वाक्यम् अभाषथाः । केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम् । कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥
वीक्षमाणस् ततस् तं वै वायसं समवैक्षथाः । नखैः सरुधिरैस् तीक्ष्णैर् माम् एवाभिमुखं स्थितम् ॥
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः । धरान्तरचरः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥
ततस् तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः । वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वर ॥
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणो ऽस्त्रेण योजयः । स दीप्त इव कालाग्निर् जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥
चिक्षेपिथ प्रदीप्तां ताम् इषीकां वायसं प्रति । अनुसृष्टस् तदा कालो जगाम विविधां गतिम् । त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह ॥
स पित्रा च परित्यक्तः सुरैः सर्वैर् महर्षिभिः । त्रींल् लोकान् संपरिक्रम्य त्वाम् एव शरणं गतः ॥
तं त्वं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् । वधार्हम् अपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः । न शर्म लब्ध्वा लोकेषु त्वाम् एव शरणं गतः ॥
परिद्यूनं विषण्णं च स त्वम् आयान्तम् उक्तवान् । मोघं कर्तुं न शक्यं तु ब्राह्मम् अस्त्रं तद् उच्यताम् ॥
ततस् तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ॥
स ते तदा नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च । त्वया वीर विसृष्टस् तु प्रतिपेदे स्वम् आलयम् ॥
āśīviṣa iva kruddhaḥ śvasān vākyam abhāṣathāḥ | kena te nāganāsoru vikṣataṃ vai stanāntaram | kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā ||
vīkṣamāṇas tatas taṃ vai vāyasaṃ samavaikṣathāḥ | nakhaiḥ sarudhirais tīkṣṇair mām evābhimukhaṃ sthitam ||
putraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ | dharāntaracaraḥ śīghraṃ pavanasya gatau samaḥ ||
tatas tasmin mahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ | vāyase kṛtavān krūrāṃ matiṃ matimatāṃ vara ||
sa darbhasaṃstarād gṛhya brahmaṇo 'streṇa yojayaḥ | sa dīpta iva kālāgnir jajvālābhimukho dvijam ||
cikṣepitha pradīptāṃ tām iṣīkāṃ vāyasaṃ prati | anusṛṣṭas tadā kālo jagāma vividhāṃ gatim | trāṇakāma imaṃ lokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha ||
sa pitrā ca parityaktaḥ suraiḥ sarvair maharṣibhiḥ | trīṃl lokān saṃparikramya tvām eva śaraṇaṃ gataḥ ||
taṃ tvaṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam | vadhārham api kākutstha kṛpayā paryapālayaḥ | na śarma labdhvā lokeṣu tvām eva śaraṇaṃ gataḥ ||
paridyūnaṃ viṣaṇṇaṃ ca sa tvam āyāntam uktavān | moghaṃ kartuṃ na śakyaṃ tu brāhmam astraṃ tad ucyatām ||
tatas tasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam ||
sa te tadā namaskṛtvā rājñe daśarathāya ca | tvayā vīra visṛṣṭas tu pratipede svam ālayam ||
«Разгневавшись, словно ядовитая змея, ты тяжело дышал и сказал: “Кто, о та, чьи бёдра подобны хоботу слона, изранил тебе грудь? Кто играет с разгневанным пятиглавым змеем?” Осмотревшись, ты увидел того ворона: он стоял прямо передо мной с острыми окровавленными когтями. Говорят, то был сын Шакры, лучший из летающих, быстрый странник между мирами, равный ветру в скорости. Тогда ты, могучерукий, лучший из мудрых, с глазами, свернувшимися от гнева, принял суровое решение против ворона. Взяв травинку из подстилки дарбхи, ты соединил её с оружием Брахмы; она запылала, как огонь времени, и устремилась к птице. Ты метнул эту пылающую травинку в ворона. Преследуемый смертью, он метался разными путями и, желая спасения, обошёл весь этот мир. Оставленный отцом, всеми богами и великими риши, он обошёл три мира и пришёл к тебе одному как к прибежищу. Ты, защитник, по милости сохранил жизнь даже тому, кто заслуживал смерти, потому что он пал на землю и искал прибежища у тебя, Какутстха. Не найдя защиты в мирах, он пришёл только к тебе. Когда он приблизился, измученный и подавленный, ты сказал: “Оружие Брахмы нельзя сделать тщетным; скажи, чем оно должно быть удовлетворено”. Тогда оно поразило правый глаз ворона. Поклонившись тебе и царю Дашаратхе, он, отпущенный тобой, герой, вернулся в свою обитель».
2ca8ad9b9e6f · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Память о вороне раскрывает две стороны Рамы: он не терпит насилия над Ситой, но и не отвергает того, кто действительно ищет прибежища. Сила и милость здесь не противостоят друг другу.