摩诃婆罗多 3.61.12-34

天城文

दमयन्त्य् उवाच
सिंहोरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ॥
क्व नु राजन् गतो ऽसीह त्यक्त्वा मां निर्जने वने ॥
अश्वमेधादिभिर् वीर क्रतुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ॥
कथम् इष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥
यत् त्वयोक्तं नरव्याघ्र मत्समक्षं महाद्युते ॥
कर्तुम् अर्हसि कल्याण तद् ऋतं पार्थिवर्षभ ॥
यथोक्तं विहगैर् हंसैः समीपे तव भूमिप ॥
मत्सकाशे च तैर् उक्तं तद् अवेक्षितुम् अर्हसि ॥
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ॥
स्वधीता मानवश्रेष्ठ सत्यम् एकं किलैकतः ॥
तस्माद् अर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ॥
उक्तवान् असि यद् वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥
हा वीर ननु नामाहम् इष्टा किल तवानघ ॥
अस्याम् अटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥
भर्त्सयत्य् एष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ॥
अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुम् अर्हसि ॥
न मे त्वद् अन्या सुभगे प्रिया इत्य् अब्रवीस् तदा ॥
ताम् ऋतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्याम् इष्टां नराधिप ॥
ईप्सिताम् ईप्सितो नाथ किं मां न प्रतिभाषसे ॥
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ॥
वस्त्रार्धप्रावृताम् एकां विलपन्तीम् अनाथवत् ॥
यूथभ्रष्टाम् इवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ॥
न मानयसि मानार्ह रुदतीम् अरिकर्शन ॥
महाराज महारण्ये माम् इहैकाकिनीं सतीम् ॥
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥
कुलशीलोपसंपन्नं चारुसर्वाङ्गशोभनम् ॥
नाद्य त्वाम् अनुपश्यामि गिराव् अस्मिन् नरोत्तम ॥
वने चास्मिन् महाघोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥
शयानम् उपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ॥
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकविवर्धन ॥
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ॥
कच्चिद् दृष्टस् त्वयारण्ये संगत्येह नलो नृपः ॥
को नु मे कथयेद् अद्य वने ऽस्मिन् विष्ठितं नलम् ॥
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥
यम् अन्वेषसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ॥
अयं स इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥
अरण्यराड् अयं श्रीमांश् चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ॥
शार्दूलो ऽभिमुखः प्रैति पृच्छाम्य् एनम् अशङ्किता ॥
भवान् मृगाणाम् अधिपस् त्वम् अस्मिन् कानने प्रभुः ॥
विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥
निषधाधिपतेर् भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ॥
पतिम् अन्वेषतीम् एकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस् त्वया नलः ॥
अथ वारण्यनृपते नलं यदि न शंससि ॥
माम् अदस्व मृगश्रेष्ठ विशोकां कुरु दुःखिताम् ॥
श्रुत्वारण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ॥
यात्य् एतां मृष्टसलिलाम् आपगां सागरंगमाम् ॥

转写 (IAST)

