摩诃婆罗多 3.190.70-82

天城文

राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः; प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः ॥
दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देयम्; एवं राजन् सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥
बिभेषि चेत् त्वम् अधर्मान् नरेन्द्र; प्रयच्छ मे शीघ्रम् एवाद्य वाम्यौ ॥
एतच् छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं; स पार्थिवः सूतम् उवाच रोषात् ॥
एकं हि मे सायकं चित्ररूपं; दिग्धं विषेणाहर संगृहीतम् ॥
येन विद्धो वामदेवः शयीत; संदश्यमानः श्वभिर् आर्तरूपः ॥
वामदेव उवाच
जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं; जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र ॥
तं जहि त्वं मद्वचनात् प्रणुन्नस्; तूर्णं प्रियं सायकैर् घोररूपैः ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्तो वामदेवेन राजन्न्; अन्तःपुरे राजपुत्रं जघान ॥
स सायकस् तिग्मतेजा विसृष्टः; श्रुत्वा दलस् तच् च वाक्यं बभाषे ॥
इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं; निहन्मीमं विप्रम् अद्य प्रमथ्य ॥
आनीयताम् अपरस् तिग्मतेजाः; पश्यध्वं मे वीर्यम् अद्य क्षितीशाः ॥
वामदेव उवाच
यं त्वम् एनं सायकं घोररूपं; विषेण दिग्धं मम संदधासि ॥
न त्वम् एनं शरवर्यं विमोक्तुं; संधातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥
राजोवाच
इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं; न वै शक्नोम्य् एष शरं विमोक्तुम् ॥
न चास्य कर्तुं नाशम् अभ्युत्सहामि; आयुष्मान् वै जीवतु वामदेवः ॥
वामदेव उवाच
संस्पृशैनां महिषीं सायकेन; ततस् तस्माद् एनसो मोक्ष्यसे त्वम् ॥
मार्कण्डेय उवाच
ततस् तथा कृतवान् पार्थिवस् तु; ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे ॥
यथा युक्तं वामदेवाहम् एनं; दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ॥
ब्राह्मणेभ्यो मृगयन्ती सूनृतानि; तथा ब्रह्मन् पुण्यलोकं लभेयम् ॥
वामदेव उवाच
त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे; वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते ॥
प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि; इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच् चाप्य् अनिन्द्ये ॥
राजपुत्र्य् उवाच
वरं वृणे भगवन्न् एकम् एव; विमुच्यतां किल्बिषाद् अद्य भर्ता ॥
शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं; वरो वृतो ह्य् एष मया द्विजाग्र्य ॥
मार्कण्डेय उवाच
श्रुत्वा वचः स मुनी राजपुत्र्यास्; तथास्त्व् इति प्राह कुरुप्रवीर ॥
ततः स राजा मुदितो बभूव; वाम्यौ चास्मै संप्रददौ प्रणम्य ॥

转写 (IAST)

