Mārkaṇḍeya
प्रभावं च महर्धि च विस्तरेण निबोध मे । धर्ममूर्तिधरास्तेषां त्रयोऽन्ये परमा गणाः । तेषां नामानि लोकांश्च कीर्तयिष्यामि तच्छृणु
लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः । अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः
विराजस्य प्रजाश्रेष्ठा वैराजा इति ते स्मृताः ॥ देवानां पितरस्ते हि तान् यजन्तीह देवताः
एते वै लोकविभ्रष्टा लोकान् प्राप्य सनातनान् । पुनर्युगशतान्तेषु जायन्ते ब्रह्मवादिनः
ते प्राप्य तां स्मृतिं भूयः साध्य योगमनुत्तमम् । चिन्त्य योगगतिं शुद्धां पुनरावृत्तिदुर्लभाम्
एते स्म पितरः श्राद्धे योगिनां योगवर्द्धनाः । आप्यायितास्तु ते पूर्वं योगं योगबले रतौ
तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां योगिसत्तम । एष वै प्रथमः सर्गः सोमपानामनुत्तमः
एते त एकतनवो वर्तन्ते द्बिजसत्तमाः । भूर्लोकवासिनां याज्याः स्वर्गलोकनिवासिनः ॥ ब्रह्मपुत्रा मरीच्याद्यास्तेषां याज्या महद्गताः
कल्पवासिकसंज्ञानां तेषामपि जने गताः । सनकाद्यास्ततस्तेषां वैराजास्तपसि स्थिताः । तेषां सत्यगता मुक्ता इत्येषा पितृसंततिः
prabhāvaṃ ca mahardhi ca vistareṇa nibodha me | dharmamūrtidharāsteṣāṃ trayo'nye paramā gaṇāḥ | teṣāṃ nāmāni lokāṃśca kīrtayiṣyāmi tacchṛṇu
lokāḥ saṃtānakā nāma yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ | amūrttayaḥ pitṛgaṇāste vai putrāḥ prajāpateḥ
virājasya prajāśreṣṭhā vairājā iti te smṛtāḥ || devānāṃ pitaraste hi tān yajantīha devatāḥ
ete vai lokavibhraṣṭā lokān prāpya sanātanān | punaryugaśatānteṣu jāyante brahmavādinaḥ
te prāpya tāṃ smṛtiṃ bhūyaḥ sādhya yogamanuttamam | cintya yogagatiṃ śuddhāṃ punarāvṛttidurlabhām
ete sma pitaraḥ śrāddhe yogināṃ yogavarddhanāḥ | āpyāyitāstu te pūrvaṃ yogaṃ yogabale ratau
tasmācchrāddhāni deyāni yogināṃ yogisattama | eṣa vai prathamaḥ sargaḥ somapānāmanuttamaḥ
ete ta ekatanavo vartante dbijasattamāḥ | bhūrlokavāsināṃ yājyāḥ svargalokanivāsinaḥ || brahmaputrā marīcyādyāsteṣāṃ yājyā mahadgatāḥ
kalpavāsikasaṃjñānāṃ teṣāmapi jane gatāḥ | sanakādyāstatasteṣāṃ vairājāstapasi sthitāḥ | teṣāṃ satyagatā muktā ityeṣā pitṛsaṃtatiḥ
«Силу их и великое благоденствие подробно уразумей у меня. Из них трое иные — высшие сонмы, носящие образ дхармы; имена их и миры поведаю, о том слушай. Миры по имени Сантанака, где пребывают сияющие, — безобразные сонмы предков, они сыновья Праджапати. Лучшие из потомства Вираджи, они именуются вайраджами; они — предки богов, и божества почитают их здесь. Эти, отпавшие от мира, обретя вечные миры, снова в концы сотен юг рождаются возвещающими Брахман. Обретя снова то памятование, совершив непревзойдённую йогу и помыслив чистый путь йоги, труднодостижимый для возвращения, — мы, предки, при шраддхе умножаем йогу у йогинов; насыщенные прежде, усердны они в силе йоги. Потому шраддхи должны быть даны, о лучший из йогинов. Это первое творение, непревзойдённое, у пьющих сому. Они, единотелые, пребывают, лучшие из дваждырождённых, достойные почитания у обитателей мира Бхур, сами обитатели мира небес. Сыны Брахмы, Маричи и прочие, — у них ушедшие к великому; у именуемых обитателями кальпы — ушедшие в Джану; Санака и прочие — затем у них вайраджи, в Тапасе пребывающие; у них ушедшие в Сатью — освобождённые. Вот эта череда предков».
ef497f228952 · опубликовано 3 сент. 2026 г., 20:29:45 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Устройство предков дано как лестница, и каждая ступень кому-то предок. Обитателям земли — предки на небе; тем — сыны Брахмы, ушедшие к Махару; тем — обитатели кальпы в Джане; тем — Санака с братьями и вайраджи в Тапасе; а над ними — ушедшие в Сатью, освобождённые. Каждый мир кого-то поминает и кем-то поминаем.
Особо сказано о вайраджах: они «предки богов, и божества почитают их здесь». Даже боги совершают шраддху. Обряд, который человек считает своим домашним делом, оказывается общим для всех ярусов мира — снизу доверху.
И довод, ради которого всё это перечислено, назван прямо: «мы, предки, при шраддхе умножаем йогу у йогинов». Подношение не милостыня умершим — это обмен. Насыщенные однажды, они делаются усердны в силе йоги, и от этого прибывает тому, кто подносит. Оттого и вывод без оговорок: «потому шраддхи должны быть даны».