रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च ॥
शब्दे सक्तं तथा श्रोत्रं जिह्वां रसगुणेषु च ॥
तनुं स्पर्शे तथा सक्तां वायुं नभसि चाश्रितम् ॥
मोहं तमसि संसक्तं लोभम् अर्थेषु संश्रितम् ॥
विष्णुं क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्तं तथानलम् ॥
अप्सु देवीं तथा सक्ताम् अपस् तेजसि चाश्रिताः ॥
तेजो वायौ तु संसक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् ॥
नभो महति संयुक्तं महद् बुद्धौ च संश्रितम् ॥
बुद्धिं तमसि संसक्तां तमो रजसि चाश्रितम् ॥
रजः सत्त्वे तथा सक्तं सत्त्वं सक्तं तथात्मनि ॥
सक्तम् आत्मानम् ईशे च देवे नारायणे तथा ॥
देवं मोक्षे च संसक्तं मोक्षं सक्तं तु न क्व चित् ॥
ज्ञात्वा सत्त्वयुतं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः ॥
स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा वै देहम् आश्रिते ॥
मध्यस्थम् एकम् आत्मानं पापं यस्मिन् न विद्यते ॥
द्वितीयं कर्म विज्ञाय नृपते विषयैषिणाम् ॥
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश् च सर्वान् आत्मनि संश्रितान् ॥
प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः ॥
अवाक् चैवानिलं ज्ञात्वा प्रवहं चानिलं पुनः ॥
सप्त वातांस् तथा शेषान् सप्तधा विधिवत् पुनः ॥
प्रजापतीन् ऋषींश् चैव मार्गांश् च सुबहून् वरान् ॥
सप्तर्षींश् च बहूञ् ज्ञात्वा राजर्षींश् च परंतप ॥
सुरर्षीन् महतश् चान्यान् महर्षीन् सूर्यसंनिभान् ॥
ऐश्वर्याच् च्याविताञ् ज्ञात्वा कालेन महता नृप ॥
महतां भूतसंघानां श्रुत्वा नाशं च पार्थिव ॥
गतिं चाप्य् अशुभां ज्ञात्वा नृपते पापकर्मणाम् ॥
वैतरण्यां च यद् दुःखं पतितानां यमक्षये ॥
योनीषु च विचित्रासु संसारान् अशुभांस् तथा ॥
जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने ॥
श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते ॥
शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे ॥
सिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरे ऽशुचौ ॥
विज्ञायाहितम् आत्मानं योगांश् च विविधान् नृप ॥
तामसानां च जन्तूनां रमणीयावृतात्मनाम् ॥
सात्त्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं भरतर्षभ ॥
गर्हितं महताम् अर्थे सांख्यानां विदितात्मनाम् ॥
rūpeṇa dṛṣṭiṃ saṃyuktāṃ ghrāṇaṃ gandhaguṇena ca ||
śabde saktaṃ tathā śrotraṃ jihvāṃ rasaguṇeṣu ca ||
tanuṃ sparśe tathā saktāṃ vāyuṃ nabhasi cāśritam ||
mohaṃ tamasi saṃsaktaṃ lobham artheṣu saṃśritam ||
viṣṇuṃ krānte bale śakraṃ koṣṭhe saktaṃ tathānalam ||
apsu devīṃ tathā saktām apas tejasi cāśritāḥ ||
tejo vāyau tu saṃsaktaṃ vāyuṃ nabhasi cāśritam ||
nabho mahati saṃyuktaṃ mahad buddhau ca saṃśritam ||
buddhiṃ tamasi saṃsaktāṃ tamo rajasi cāśritam ||
rajaḥ sattve tathā saktaṃ sattvaṃ saktaṃ tathātmani ||
saktam ātmānam īśe ca deve nārāyaṇe tathā ||
devaṃ mokṣe ca saṃsaktaṃ mokṣaṃ saktaṃ tu na kva cit ||
jñātvā sattvayutaṃ dehaṃ vṛtaṃ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ ||
svabhāvaṃ cetanāṃ caiva jñātvā vai deham āśrite ||
madhyastham ekam ātmānaṃ pāpaṃ yasmin na vidyate ||
dvitīyaṃ karma vijñāya nṛpate viṣayaiṣiṇām ||