damayanty uvāca
siṃhoraska mahābāho niṣadhānāṃ janādhipa ||
kva nu rājan gato 'sīha tyaktvā māṃ nirjane vane ||
aśvamedhādibhir vīra kratubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ ||
katham iṣṭvā naravyāghra mayi mithyā pravartase ||
yat tvayoktaṃ naravyāghra matsamakṣaṃ mahādyute ||
kartum arhasi kalyāṇa tad ṛtaṃ pārthivarṣabha ||
yathoktaṃ vihagair haṃsaiḥ samīpe tava bhūmipa ||
matsakāśe ca tair uktaṃ tad avekṣitum arhasi ||
catvāra ekato vedāḥ sāṅgopāṅgāḥ savistarāḥ ||
svadhītā mānavaśreṣṭha satyam ekaṃ kilaikataḥ ||
tasmād arhasi śatrughna satyaṃ kartuṃ nareśvara ||
uktavān asi yad vīra matsakāśe purā vacaḥ ||
hā vīra nanu nāmāham iṣṭā kila tavānagha ||
asyām aṭavyāṃ ghorāyāṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase ||
bhartsayaty eṣa māṃ raudro vyāttāsyo dāruṇākṛtiḥ ||
araṇyarāṭ kṣudhāviṣṭaḥ kiṃ māṃ na trātum arhasi ||
na me tvad anyā subhage priyā ity abravīs tadā ||
tām ṛtāṃ kuru kalyāṇa puroktāṃ bhāratīṃ nṛpa ||
unmattāṃ vilapantīṃ māṃ bhāryām iṣṭāṃ narādhipa ||
īpsitām īpsito nātha kiṃ māṃ na pratibhāṣase ||
kṛśāṃ dīnāṃ vivarṇāṃ ca malināṃ vasudhādhipa ||
vastrārdhaprāvṛtām ekāṃ vilapantīm anāthavat ||
yūthabhraṣṭām ivaikāṃ māṃ hariṇīṃ pṛthulocana ||
na mānayasi mānārha rudatīm arikarśana ||
mahārāja mahāraṇye mām ihaikākinīṃ satīm ||
ābhāṣamāṇāṃ svāṃ patnīṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase ||
kulaśīlopasaṃpannaṃ cārusarvāṅgaśobhanam ||
nādya tvām anupaśyāmi girāv asmin narottama ||
vane cāsmin mahāghore siṃhavyāghraniṣevite ||
śayānam upaviṣṭaṃ vā sthitaṃ vā niṣadhādhipa ||
prasthitaṃ vā naraśreṣṭha mama śokavivardhana ||
kaṃ nu pṛcchāmi duḥkhārtā tvadarthe śokakarśitā ||
kaccid dṛṣṭas tvayāraṇye saṃgatyeha nalo nṛpaḥ ||
ko nu me kathayed adya vane 'smin viṣṭhitaṃ nalam ||
abhirūpaṃ mahātmānaṃ paravyūhavināśanam ||
yam anveṣasi rājānaṃ nalaṃ padmanibhekṣaṇam ||
ayaṃ sa iti kasyādya śroṣyāmi madhurāṃ giram ||
araṇyarāḍ ayaṃ śrīmāṃś caturdaṃṣṭro mahāhanuḥ ||
śārdūlo 'bhimukhaḥ praiti pṛcchāmy enam aśaṅkitā ||
bhavān mṛgāṇām adhipas tvam asmin kānane prabhuḥ ||
vidarbharājatanayāṃ damayantīti viddhi mām ||
niṣadhādhipater bhāryāṃ nalasyāmitraghātinaḥ ||
patim anveṣatīm ekāṃ kṛpaṇāṃ śokakarśitām ||
āśvāsaya mṛgendreha yadi dṛṣṭas tvayā nalaḥ ||
atha vāraṇyanṛpate nalaṃ yadi na śaṃsasi ||
mām adasva mṛgaśreṣṭha viśokāṃ kuru duḥkhitām ||
śrutvāraṇye vilapitaṃ mamaiṣa mṛgarāṭ svayam ||
yāty etāṃ mṛṣṭasalilām āpagāṃ sāgaraṃgamām ||