rājye tadā tatra gatvā sa vipraḥ; provācedaṃ vacanaṃ vāmadevaḥ ||
dalaṃ rājānaṃ brāhmaṇānāṃ hi deyam; evaṃ rājan sarvadharmeṣu dṛṣṭam ||
bibheṣi cet tvam adharmān narendra; prayaccha me śīghram evādya vāmyau ||
etac chrutvā vāmadevasya vākyaṃ; sa pārthivaḥ sūtam uvāca roṣāt ||
ekaṃ hi me sāyakaṃ citrarūpaṃ; digdhaṃ viṣeṇāhara saṃgṛhītam ||
yena viddho vāmadevaḥ śayīta; saṃdaśyamānaḥ śvabhir ārtarūpaḥ ||
vāmadeva uvāca
jānāmi putraṃ daśavarṣaṃ tavāhaṃ; jātaṃ mahiṣyāṃ śyenajitaṃ narendra ||
taṃ jahi tvaṃ madvacanāt praṇunnas; tūrṇaṃ priyaṃ sāyakair ghorarūpaiḥ ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam ukto vāmadevena rājann; antaḥpure rājaputraṃ jaghāna ||
sa sāyakas tigmatejā visṛṣṭaḥ; śrutvā dalas tac ca vākyaṃ babhāṣe ||
ikṣvākavo hanta carāmi vaḥ priyaṃ; nihanmīmaṃ vipram adya pramathya ||
ānīyatām aparas tigmatejāḥ; paśyadhvaṃ me vīryam adya kṣitīśāḥ ||
vāmadeva uvāca
yaṃ tvam enaṃ sāyakaṃ ghorarūpaṃ; viṣeṇa digdhaṃ mama saṃdadhāsi ||
na tvam enaṃ śaravaryaṃ vimoktuṃ; saṃdhātuṃ vā śakṣyasi mānavendra ||
rājovāca
ikṣvākavaḥ paśyata māṃ gṛhītaṃ; na vai śaknomy eṣa śaraṃ vimoktum ||
na cāsya kartuṃ nāśam abhyutsahāmi; āyuṣmān vai jīvatu vāmadevaḥ ||
vāmadeva uvāca
saṃspṛśaināṃ mahiṣīṃ sāyakena; tatas tasmād enaso mokṣyase tvam ||
mārkaṇḍeya uvāca
tatas tathā kṛtavān pārthivas tu; tato muniṃ rājaputrī babhāṣe ||
yathā yuktaṃ vāmadevāham enaṃ; dine dine saṃviśantī vyaśaṃsam ||
brāhmaṇebhyo mṛgayantī sūnṛtāni; tathā brahman puṇyalokaṃ labheyam ||
vāmadeva uvāca
tvayā trātaṃ rājakulaṃ śubhekṣaṇe; varaṃ vṛṇīṣvāpratimaṃ dadāni te ||
praśādhīmaṃ svajanaṃ rājaputri; ikṣvākurājyaṃ sumahac cāpy anindye ||
rājaputry uvāca
varaṃ vṛṇe bhagavann ekam eva; vimucyatāṃ kilbiṣād adya bhartā ||
śivena cādhyāhi saputrabāndhavaṃ; varo vṛto hy eṣa mayā dvijāgrya ||
mārkaṇḍeya uvāca
śrutvā vacaḥ sa munī rājaputryās; tathāstv iti prāha kurupravīra ||
tataḥ sa rājā mudito babhūva; vāmyau cāsmai saṃpradadau praṇamya ||

