ततस् तु वारुणं सैन्यम् अभियातं सुदारुणम् प्रमुखे वासुदेवस्य नानाप्रहरणोद्यतम् ॥
तेषाम् आपततां संख्ये वारुणानां सहस्रशः ते भग्नाः सहसा यान्ति तम् एव वरुणालयम् ॥
षष्टिं रथसहस्राणि षष्टिं रथशतानि च वरुणेन प्रयुक्तानि दीप्तशस्त्राणि संयुगे ॥
तद् बलं कृष्णबाणौघैर् दह्यमानं समन्ततः भग्नं वरुणम् आश्रित्य नैव स्थानम् अविन्दत ॥
ऋषिभिर् देवगन्धर्वैस् तथैवाप्सरसां गणैः संस्तूयमानो बहुधा वरुणः पर्यवस्थितः ॥
छत्रेण ध्रियमाणेन पाण्डुरेण वपुष्मता सलिलस्राविणा श्रेष्ठं चापम् उद्यम्य विष्ठितः ॥
अपां पतिर् अभिक्रुद्धः पुत्रपौत्रबलान्वितः आह्वयन्न् इव युद्धे स विस्फारितमहाधनुः ॥
स तु प्रध्मापयञ् शङ्खं वरुणः समधावत हरिं हर इव क्रोधाद् बाणजालैः समावृणोत् ॥
ततः प्रध्माय जलजं पाञ्चजन्यं महाबलः बाणवर्षाकुलाः सर्वा दिशश् चक्रे जनार्दनः ॥
ततः शरौघैर् बहुधा वरुणः पीडितो रणे स्मयन्न् इव तदा कृष्णं वरुणः प्रत्ययुध्यत ॥
ततो ऽस्त्रं वैष्णवं घोरम् अभिमन्त्र्याहवे स्थितः वासुदेवो ऽब्रवीद् वाक्यं प्रमुखे तस्य संस्थितः ॥
इदम् अस्त्रं महाघोरं वैष्णवं शत्रुमर्दनम् मयोद्यतं वधार्थं ते तिष्ठेदानीं स्थिरो भव ॥
ततस् तद् वरुणो देवो ह्य् अस्त्रं वैष्णवम् उद्यतम् वारुणास्त्रेण संयोज्य ननाद स महाबलः ॥
तस्यास्त्रवितता ह्य् आपो वरुणास्याभिनिःसृताः वैष्णवास्त्रस्य शमने वर्तन्ते समितिंजय ॥
दह्यन्ते वारुणाः सर्वे ततो ऽस्त्रे ज्वलिते पुनः वैष्णवे तु महावीर्ये दिशो भीताः प्रदुद्रुवुः ॥
तांस् तु प्रज्वलतो दृष्ट्वा वरुणो वाक्यम् अब्रवीत् स्मर तां प्रकृतिं पूर्वाम् अव्यक्तां व्यक्तलक्षणां तमो जहि महाभाग रजसा मुह्यसे कथम् ॥
सत्त्वस्थो नित्यम् आसीत् त्वं योगीश्वर महामते पञ्चभूताश्रयान् दोषान् अहंकारं च संत्यज ॥
येयं ते वैष्णवी मूर्तिस् तस्या ज्येष्ठो ह्य् अहं तव ज्येष्ठभावेन मान्यस् ते किं मां दग्धुम् इच्छसि ॥
नाग्निर् विक्रमते ह्य् अग्नौ त्यज कोपं युधां वर त्वयि न प्रभविष्यन्ति जगतः प्रभवो ह्य् असि ॥
पूर्वं हि या त्वया सृष्टा प्रकृतिर् विकृतात्मिका धर्मिणी बीजभावेन पूर्वधर्मसमाश्रिता ॥
आग्नेयं चैव सौम्यं च प्रकृत्यैवेदम् आदितः त्वया सृष्टं जगद् इदं स कथं मन्यसे मयि ॥
अजेयः शाश्वतो नित्यं स्वयंभूर् भूतभावनः अक्षयश् चाव्ययश् चैव भवान् एव महाद्युते ॥
रक्ष मां रक्षणीयो ऽहं त्वयानघ नमो ऽस्तु ते आदिकर्तासि लोकस्य त्वयैव बहुलीकृतम् ॥
किं क्रीडसि महादेव बालः क्रीडनकैर् इव न ह्य् अहं प्रकृतिद्वेषी नाहं प्रकृतिदूषकः ॥
प्रकृतिर् या विकारेषु वर्तते पुरुषोत्तम तस्या विकारशमने वर्तसे त्वं यथाविधि ॥
विकारो ऽसि विकाराणां विकारायतने ऽनघ तान् अधर्मविदो मन्दान् भवान् विकुरुते सदा ॥
इयं हि प्रकृतिर् दोषैस् तमसा युज्यते सदा रजसा वापि संदुष्टा ततो मोहः प्रवर्तते ॥
परावरज्ञः सर्वज्ञ ऐश्वर्यविधिम् आस्थितः किं मोहयसि नः सर्वान् प्रजापतिर् इव स्वयम् ॥