逐字释义

梵语IAST释义

दमयन्त्य् उवाच सिंहोरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ॥ क्व नु राजन् गतो ऽसीह त्यक्त्वा मां निर्जने वने ॥ अश्वमेधादिभिर् वीर क्रतुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ॥ कथम् इष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥ यत् त्वयोक्तं नरव्याघ्र मत्समक्षं महाद्युते ॥ कर्तुम् अर्हसि कल्याण तद् ऋतं पार्थिवर्षभ ॥ यथोक्तं विहगैर् हंसैः समीपे तव भूमिप ॥ मत्सकाशे च तैर् उक्तं तद् अवेक्षितुम् अर्हसि ॥ चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ॥ स्वधीता मानवश्रेष्ठ सत्यम् एकं किलैकतः ॥ तस्माद् अर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ॥ उक्तवान् असि यद् वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥ हा वीर ननु नामाहम् इष्टा किल तवानघ ॥ अस्याम् अटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥ भर्त्सयत्य् एष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ॥ अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुम् अर्हसि ॥ न मे त्वद् अन्या सुभगे प्रिया इत्य् अब्रवीस् तदा ॥ ताम् ऋतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥ उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्याम् इष्टां नराधिप ॥ ईप्सिताम् ईप्सितो नाथ किं मां न प्रतिभाषसे ॥ कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ॥ वस्त्रार्धप्रावृताम् एकां विलपन्तीम् अनाथवत् ॥ यूथभ्रष्टाम् इवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ॥ न मानयसि मानार्ह रुदतीम् अरिकर्शन ॥ महाराज महारण्ये माम् इहैकाकिनीं सतीम् ॥ आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ कुलशीलोपसंपन्नं चारुसर्वाङ्गशोभनम् ॥ नाद्य त्वाम् अनुपश्यामि गिराव् अस्मिन् नरोत्तम ॥ वने चास्मिन् महाघोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ शयानम् उपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ॥ प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकविवर्धन ॥ कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ॥ कच्चिद् दृष्टस् त्वयारण्ये संगत्येह नलो नृपः ॥ को नु मे कथयेद् अद्य वने ऽस्मिन् विष्ठितं नलम् ॥ अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥ यम् अन्वेषसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ॥ अयं स इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥ अरण्यराड् अयं श्रीमांश् चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ॥ शार्दूलो ऽभिमुखः प्रैति पृच्छाम्य् एनम् अशङ्किता ॥ भवान् मृगाणाम् अधिपस् त्वम् अस्मिन् कानने प्रभुः ॥ विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥ निषधाधिपतेर् भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ॥ पतिम् अन्वेषतीम् एकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥ आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस् त्वया नलः ॥ अथ वारण्यनृपते नलं यदि न शंससि ॥ माम् अदस्व मृगश्रेष्ठ विशोकां कुरु दुःखिताम् ॥ श्रुत्वारण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ॥ यात्य् एतां मृष्टसलिलाम् आपगां सागरंगमाम् ॥damayanty uvāca siṃhoraska mahābāho niṣadhānāṃ janādhipa || kva nu rājan gato 'sīha tyaktvā māṃ nirjane vane || aśvamedhādibhir vīra kratubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ || katham iṣṭvā naravyāghra mayi mithyā pravartase || yat tvayoktaṃ naravyāghra matsamakṣaṃ mahādyute || kartum arhasi kalyāṇa tad ṛtaṃ pārthivarṣabha || yathoktaṃ vihagair haṃsaiḥ samīpe tava bhūmipa || matsakāśe ca tair uktaṃ tad avekṣitum arhasi || catvāra ekato vedāḥ sāṅgopāṅgāḥ savistarāḥ || svadhītā mānavaśreṣṭha satyam ekaṃ kilaikataḥ || tasmād arhasi śatrughna satyaṃ kartuṃ nareśvara || uktavān asi yad vīra matsakāśe purā vacaḥ || hā vīra nanu nāmāham iṣṭā kila tavānagha || asyām aṭavyāṃ ghorāyāṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase || bhartsayaty eṣa māṃ raudro vyāttāsyo dāruṇākṛtiḥ || araṇyarāṭ kṣudhāviṣṭaḥ kiṃ māṃ na trātum arhasi || na me tvad anyā subhage priyā ity abravīs tadā || tām ṛtāṃ kuru kalyāṇa puroktāṃ bhāratīṃ nṛpa || unmattāṃ vilapantīṃ māṃ bhāryām iṣṭāṃ narādhipa || īpsitām īpsito nātha kiṃ māṃ na pratibhāṣase || kṛśāṃ dīnāṃ vivarṇāṃ ca malināṃ vasudhādhipa || vastrārdhaprāvṛtām ekāṃ vilapantīm anāthavat || yūthabhraṣṭām ivaikāṃ māṃ hariṇīṃ pṛthulocana || na mānayasi mānārha rudatīm arikarśana || mahārāja mahāraṇye mām ihaikākinīṃ satīm || ābhāṣamāṇāṃ svāṃ patnīṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase || kulaśīlopasaṃpannaṃ cārusarvāṅgaśobhanam || nādya tvām anupaśyāmi girāv asmin narottama || vane cāsmin mahāghore siṃhavyāghraniṣevite || śayānam upaviṣṭaṃ vā sthitaṃ vā niṣadhādhipa || prasthitaṃ vā naraśreṣṭha mama śokavivardhana || kaṃ nu pṛcchāmi duḥkhārtā tvadarthe śokakarśitā || kaccid dṛṣṭas tvayāraṇye saṃgatyeha nalo nṛpaḥ || ko nu me kathayed adya vane 'smin viṣṭhitaṃ nalam || abhirūpaṃ mahātmānaṃ paravyūhavināśanam || yam anveṣasi rājānaṃ nalaṃ padmanibhekṣaṇam || ayaṃ sa iti kasyādya śroṣyāmi madhurāṃ giram || araṇyarāḍ ayaṃ śrīmāṃś caturdaṃṣṭro mahāhanuḥ || śārdūlo 'bhimukhaḥ praiti pṛcchāmy enam aśaṅkitā || bhavān mṛgāṇām adhipas tvam asmin kānane prabhuḥ || vidarbharājatanayāṃ damayantīti viddhi mām || niṣadhādhipater bhāryāṃ nalasyāmitraghātinaḥ || patim anveṣatīm ekāṃ kṛpaṇāṃ śokakarśitām || āśvāsaya mṛgendreha yadi dṛṣṭas tvayā nalaḥ || atha vāraṇyanṛpate nalaṃ yadi na śaṃsasi || mām adasva mṛgaśreṣṭha viśokāṃ kuru duḥkhitām || śrutvāraṇye vilapitaṃ mamaiṣa mṛgarāṭ svayam || yāty etāṃ mṛṣṭasalilām āpagāṃ sāgaraṃgamām ||Damayanti calls out to Nala, reminding him of his sacrifices, of truth, of the swans' words, and of his promise to love only her; she begs him to protect her from the king of beasts, addresses the tiger as lord of the forest, and asks whether he has seen Nala.

