Чьявана
अयोध्यायां पुरा राजा युवनाश्वसुतो बली । मान्धता इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥
स कृत्वा पृथिवीं कृत्स्नां शासने पृथिवीपतिः । सुरलोकम् अथो जेतुम् उद्योगम् अकरोन् नृपः ॥
इन्द्रस्य तु भयं तीव्रं सुराणां च महात्मनाम् । मान्धातरि कृतोद्योगे देवलोकजिगीषया ॥
अर्धासनेन शक्रस्य राज्यार्धेन च पार्थिवः । वन्द्यमानः सुरगणैः प्रतिज्ञाम् अध्यरोहत ॥
तस्य पापम् अभिप्रायं विदित्वा पाकशासनः । सान्त्वपूर्वम् इदं वाक्यम् उवाच युवनाश्वजम् ॥
राजा त्वं मानुषं लोके न तावत् पुरुषर्षभ । अकृत्वा पृथिवीं वश्यां देवराज्यम् इहेच्छसि ॥
यदि वीर समग्रा ते मेदिनी निखिला वशे । देवराज्यं कुरुष्वेह सभृत्यबलवाहनः ॥
इन्द्रम् एवं ब्रुवाणं तु मान्धाता वाक्यम् अब्रवीत् । क्व मे शक्रप्रतिहतं शासनं पृथिवीतले ॥
तम् उवाच सहस्राक्षो लवणो नाम राक्षसः । मधुपुत्रो मधुवने नाज्ञां ते कुरुते ऽनघ ॥
तच् छ्रुत्वा विप्रियं घोरं सहस्राक्षेण भाषितम् । व्रीडितो ऽवाङ्मुखो राजा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥
आमन्त्र्य तु सहस्राक्षं ह्रिया किं चिद् अवाङ्मुखः । पुनर् एवागमच् छ्रीमान् इमं लोकं नरेश्वरः ॥
ayodhyāyāṃ purā rājā yuvanāśvasuto balī | māndhatā iti vikhyātas triṣu lokeṣu vīryavān ||
sa kṛtvā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ śāsane pṛthivīpatiḥ | suralokam atho jetum udyogam akaron nṛpaḥ ||
indrasya tu bhayaṃ tīvraṃ surāṇāṃ ca mahātmanām | māndhātari kṛtodyoge devalokajigīṣayā ||
ardhāsanena śakrasya rājyārdhena ca pārthivaḥ | vandyamānaḥ suragaṇaiḥ pratijñām adhyarohata ||
tasya pāpam abhiprāyaṃ viditvā pākaśāsanaḥ | sāntvapūrvam idaṃ vākyam uvāca yuvanāśvajam ||
rājā tvaṃ mānuṣaṃ loke na tāvat puruṣarṣabha | akṛtvā pṛthivīṃ vaśyāṃ devarājyam ihecchasi ||
yadi vīra samagrā te medinī nikhilā vaśe | devarājyaṃ kuruṣveha sabhṛtyabalavāhanaḥ ||
indram evaṃ bruvāṇaṃ tu māndhātā vākyam abravīt | kva me śakrapratihataṃ śāsanaṃ pṛthivītale ||
tam uvāca sahasrākṣo lavaṇo nāma rākṣasaḥ | madhuputro madhuvane nājñāṃ te kurute 'nagha ||
tac chrutvā vipriyaṃ ghoraṃ sahasrākṣeṇa bhāṣitam | vrīḍito 'vāṅmukho rājā vyāhartuṃ na śaśāka ha ||
āmantrya tu sahasrākṣaṃ hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ | punar evāgamac chrīmān imaṃ lokaṃ nareśvaraḥ ||
«Прежде в Айодхье был могущественный царь, сын Юванашвы, известный в трёх мирах как доблестный Мандхата. Подчинив всю землю своей власти, владыка земли затем предпринял усилие завоевать мир богов. Когда Мандхата вознамерился завоевать мир богов, у Индры и великодушных богов возник сильный страх. Земной царь, почитаемый сонмами богов, был готов принять половину трона Шакры и половину царства. Узнав его дурное намерение, Пакашасана сначала утешительно сказал сыну Юванашвы: “О лучший из мужей, ты царь в человеческом мире, но, ещё не сделав землю подвластной, желаешь здесь царства богов. Если, о герой, вся земля целиком у тебя во власти, тогда правь здесь царством богов вместе со слугами, войском и колесницами”. Мандхата ответил Индре: “Где на земле моё повеление остановлено Шакрой?” Тысячеглазый сказал ему: “О безупречный, в Мадхуване есть ракшас по имени Лавана, сын Мадху; он не исполняет твоего приказа”. Услышав это страшное и неприятное слово Тысячеглазого, царь смутился, опустил лицо и не смог ничего сказать. Попрощавшись с Тысячеглазым, славный владыка людей, несколько опустив лицо от стыда, снова вернулся в этот мир».
b6f0ffd5433f · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Мандхата стремится к царству богов, но Индра возвращает его к незавершённой земной обязанности: пока на земле есть Лавана, власть царя неполна. Гордыня разбивается о конкретный долг.