इत्येवमुक्तः प्रहसन् कृष्णो वचनम् अब्रवीत् गाः संप्रयच्छ मे देव शान्त्यर्थं भीमविक्रम ॥
बाणेन सार्धं समयो मया देव पुरा कृतः कथं च समयं कृत्वा कुर्यां विफलम् अन्यथा ॥
जीवन् नाहं प्रदास्यामि गावो वै वृषभेक्षण हत्वा मां नय गावस् त्वम् एष मे समयः कृतः ॥
वरुणेनैवम् उक्तस् तु मुक्त्वा गा वै महायशाः प्रहस्य वरुणं देवं मानयाम् आस माधवः प्रययौ द्वारकां चापि शक्राद्यैर् अमरैर् वृतः ॥
tatas tu vāruṇaṃ sainyam abhiyātaṃ sudāruṇam pramukhe vāsudevasya nānāpraharaṇodyatam ||
teṣām āpatatāṃ saṃkhye vāruṇānāṃ sahasraśaḥ te bhagnāḥ sahasā yānti tam eva varuṇālayam ||
ṣaṣṭiṃ rathasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ rathaśatāni ca varuṇena prayuktāni dīptaśastrāṇi saṃyuge ||
tad balaṃ kṛṣṇabāṇaughair dahyamānaṃ samantataḥ bhagnaṃ varuṇam āśritya naiva sthānam avindata ||
ṛṣibhir devagandharvais tathaivāpsarasāṃ gaṇaiḥ saṃstūyamāno bahudhā varuṇaḥ paryavasthitaḥ ||
chatreṇa dhriyamāṇena pāṇḍureṇa vapuṣmatā salilasrāviṇā śreṣṭhaṃ cāpam udyamya viṣṭhitaḥ ||
apāṃ patir abhikruddhaḥ putrapautrabalānvitaḥ āhvayann iva yuddhe sa visphāritamahādhanuḥ ||
sa tu pradhmāpayañ śaṅkhaṃ varuṇaḥ samadhāvata hariṃ hara iva krodhād bāṇajālaiḥ samāvṛṇot ||
tataḥ pradhmāya jalajaṃ pāñcajanyaṃ mahābalaḥ bāṇavarṣākulāḥ sarvā diśaś cakre janārdanaḥ ||
tataḥ śaraughair bahudhā varuṇaḥ pīḍito raṇe smayann iva tadā kṛṣṇaṃ varuṇaḥ pratyayudhyata ||
tato 'straṃ vaiṣṇavaṃ ghoram abhimantryāhave sthitaḥ vāsudevo 'bravīd vākyaṃ pramukhe tasya saṃsthitaḥ ||
idam astraṃ mahāghoraṃ vaiṣṇavaṃ śatrumardanam mayodyataṃ vadhārthaṃ te tiṣṭhedānīṃ sthiro bhava ||
tatas tad varuṇo devo hy astraṃ vaiṣṇavam udyatam vāruṇāstreṇa saṃyojya nanāda sa mahābalaḥ ||
tasyāstravitatā hy āpo varuṇāsyābhiniḥsṛtāḥ vaiṣṇavāstrasya śamane vartante samitiṃjaya ||
dahyante vāruṇāḥ sarve tato 'stre jvalite punaḥ vaiṣṇave tu mahāvīrye diśo bhītāḥ pradudruvuḥ ||
tāṃs tu prajvalato dṛṣṭvā varuṇo vākyam abravīt smara tāṃ prakṛtiṃ pūrvām avyaktāṃ vyaktalakṣaṇāṃ tamo jahi mahābhāga rajasā muhyase katham ||
sattvastho nityam āsīt tvaṃ yogīśvara mahāmate pañcabhūtāśrayān doṣān ahaṃkāraṃ ca saṃtyaja ||
yeyaṃ te vaiṣṇavī mūrtis tasyā jyeṣṭho hy ahaṃ tava jyeṣṭhabhāvena mānyas te kiṃ māṃ dagdhum icchasi ||
nāgnir vikramate hy agnau tyaja kopaṃ yudhāṃ vara tvayi na prabhaviṣyanti jagataḥ prabhavo hy asi ||
pūrvaṃ hi yā tvayā sṛṣṭā prakṛtir vikṛtātmikā dharmiṇī bījabhāvena pūrvadharmasamāśritā ||
