मृतानां यत्र जन्तूनां कर्णे जपति तारकम् । पुलहस्याश्रमं पुण्यं फल्गुतीर्थञ्च गण्डकी
चक्रतीर्थं नैमिषञ्च शिवतीर्थमनन्तकम् । गोप्रतारकनागेशमयोध्याबिन्दुसंज्ञितम्
यत्रास्त मुक्तिदः साक्षाद्रामो राजीवलोचनः । आग्नेयं वायुकौबेरं कौमारं भूरुहां पुनः
सौकरं मथुरा यत्र नित्यं सन्निहतो हरिः । पुष्करं सत्यतीर्थञ्च ज्वालतीर्थं दिनेश्वरम्
इन्द्रतीर्थं कुरुक्षेत्रं यत्र प्राची सरस्वती । तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या मलयः कृष्णवेणिका
गोदावरी दण्डकञ्च ताम्रचूडं सदोदकम् । द्यावाभूमीश्वरं दृष्ट्वा श्रीशैलः पर्वतेश्वरः
असंख्यलिङ्गतीर्थानि यत्र सन्ति सदा मुने । वेङ्कटाद्रौ महातेजाः श्रीरङ्गाख्यः स्वयं हरिः
वेङ्कटी नाम तत्रैव देवी महिषमर्दिनी । चन्द्रतीर्थं भद्रवटः कावेरीकुटिलाचलौ
अवटोदा ताम्रपर्णो त्रिकृटः कोल्लको गिरिः । वासिष्ठं ब्रह्मतीर्थञ्च ज्ञानतीर्थं महोदधिः
हृषीकेशं विराजञ्च विशालं नीलपर्वतः । भीमकूटः श्वेतगिरी रुद्रतीर्थमुमावनम्
अवाप गिरिजा देवी तपसा यत्र शङ्करम् । वारुणं सूर्यतीर्थञ्च हंसतीर्थं महोदयम्
निमज्ज्य यत्र काकोला राजहंसत्वमाययुः । असुरो यत्र देवत्वमवाप स्नानमात्रतः
mṛtānāṃ yatra jantūnāṃ karṇe japati tārakam / pulahasyāśramaṃ puṇyaṃ phalgutīrthañca gaṇḍakī
cakratīrthaṃ naimiṣañca śivatīrthamanantakam / gopratārakanāgeśamayodhyābindusaṃjñitam
yatrāsta muktidaḥ sākṣādrāmo rājīvalocanaḥ / āgneyaṃ vāyukauberaṃ kaumāraṃ bhūruhāṃ punaḥ
saukaraṃ mathurā yatra nityaṃ sannihato hariḥ / puṣkaraṃ satyatīrthañca jvālatīrthaṃ dineśvaram
indratīrthaṃ kurukṣetraṃ yatra prācī sarasvatī / tāpī payoṣṇī nirvindhyā malayaḥ kṛṣṇaveṇikā
godāvarī daṇḍakañca tāmracūḍaṃ sadodakam / dyāvābhūmīśvaraṃ dṛṣṭvā śrīśailaḥ parvateśvaraḥ
asaṃkhyaliṅgatīrthāni yatra santi sadā mune / veṅkaṭādrau mahātejāḥ śrīraṅgākhyaḥ svayaṃ hariḥ
veṅkaṭī nāma tatraiva devī mahiṣamardinī / candratīrthaṃ bhadravaṭaḥ kāverīkuṭilācalau
avaṭodā tāmraparṇo trikṛṭaḥ kollako giriḥ / vāsiṣṭhaṃ brahmatīrthañca jñānatīrthaṃ mahodadhiḥ
hṛṣīkeśaṃ virājañca viśālaṃ nīlaparvataḥ / bhīmakūṭaḥ śvetagirī rudratīrthamumāvanam
avāpa girijā devī tapasā yatra śaṅkaram / vāruṇaṃ sūryatīrthañca haṃsatīrthaṃ mahodayam
nimajjya yatra kākolā rājahaṃsatvamāyayuḥ / asuro yatra devatvamavāpa snānamātrataḥ
…где Он шепчет в ухо умирающим существам спасительное слово; святая обитель Пулахи, Пхалгу-тиртха и Гандаки; Чакра-тиртха и Наймиша, Шива-тиртха и Анантака; Гопратарака, Нагеша, Айодхья и место, именуемое Бинду, где воочию пребывает лотосоокий Рама, дарующий освобождение; Агнея, Ваю и Кубера, Каумара и снова древесная; Саукара, Матхура, где постоянно близко пребывает Хари; Пушкара, Сатья-тиртха, Джвала-тиртха и Динешвара; Индра-тиртха, Курукшетра, где течёт восточная Сарасвати; Тапи, Пайошни, Нирвиндхья, Малая, Кришнавеника; Годавари и Дандака, вечноводное Тамрачуда; и, увидев Дьявабхумишвару, — Шришайла, владыка гор, где всегда пребывают тиртхи бесчисленных лингамов, о мудрец. На горе Венката — великосветлый, именуемый Шрирангой, сам Хари; там же и богиня по имени Венкати, сокрушительница буйвола. Чандра-тиртха, Бхадравата, Кавери, Кутила и гора; Аватода, Тамрапарна, Трикута, гора Коллака; Васиштхово место, Брахма-тиртха, Джняна-тиртха и великий океан; Хришикеша, Вираджа, Вишала, Нилапарвата; Бхимакута, Шветагири, Рудра-тиртха, Умавана, где Дочь горы подвижничеством обрела Шанкару; Варуна, Сурья-тиртха, великовозвышенная Хамса-тиртха, окунувшись в которой вороны достигли состояния царственных лебедей и где асура одним лишь омовением обрёл божественность.
95432a46c61c · 发布于 2026年9月2日 23:18:44 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Перечень идёт с севера на юг и обратно, не разбирая, чьё место: реки, горы, обители, святыни Хари и святыни Шивы стоят в одном ряду. Так его и произносит мирянин, прошедший их ногами, — по памяти дороги, а не по учёному разделению.\n\nДве последние строки объясняют, зачем перечень вообще нужен. Вороны стали лебедями, асура — богом; в обоих случаях переменилась не заслуга, а порода. Место названо способным изменить то, что человек считает в себе неизменным.\n\nСлова о шепоте в ухо умирающему стоят в самом начале перечня, ещё до имён. Тиртха названа прежде всего местом, где есть кому договорить за уходящего.