indriyāṇīndriyārthāṃś ca sarvān ātmani saṃśritān ||
prāṇāpānau samānaṃ ca vyānodānau ca tattvataḥ ||
avāk caivānilaṃ jñātvā pravahaṃ cānilaṃ punaḥ ||
sapta vātāṃs tathā śeṣān saptadhā vidhivat punaḥ ||
prajāpatīn ṛṣīṃś caiva mārgāṃś ca subahūn varān ||
saptarṣīṃś ca bahūñ jñātvā rājarṣīṃś ca paraṃtapa ||
surarṣīn mahataś cānyān maharṣīn sūryasaṃnibhān ||
aiśvaryāc cyāvitāñ jñātvā kālena mahatā nṛpa ||
mahatāṃ bhūtasaṃghānāṃ śrutvā nāśaṃ ca pārthiva ||
gatiṃ cāpy aśubhāṃ jñātvā nṛpate pāpakarmaṇām ||
vaitaraṇyāṃ ca yad duḥkhaṃ patitānāṃ yamakṣaye ||
yonīṣu ca vicitrāsu saṃsārān aśubhāṃs tathā ||
jaṭhare cāśubhe vāsaṃ śoṇitodakabhājane ||
śleṣmamūtrapurīṣe ca tīvragandhasamanvite ||
śukraśoṇitasaṃghāte majjāsnāyuparigrahe ||
sirāśatasamākīrṇe navadvāre pure 'śucau ||
vijñāyāhitam ātmānaṃ yogāṃś ca vividhān nṛpa ||
tāmasānāṃ ca jantūnāṃ ramaṇīyāvṛtātmanām ||
sāttvikānāṃ ca jantūnāṃ kutsitaṃ bharatarṣabha ||
garhitaṃ mahatām arthe sāṃkhyānāṃ viditātmanām ||
Санкхья познаёт связи зрения с формой, обоняния с запахом, слуха со звуком, языка со вкусом, тела с осязанием, воздуха с пространством, заблуждения с тамасом, жадности с предметами. Она различает Вишну в шаге, Шакру в силе, огонь в желудке, богиню в водах, воды в жаре, жар в воздухе, воздух в пространстве, пространство в махате, махат в буддхи, буддхи в тамасе, тамас в раджасе, раджас в саттве, саттву в атмане, атман во Владыке, Боге Нараяне, Бога в освобождении, а освобождение - ни в чём не связанным. Познав тело, соединённое с саттвой и окружённое шестнадцатью качествами, природу и сознание, пребывающие в теле, одного срединного атмана, в котором нет греха, а также второе - карму ищущих объектов, санкхья рассматривает чувства, предметы чувств, пять главных дыханий, нижний ветер, праваху и остальные семь ветров. Она познаёт праджапати, риши, многие превосходные пути, саптарши, раджарши, дева-риши и великих махарши, подобных солнцу, а также то, как великим временем они могут быть низвергнуты из могущества. Услышав о гибели великих скоплений существ, познав дурную участь грешников, страдание в Вайтарани и в обителях Ямы, многообразные лона, дурные странствия самсары, нечистое пребывание в чреве - сосуде крови, воды, слизи, мочи и кала, соединённом с резким запахом, в городе тела с девятью вратами, полным жил, сухожилий, мозга, семени и крови, - она видит, что приятное покрывает тамасичных существ и что даже у саттвичных существ есть то, что достойно порицания с точки зрения великих санкхьев, познавших атман».
540e252d38e3 · 发布于 2026年6月21日 10:02:19 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Этот блок показывает метод санкхьи как прослеживание зависимости: чувства завязаны на объекты, элементы на более тонкие начала, а тело на нечистый и преходящий состав. Такое видение рождает отрешение.