āgneyaṃ caiva saumyaṃ ca prakṛtyaivedam āditaḥ tvayā sṛṣṭaṃ jagad idaṃ sa kathaṃ manyase mayi ||
ajeyaḥ śāśvato nityaṃ svayaṃbhūr bhūtabhāvanaḥ akṣayaś cāvyayaś caiva bhavān eva mahādyute ||
rakṣa māṃ rakṣaṇīyo 'haṃ tvayānagha namo 'stu te ādikartāsi lokasya tvayaiva bahulīkṛtam ||
kiṃ krīḍasi mahādeva bālaḥ krīḍanakair iva na hy ahaṃ prakṛtidveṣī nāhaṃ prakṛtidūṣakaḥ ||
prakṛtir yā vikāreṣu vartate puruṣottama tasyā vikāraśamane vartase tvaṃ yathāvidhi ||
vikāro 'si vikārāṇāṃ vikārāyatane 'nagha tān adharmavido mandān bhavān vikurute sadā ||
iyaṃ hi prakṛtir doṣais tamasā yujyate sadā rajasā vāpi saṃduṣṭā tato mohaḥ pravartate ||
parāvarajñaḥ sarvajña aiśvaryavidhim āsthitaḥ kiṃ mohayasi naḥ sarvān prajāpatir iva svayam ||
ityevamuktaḥ prahasan kṛṣṇo vacanam abravīt gāḥ saṃprayaccha me deva śāntyarthaṃ bhīmavikrama ||
bāṇena sārdhaṃ samayo mayā deva purā kṛtaḥ kathaṃ ca samayaṃ kṛtvā kuryāṃ viphalam anyathā ||
jīvan nāhaṃ pradāsyāmi gāvo vai vṛṣabhekṣaṇa hatvā māṃ naya gāvas tvam eṣa me samayaḥ kṛtaḥ ||
varuṇenaivam uktas tu muktvā gā vai mahāyaśāḥ prahasya varuṇaṃ devaṃ mānayām āsa mādhavaḥ prayayau dvārakāṃ cāpi śakrādyair amarair vṛtaḥ ||
«Тогда страшное войско Варуны, подняв разное оружие, выступило перед Васудевой. Тысячи воинов Варуны бросались в бой, но, разбитые, внезапно возвращались в ту же обитель Варуны. Шестьдесят тысяч и ещё шестьдесят сотен колесниц с пылающим оружием были посланы Варуной в сражение; это войско, сжигаемое со всех сторон потоками стрел Кришны, было разбито и, прибегая к Варуне, не находило себе места. Варуна стоял, многократно прославляемый риши, божественными гандхарвами и сонмами апсар; над ним держали прекрасный белый зонт, источавший воду, а сам он поднял лучший лук. Разгневанный владыка вод, окружённый сыновьями, внуками и войском, стоял с натянутым великим луком, словно вызывая на бой. Трубя в раковину, Варуна бросился на Хари и, подобно Харе в гневе, покрыл его сетями стрел. Могучий Джанардана протрубил в водорождённую Панчаджанью и сделал все стороны смятёнными дождём стрел. Варуна, измученный в бою множеством потоков стрел, словно улыбаясь, продолжал сражаться с Кришной. Тогда Васудева освятил страшное вайшнавское оружие и, стоя перед ним, сказал: “Это великое и грозное вайшнавское оружие, сокрушающее врагов, поднято мной ради твоего поражения. Стой теперь и будь твёрд”. Могучий бог Варуна соединил поднятое вайшнавское оружие с оружием Варуна и заревел. Воды, распростёртые