译文

Damayanti said: 'Broad-chested, mighty-armed king of the Nishadhas, where have you gone, leaving me in this deserted forest? You performed the Ashvamedha and other sacrifices with generous gifts; how then do you now deal falsely with me? Fulfill that true word you spoke to me, and remember the words of the swans, spoken to both you and me. It is said that on one side stand the four Vedas with all their branches, and on the other stands a single truth; therefore fulfill your word, destroyer of enemies. Was I not beloved to you? Why do you not answer me in this dreadful thicket? This fearsome king of the forest, jaws agape, approaches me, hungry. Should you not save me? You once said: "I have no beloved but you." Make that word true. I weep like one out of her mind, your cherished wife, wasted, pale, soiled, clad in half a garment, alone like an abandoned doe. Why do you not answer me, your wife? I do not see you on this mountain or in this terrible forest — lying, sitting, standing, or walking. Whom shall I ask about you? Who today will speak to me the sweet words: "Here is the king Nala whom you seek"? Here comes a tiger, four-fanged, with an enormous jaw; I shall ask him without fear. O lord of beasts, know me: I am Damayanti, daughter of the king of Vidarbha, wife of Nala, destroyer of enemies, alone, wretched, wasted with grief. Comfort me if you have seen Nala. And if you cannot tell me of him, devour me and free this suffering woman from sorrow.'

注释

Damayanti turns even to a beast as a possible witness of truth. In her speech, the truth of Nala and the truth of her love become the measure of the whole world.

版本

fe92f4a4a221 · 发布于 2026年7月16日 16:58:37 UTC

可用语言RUEN