逐字释义

梵语IAST释义

राज्ये तदा तत्र गत्वा स विप्रः; प्रोवाचेदं वचनं वामदेवः ॥ दलं राजानं ब्राह्मणानां हि देयम्; एवं राजन् सर्वधर्मेषु दृष्टम् ॥ बिभेषि चेत् त्वम् अधर्मान् नरेन्द्र; प्रयच्छ मे शीघ्रम् एवाद्य वाम्यौ ॥ एतच् छ्रुत्वा वामदेवस्य वाक्यं; स पार्थिवः सूतम् उवाच रोषात् ॥ एकं हि मे सायकं चित्ररूपं; दिग्धं विषेणाहर संगृहीतम् ॥ येन विद्धो वामदेवः शयीत; संदश्यमानः श्वभिर् आर्तरूपः ॥ वामदेव उवाच जानामि पुत्रं दशवर्षं तवाहं; जातं महिष्यां श्येनजितं नरेन्द्र ॥ तं जहि त्वं मद्वचनात् प्रणुन्नस्; तूर्णं प्रियं सायकैर् घोररूपैः ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्तो वामदेवेन राजन्न्; अन्तःपुरे राजपुत्रं जघान ॥ स सायकस् तिग्मतेजा विसृष्टः; श्रुत्वा दलस् तच् च वाक्यं बभाषे ॥ इक्ष्वाकवो हन्त चरामि वः प्रियं; निहन्मीमं विप्रम् अद्य प्रमथ्य ॥ आनीयताम् अपरस् तिग्मतेजाः; पश्यध्वं मे वीर्यम् अद्य क्षितीशाः ॥ वामदेव उवाच यं त्वम् एनं सायकं घोररूपं; विषेण दिग्धं मम संदधासि ॥ न त्वम् एनं शरवर्यं विमोक्तुं; संधातुं वा शक्ष्यसि मानवेन्द्र ॥ राजोवाच इक्ष्वाकवः पश्यत मां गृहीतं; न वै शक्नोम्य् एष शरं विमोक्तुम् ॥ न चास्य कर्तुं नाशम् अभ्युत्सहामि; आयुष्मान् वै जीवतु वामदेवः ॥ वामदेव उवाच संस्पृशैनां महिषीं सायकेन; ततस् तस्माद् एनसो मोक्ष्यसे त्वम् ॥ मार्कण्डेय उवाच ततस् तथा कृतवान् पार्थिवस् तु; ततो मुनिं राजपुत्री बभाषे ॥ यथा युक्तं वामदेवाहम् एनं; दिने दिने संविशन्ती व्यशंसम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो मृगयन्ती सूनृतानि; तथा ब्रह्मन् पुण्यलोकं लभेयम् ॥ वामदेव उवाच त्वया त्रातं राजकुलं शुभेक्षणे; वरं वृणीष्वाप्रतिमं ददानि ते ॥ प्रशाधीमं स्वजनं राजपुत्रि; इक्ष्वाकुराज्यं सुमहच् चाप्य् अनिन्द्ये ॥ राजपुत्र्य् उवाच वरं वृणे भगवन्न् एकम् एव; विमुच्यतां किल्बिषाद् अद्य भर्ता ॥ शिवेन चाध्याहि सपुत्रबान्धवं; वरो वृतो ह्य् एष मया द्विजाग्र्य ॥ मार्कण्डेय उवाच श्रुत्वा वचः स मुनी राजपुत्र्यास्; तथास्त्व् इति प्राह कुरुप्रवीर ॥ ततः स राजा मुदितो बभूव; वाम्यौ चास्मै संप्रददौ प्रणम्य ॥rājye tadā tatra gatvā sa vipraḥ; provācedaṃ vacanaṃ vāmadevaḥ || dalaṃ rājānaṃ brāhmaṇānāṃ hi deyam; evaṃ rājan sarvadharmeṣu dṛṣṭam || bibheṣi cet tvam adharmān narendra; prayaccha me śīghram evādya vāmyau || etac chrutvā vāmadevasya vākyaṃ; sa pārthivaḥ sūtam uvāca roṣāt || ekaṃ hi me sāyakaṃ citrarūpaṃ; digdhaṃ viṣeṇāhara saṃgṛhītam || yena viddho vāmadevaḥ śayīta; saṃdaśyamānaḥ śvabhir ārtarūpaḥ || vāmadeva uvāca jānāmi putraṃ daśavarṣaṃ tavāhaṃ; jātaṃ mahiṣyāṃ śyenajitaṃ narendra || taṃ jahi tvaṃ madvacanāt praṇunnas; tūrṇaṃ priyaṃ sāyakair ghorarūpaiḥ || mārkaṇḍeya uvāca evam ukto vāmadevena rājann; antaḥpure rājaputraṃ jaghāna || sa sāyakas tigmatejā visṛṣṭaḥ; śrutvā dalas tac ca vākyaṃ babhāṣe || ikṣvākavo hanta carāmi vaḥ priyaṃ; nihanmīmaṃ vipram adya pramathya || ānīyatām aparas tigmatejāḥ; paśyadhvaṃ me vīryam adya kṣitīśāḥ || vāmadeva uvāca yaṃ tvam enaṃ sāyakaṃ ghorarūpaṃ; viṣeṇa digdhaṃ mama saṃdadhāsi || na tvam enaṃ śaravaryaṃ vimoktuṃ; saṃdhātuṃ vā śakṣyasi mānavendra || rājovāca ikṣvākavaḥ paśyata māṃ gṛhītaṃ; na vai śaknomy eṣa śaraṃ vimoktum || na cāsya kartuṃ nāśam abhyutsahāmi; āyuṣmān vai jīvatu vāmadevaḥ || vāmadeva uvāca saṃspṛśaināṃ mahiṣīṃ sāyakena; tatas tasmād enaso mokṣyase tvam || mārkaṇḍeya uvāca tatas tathā kṛtavān pārthivas tu; tato muniṃ rājaputrī babhāṣe || yathā yuktaṃ vāmadevāham enaṃ; dine dine saṃviśantī vyaśaṃsam || brāhmaṇebhyo mṛgayantī sūnṛtāni; tathā brahman puṇyalokaṃ labheyam || vāmadeva uvāca tvayā trātaṃ rājakulaṃ śubhekṣaṇe; varaṃ vṛṇīṣvāpratimaṃ dadāni te || praśādhīmaṃ svajanaṃ rājaputri; ikṣvākurājyaṃ sumahac cāpy anindye || rājaputry uvāca varaṃ vṛṇe bhagavann ekam eva; vimucyatāṃ kilbiṣād adya bhartā || śivena cādhyāhi saputrabāndhavaṃ; varo vṛto hy eṣa mayā dvijāgrya || mārkaṇḍeya uvāca śrutvā vacaḥ sa munī rājaputryās; tathāstv iti prāha kurupravīra || tataḥ sa rājā mudito babhūva; vāmyau cāsmai saṃpradadau praṇamya ||Vamadeva comes to King Dala and says that in all codes of dharma brahmanas are owed their due; if he fears adharma, let him return the horses at once; Dala, in anger, calls for a poisoned arrow to kill the sage, but Vamadeva knows his ten-year-old son Shyenajita and directs the arrow at him instead; the son dies in the palace; Dala tries to shoot again but can neither release nor withdraw the arrow; Vamadeva tells him to touch the queen with it, and the king is freed; the queen says she will urge her husband every day to seek kind words for the brahmanas; Vamadeva grants her a boon, she asks that her husband be freed from sin and given well-being together with his sons and kinsmen; the sage says 'so be it,' the king rejoices and, bowing, returns the horses.

