संजय उवाच
हस्तिभिस् तु महामात्रास् तव पुत्रेण चोदिताः ॥
धृष्टद्युम्नं जिघांसन्तः क्रुद्धाः पार्षतम् अभ्ययुः ॥
प्राच्याश् च दाक्षिणात्याश् च प्रवीरा गजयोधिनः ॥
अङ्गा वङ्गाश् च पुण्ड्राश् च मागधास् ताम्रलिप्तकाः ॥
मेकलाः कोशला मद्रा दशार्णा निषधास् तथा ॥
गजयुद्धेषु कुशलाः कलिङ्गैः सह भारत ॥
शरतोमरनाराचैर् वृष्टिमन्त इवाम्बुदाः ॥
सिषिचुस् ते ततः सर्वे पाञ्चालाचलम् आहवे ॥
तान् संमिमर्दिषुर् नागान् पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर् भृशम् ॥
पोथितान् पार्षतो बाणैर् नाराचैश् चाभ्यवीवृषत् ॥
एकैकं दशभिः षड्भिर् अष्टाभिर् अपि भारत ॥
द्विरदान् अभिविव्याध क्षिप्तैर् गिरिनिभाञ् शरैः ॥
प्रच्छाद्यमानो द्विरदैर् मेघैर् इव दिवाकरः ॥
पर्यासुः पाण्डुपाञ्चाला नदन्तो निशितायुधाः ॥
तान् नागान् अभिवर्षन्तो ज्यातन्त्रीशरनादितैः ॥
नकुलः सहदेवश् च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥
सात्यकिश् च शिखण्डी च चेकितानश् च वीर्यवान् ॥
ते म्लेच्छैः प्रेषिता नागा नरान् अश्वान् रथान् अपि ॥
हस्तैर् आक्षिप्य ममृदुः पद्भिश् चाप्य् अतिमन्यवः ॥
बिभिदुश् च विषाणाग्रैः समाक्षिप्य च चिक्षिपुः ॥
विषाणलग्नैश् चाप्य् अन्ये परिपेतुर् विभीषणाः ॥
प्रमुखे वर्तमानं तु द्विपं वङ्गस्य सात्यकिः ॥
नाराचेनोग्रवेगेन भित्त्वा मर्मण्य् अपातयत् ॥
तस्यावर्जितनागस्य द्विरदाद् उत्पतिष्यतः ॥
नाराचेनाभिनद् वक्षः सो ऽपतद् भुवि सात्यकेः ॥
पुण्ड्रस्यापततो नागं चलन्तम् इव पर्वतम् ॥
सहदेवः प्रयत्नात् तैर् नाराचैर् व्यहनत् त्रिभिः ॥
विपताकं वियन्तारं विवर्मध्वजजीवितम् ॥
तं कृत्वा द्विरदं भूयः सहदेवो ऽङ्गम् अभ्यगात् ॥
सहदेवं तु नकुलो वारयित्वाङ्गम् आर्दयत् ॥
नाराचैर् यमदण्डाभैस् त्रिभिर् नागं शतेन च ॥
दिवाकरकरप्रख्यान् अङ्गश् चिक्षेप तोमरान् ॥
नकुलाय शतान्य् अष्टौ त्रिधैकैकं तु सो ऽच्छिनत् ॥
तथार्धचन्द्रेण शिरस् तस्य चिच्छेद पाण्डवः ॥
स पपात हतो म्लेच्छस् तेनैव सह दन्तिना ॥
आचार्यपुत्रे निहते हस्तिशिक्षाविशारदे ॥
अङ्गाः क्रुद्धा महामात्रा नागैर् नकुलम् अभ्ययुः ॥
चलत्पताकैः प्रमुखैर् हेमकक्ष्यातनुच्छदैः ॥
मिमर्दिशन्तस् त्वरिताः प्रदीप्तैर् इव पर्वतैः ॥
मेकलोत्कलकालिङ्गा निषादास् ताम्रलिप्तकाः ॥
शरतोमरवर्षाणि विमुञ्चन्तो जिघांसवः ॥
तैश् छाद्यमानं नकुलं दिवाकरम् इवाम्बुदैः ॥
परि पेतुः सुसंरब्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः ॥
ततस् तद् अभवद् युद्धं रथिनां हस्तिभिः सह ॥
सृजतां शरवर्षाणि तोमरांश् च सहस्रशः ॥
नागानां प्रस्फुटुः कुम्भा मर्माणि विविधानि च ॥
दन्ताश् चैवातिविद्धानां नाराचैर् भूषणानि च ॥
तेषाम् अष्टौ महानागांश् चतुःषष्ट्या सुतेजनैः ॥
सहदेवो जघानाशु ते पेतुः सह सादिभिः ॥
अञ्जोगतिभिर् आयम्य प्रयत्नाद् धनुर् उत्तमम् ॥
नाराचैर् अहनन् नागान् नकुलः कुरनन्दन ॥
ततः शैनेयपाञ्चाल्यौ द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥
शिखण्डी च महानागान् सिषिचुः शरवृष्टिभिः ॥
ते पाण्डुयोधाम्बुधरैः शत्रुद्विरदपर्वताः ॥
बाणवर्षैर् हताः पेतुर् वज्रवर्षैर् इवाचलाः ॥
एवं हत्वा तव गजांस् ते पाण्डुनरकुञ्जराः ॥
द्रुतं सेनाम् अवैक्षन्त भिन्नकूलाम् इवापगाम् ॥
ते तां सेनाम् अवालोक्य पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥
विक्षोभयित्वा च पुनः कर्णम् एवाभिदुद्रुवुः ॥
saṃjaya uvāca
hastibhis tu mahāmātrās tava putreṇa coditāḥ ||
dhṛṣṭadyumnaṃ jighāṃsantaḥ kruddhāḥ pārṣatam abhyayuḥ ||
prācyāś ca dākṣiṇātyāś ca pravīrā gajayodhinaḥ ||
