भीष्म उवाच
चातुराश्रम्यधर्माश् च जातिधर्माश् च पाण्डव ॥
लोकपालोत्तराश् चैव क्षात्रे धर्मे व्यवस्थिताः ॥
सर्वाण्य् एतानि धर्माणि क्षात्रे भरतसत्तम ॥
निराशिषो जीवलोके क्षात्रे धर्मे व्यवस्थिताः ॥
अप्रत्यक्षं बहुद्वारं धर्मम् आश्रमवासिनाम् ॥
प्ररूपयन्ति तद्भावम् आगमैर् एव शाश्वतम् ॥
अपरे वचनैः पुण्यैर् वादिनो लोकनिश्चयम् ॥
अनिश्चयज्ञा धर्माणाम् अदृष्टान्ते परे रताः ॥
प्रत्यक्षसुखभूयिष्ठम् आत्मसाक्षिकम् अच्छलम् ॥
सर्वलोकहितं धर्मं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥
धर्माश्रमव्यवसिनां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ॥
यथा त्रयाणां वर्णानां संख्यातोपश्रुतिः पुरा ॥
राजधर्मेष्व् अनुपमा लोक्या सुचरितैर् इह ॥
उदाहृतं ते राजेन्द्र यथा विष्णुं महौजसम् ॥
सर्वभूतेश्वरं देवं प्रभुं नारायणं पुरा ॥
जग्मुः सुबहवः शूरा राजानो दण्डनीतये ॥
एकैकम् आत्मनः कर्म तुलयित्वाश्रमे पुरा ॥
राजानः पर्युपातिष्ठन् दृष्टान्तवचने स्थिताः ॥
साध्या देवा वसवश् चाश्विनौ च; रुद्राश् च विश्वे मरुतां गणाश् च ॥
सृष्टाः पुरा आदिदेवेन देवा; क्षात्रे धर्मे वर्तयन्ते च सिद्धाः ॥
अत्र ते वर्तयिष्यामि धर्मम् अर्थविनिश्चयम् ॥
निर्मर्यादे वर्तमाने दानवैकायने कृते ॥
बभूव राजा राजेन्द्र मान्धाता नाम वीर्यवान् ॥
bhīṣma uvāca
cāturāśramyadharmāś ca jātidharmāś ca pāṇḍava ||
lokapālottarāś caiva kṣātre dharme vyavasthitāḥ ||
sarvāṇy etāni dharmāṇi kṣātre bharatasattama ||
nirāśiṣo jīvaloke kṣātre dharme vyavasthitāḥ ||
apratyakṣaṃ bahudvāraṃ dharmam āśramavāsinām ||
prarūpayanti tadbhāvam āgamair eva śāśvatam ||
apare vacanaiḥ puṇyair vādino lokaniścayam ||
aniścayajñā dharmāṇām adṛṣṭānte pare ratāḥ ||
pratyakṣasukhabhūyiṣṭham ātmasākṣikam acchalam ||
sarvalokahitaṃ dharmaṃ kṣatriyeṣu pratiṣṭhitam ||
dharmāśramavyavasināṃ brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira ||
yathā trayāṇāṃ varṇānāṃ saṃkhyātopaśrutiḥ purā ||
rājadharmeṣv anupamā lokyā sucaritair iha ||
udāhṛtaṃ te rājendra yathā viṣṇuṃ mahaujasam ||
sarvabhūteśvaraṃ devaṃ prabhuṃ nārāyaṇaṃ purā ||
jagmuḥ subahavaḥ śūrā rājāno daṇḍanītaye ||
ekaikam ātmanaḥ karma tulayitvāśrame purā ||
rājānaḥ paryupātiṣṭhan dṛṣṭāntavacane sthitāḥ ||
sādhyā devā vasavaś cāśvinau ca; rudrāś ca viśve marutāṃ gaṇāś ca ||
sṛṣṭāḥ purā ādidevena devā; kṣātre dharme vartayante ca siddhāḥ ||
atra te vartayiṣyāmi dharmam arthaviniścayam ||
nirmaryāde vartamāne dānavaikāyane kṛte ||
babhūva rājā rājendra māndhātā nāma vīryavān ||
Бхишма сказал: «Пандава, дхармы четырёх ашрамов, дхармы рождений и даже порядки, следующие за хранителями мира, утверждены в кшатрийской дхарме. Лучший из Бхаратов, все эти дхармы, даже свободные от ожиданий в мире живых, стоят на кшатрийской дхарме. Дхарму обитателей ашрамов — невидимую и имеющую много входов — обрисовывают вечными преданиями. Другие, говоря благими словами о решении мира, не знают твёрдо дхарм и радуются недоказанному. Но дхарма, установленная в кшатриях, преимущественно даёт явное благо, сама свидетельствует о себе, не обманывает и служит благу всех миров. Для брахманов, пребывающих в дхармах ашрамов, и для трёх варн, Юдхиштхира, древнее предание говорит: несравненная, практически видимая через добрые дела опора находится в царских дхармах. Тебе уже приводился пример, как в древности к великомощному Вишну, владыке всех существ, Господу Нараяне, пришли многие героические цари ради данданити. Взвесив свои обязанности в ашраме, они служили ему, стоя на слове примера. Садхьи, Васу, Ашвины, Рудры, Вишведевы и сонмы Марутов, созданные Первобогом, также пребывают совершенными в кшатрийской дхарме. Теперь я расскажу тебе дхарму и определение артхи: когда нормы распались и путь данавов стал господствовать, жил могучий царь по имени Мандхатри».
67e9a70e8535 · 发布于 2026年6月20日 18:08:19 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Бхишма продолжает мысль: защита не противостоит духовным укладам, а даёт им пространство существовать. Когда нормы разрушаются, дхарма нуждается не только в толковании, но и в силе, способной удержать порядок.