его оружием и вышедшие из уст Варуны, стали действовать для усмирения вайшнавского оружия, но все варуновы силы начали сгорать, когда великомощное вайшнавское оружие снова запылало; испуганные стороны разбежались. Увидев их пылающими, Варуна сказал: “Вспомни ту прежнюю пракрити, непроявленную, но имеющую признаки проявленного. Оставь тьму, великодушный; как ты можешь быть смущён страстью? Владыка йоги, великий умом, ты всегда пребывал в саттве; оставь изъяны, опирающиеся на пять элементов, и эгоизм. Эта твоя вайшнавская форма — для неё я твой старший; как старший я должен быть почтён тобой. Почему ты хочешь сжечь меня? Огонь не действует на огонь: оставь гнев, лучший воинов. Ничто не возобладает над тобой, ведь ты источник мира. Ты прежде создал пракрити изменчивой природы, носительницу дхармы в виде семени, основанную на прежней дхарме. Огненное и лунное — всё это, весь этот мир, тобой создано из пракрити в начале. Как же ты так думаешь обо мне? Ты непобедим, вечен, постоянен, самосущ, поддержатель существ, неисчерпаем и неизменен, великосияющий. Защити меня: я должен быть защищён тобой, безгрешный. Поклон тебе. Ты первотворец мира, тобой одним он умножен. Зачем играешь, великий бог, словно ребёнок игрушками? Я не ненавижу пракрити и не оскверняю её. Пурушоттама, ты действуешь как следует, усмиряя изменения пракрити, которая действует в изменениях. Безгрешный, ты изменение изменений в обители изменений; ты всегда изменяешь тех глупцов, которые не знают дхармы. Эта пракрити всегда соединяется с изъянами тьмы, а когда загрязнена страстью, возникает заблуждение. Ты знаешь высшее и низшее, ты всезнающ и пребываешь в порядке владычества. Зачем же ты смущаешь нас всех, словно сам Праджапати?” Услышав это, Кришна улыбнулся и сказал: “Страшнодоблестный бог, отдай мне коров ради мира. Прежде мной был заключён договор с Баной; как же я, заключив договор, сделаю его бесплодным? Пока я жив, быкоглазый, я не отдам коров; убей меня и веди коров — таков мой договор”. После этих слов Варуны великославный Мадхава отпустил коров, улыбнулся, почтил бога Варуны и отправился в Двараку, окружённый бессмертными во главе с Шакрой».
e6537d8868ca · 发布于 2026年6月22日 06:39:57 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Даже спор с Варуной решается не жадностью и не насилием, а верностью слову. Кришна показывает, что обещание, данное в битве, остаётся обязательным и после победы.