aṅgā vaṅgāś ca puṇḍrāś ca māgadhās tāmraliptakāḥ ||
mekalāḥ kośalā madrā daśārṇā niṣadhās tathā ||
gajayuddheṣu kuśalāḥ kaliṅgaiḥ saha bhārata ||
śaratomaranārācair vṛṣṭimanta ivāmbudāḥ ||
siṣicus te tataḥ sarve pāñcālācalam āhave ||
tān saṃmimardiṣur nāgān pārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśair bhṛśam ||
pothitān pārṣato bāṇair nārācaiś cābhyavīvṛṣat ||
ekaikaṃ daśabhiḥ ṣaḍbhir aṣṭābhir api bhārata ||
dviradān abhivivyādha kṣiptair girinibhāñ śaraiḥ ||
pracchādyamāno dviradair meghair iva divākaraḥ ||
paryāsuḥ pāṇḍupāñcālā nadanto niśitāyudhāḥ ||
tān nāgān abhivarṣanto jyātantrīśaranāditaiḥ ||
nakulaḥ sahadevaś ca draupadeyāḥ prabhadrakāḥ ||
sātyakiś ca śikhaṇḍī ca cekitānaś ca vīryavān ||
te mlecchaiḥ preṣitā nāgā narān aśvān rathān api ||
hastair ākṣipya mamṛduḥ padbhiś cāpy atimanyavaḥ ||
bibhiduś ca viṣāṇāgraiḥ samākṣipya ca cikṣipuḥ ||
viṣāṇalagnaiś cāpy anye paripetur vibhīṣaṇāḥ ||
pramukhe vartamānaṃ tu dvipaṃ vaṅgasya sātyakiḥ ||
nārācenogravegena bhittvā marmaṇy apātayat ||
tasyāvarjitanāgasya dviradād utpatiṣyataḥ ||
nārācenābhinad vakṣaḥ so 'patad bhuvi sātyakeḥ ||
puṇḍrasyāpatato nāgaṃ calantam iva parvatam ||
sahadevaḥ prayatnāt tair nārācair vyahanat tribhiḥ ||
vipatākaṃ viyantāraṃ vivarmadhvajajīvitam ||
taṃ kṛtvā dviradaṃ bhūyaḥ sahadevo 'ṅgam abhyagāt ||
sahadevaṃ tu nakulo vārayitvāṅgam ārdayat ||
nārācair yamadaṇḍābhais tribhir nāgaṃ śatena ca ||
divākarakaraprakhyān aṅgaś cikṣepa tomarān ||
nakulāya śatāny aṣṭau tridhaikaikaṃ tu so 'cchinat ||
tathārdhacandreṇa śiras tasya ciccheda pāṇḍavaḥ ||
sa papāta hato mlecchas tenaiva saha dantinā ||
ācāryaputre nihate hastiśikṣāviśārade ||
aṅgāḥ kruddhā mahāmātrā nāgair nakulam abhyayuḥ ||
calatpatākaiḥ pramukhair hemakakṣyātanucchadaiḥ ||
mimardiśantas tvaritāḥ pradīptair iva parvataiḥ ||
mekalotkalakāliṅgā niṣādās tāmraliptakāḥ ||
śaratomaravarṣāṇi vimuñcanto jighāṃsavaḥ ||
taiś chādyamānaṃ nakulaṃ divākaram ivāmbudaiḥ ||
pari petuḥ susaṃrabdhāḥ pāṇḍupāñcālasomakāḥ ||
tatas tad abhavad yuddhaṃ rathināṃ hastibhiḥ saha ||
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi tomarāṃś ca sahasraśaḥ ||
nāgānāṃ prasphuṭuḥ kumbhā marmāṇi vividhāni ca ||
dantāś caivātividdhānāṃ nārācair bhūṣaṇāni ca ||
teṣām aṣṭau mahānāgāṃś catuḥṣaṣṭyā sutejanaiḥ ||
sahadevo jaghānāśu te petuḥ saha sādibhiḥ ||
añjogatibhir āyamya prayatnād dhanur uttamam ||
nārācair ahanan nāgān nakulaḥ kuranandana ||
tataḥ śaineyapāñcālyau draupadeyāḥ prabhadrakāḥ ||
śikhaṇḍī ca mahānāgān siṣicuḥ śaravṛṣṭibhiḥ ||
te pāṇḍuyodhāmbudharaiḥ śatrudviradaparvatāḥ ||
bāṇavarṣair hatāḥ petur vajravarṣair ivācalāḥ ||
evaṃ hatvā tava gajāṃs te pāṇḍunarakuñjarāḥ ||
drutaṃ senām avaikṣanta bhinnakūlām ivāpagām ||
te tāṃ senām avālokya pāṇḍuputrasya sainikāḥ ||
vikṣobhayitvā ca punaḥ karṇam evābhidudruvuḥ ||