译文

'Then, having gone there to the kingdom, that brahmana, Vamadeva, spoke these words: "Dala, O king, what is due to the brahmanas must be given; so it is seen in all the codes of dharma. If you fear adharma, O lord of men, give me the Vamya horses at once, this very day." Hearing these words of Vamadeva, the king, in his fury, said to his charioteer, "Bring me my one arrow of wondrous form, smeared with poison, that I keep in reserve, that Vamadeva, pierced by it, may lie there in agony, torn by dogs." Vamadeva said: "I know your son, ten years old, O king, born of your chief queen, Shyenajita. Struck by my word, slay him quickly with those terrible arrows, your beloved son." Markandeya said: "Thus addressed by Vamadeva, O king, the king slew the prince in the inner apartments. That keen-edged arrow, once loosed, and hearing these words, Dala spoke thus: 'Ikshvakus, behold, I do what pleases you: I will now slay this brahmana, having overpowered him. Let another keen-edged arrow be brought; behold my might today, O lords of the earth.'" Vamadeva said: "That terrible arrow, smeared with poison, which you now fit to your bow against me — you will not be able, O lord of men, to release it, nor to unfit it." The king said: "Ikshvakus, behold me helpless: I cannot release this arrow, nor do I dare destroy it. Let Vamadeva live long." Vamadeva said: "Touch the queen with that arrow; then you will be freed from that sin." Markandeya said: "Then the king did just that, and the princess spoke to the sage: 'As is fitting, Vamadeva, I, lying with him each day, will urge him to seek kind words for the brahmanas. Thus, O brahmana, may I attain the world of merit.'" Vamadeva said: "You have saved the royal house, O fair-eyed one; choose a boon beyond compare, and I will grant it to you. Rule over your own people, O princess, and over the great kingdom of the Ikshvakus, O blameless one." The princess said: "I choose one boon only, lord: let my husband be freed from sin this day. Guide him toward good fortune, together with his sons and kinsmen; this is the boon I have chosen, O foremost of the twice-born." Markandeya said: "Having heard the princess's words, the sage said, 'So be it,' O hero of the Kurus. Then the king rejoiced, and, bowing down, gave him back the two Vamya horses.'

注释

It is not new strength that saves the royal line, but the queen's humble word addressed to the brahmana. Where the husbands answered with anger, she asks for release from sin and restores the path back to dharma.

版本

42eb718a4581 · 发布于 2026年7月16日 17:19:47 UTC

可用语言RUEN