Санджая сказал: «Побуждённые твоим сыном погонщики на слонах, гневные и желающие убить Дхриштадьюмну, напали на Паршату. Восточные и южные герои-слоноводы — анги, ванги, пундры, магадхи, тамралиптаки, мекалы, кошалы, мадры, дашарны и нишадхи, искусные в слоновых боях, вместе с калингами, о Бхарата, осыпали Панчалу-гору стрелами, томарами и нарачами, словно дождевые облака. Паршата, желая сокрушить этих слонов, управляемых пятками, пальцами и крючьями, сильно избил их стрелами и осыпал нарачами. Каждого гороподобного слона он поражал десятью, шестью или восемью стрелами, сам будучи закрыт слонами, как солнце облаками. Тогда Панду, Панчалы и Сомаки — Накула, Сахадева, сыновья Драупади, Прабхадраки, Сатьяки, Шикханди и доблестный Чекитана — с рёвом окружили тех слонов, заливая их гулом тетив и стрел. Слоны, направленные млеччхами, хоботами хватали и ногами давили людей, коней и колесницы; бивнями пробивали, поднимали и бросали, а иные, насаженные на бивни, страшно падали. Сатьяки нарачей страшной скорости поразил в уязвимое место передового слона Ванги и повалил его; когда вангский воин выпрыгивал с опрокинутого слона, Сатьяки пробил ему грудь, и тот упал на землю. Сахадева тремя нарачами старательно поразил слона Пундры, двигавшегося как гора; лишив его стяга, вожака, брони, флага и жизни, он двинулся на Ангу. Но Накула удержал Сахадеву и сам поразил Ангу тремя нарачами, подобными жезлу Ямы, а слона — сотней стрел. Анга метнул в Накулу восемьсот томаров, сияющих как солнечные лучи, но Пандава рассёк каждый на три части, а затем полумесяцем отсёк ему голову. Убитый млеччха пал вместе со своим слоном. После гибели этого искусного наставника слонов разгневанные анги-погонщики на слонах с развевающимися стягами, золотыми подпругами и покровами, словно пылающие горы, поспешно напали на Накулу, желая раздавить его. Мекалы, уткалы, калинги, нишады и тамралиптаки, желая убить, выпускали дожди стрел и томаров. Когда Накула был закрыт ими, как солнце облаками, яростные Панду, Панчалы и Сомаки окружили его. Тогда началась битва колесничих со слонами: одни изливали дожди стрел, другие тысячами метали томары. У слонов раскалывались лбы, разные уязвимые места, бивни и украшения. Сахадева быстро убил восемь великих слонов шестьюдесятью четырьмя острыми стрелами, и они упали вместе с наездниками. Накула, радость Куру, напряг лучший лук и прямолетящими нарачами поражал слонов. Затем Шайнея, Панчалья, Драупадеи, Прабхадраки и Шикханди залили великих слонов дождями стрел. Слоны-горы врага, поражённые стрелными дождями облаков-воинов Панду, падали, как горы под дождями молний. Так истребив твоих слонов, эти могучие Пандавы быстро посмотрели на войско, подобное реке с разбитыми берегами; потрясши его, они снова ринулись прямо на Карну».
37df9c919469 · 发布于 2026年6月20日 04:24:55 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Начало главы показывает, как слоновая мощь, кажущаяся почти горной, ломается под согласованным действием Пандавов и их союзников. Победа над слонами не становится остановкой: расстроив войско, они снова направляют удар к Карне, центру опасности.