ततो दधीचिः परमप्रतीतः सुरोत्तमांस्तानिदमित्युवाच । करोमि यद्वो हितमद्य देवाः स्वं वापि देहं त्वहमुत्सृजामि
तानेवमुक्त्वा द्विपदांवरिष्ठः प्राणांस्ततोसौ सहसोत्ससर्ज । सुरास्तदस्थीनि सवासवास्ते यथोपयोगं जगृहुः स्म तस्य
प्रहृष्टरूपाश्च जयाय देवास्त्वष्टारमासाद्य तमर्थमूचुः । त्वष्टा तु तेषां वचनं निशम्य प्रहृष्टरूपः प्रयतः प्रयत्नात्
चकार वज्रं भृशमुग्रवीर्यं कृत्वा च शस्त्रं तमुवाच हृष्टः । अनेन शस्त्रप्रवरेण देवभस्मीकुरुष्वाद्य सुरारिमुग्रम्
ततो हतारिः सगणः सुखं त्वं प्रशाधि कृत्स्र त्रिदिवं दिविष्ठः । त्वष्ट्रा तथोक्तस्तु पुरंदरश्च वज्रं प्रहृष्टः प्रयतो ह्यागृह्णात्
ततः स वज्रेण युतो दैवतैरभिपूजितः । आससाद ततो वृत्रं स्थितमावृत्य रोदसी
कालकेयैर्महाकायैः समंतादभिरक्षितम् । समुद्यतप्रहरणैः सशृंगैरिव पर्वतैः
ततो युद्धं समभवद्देवानां सह दानवैः । मुहुर्त भरतश्रेष्ठ लोकत्रास करं महत्
उद्यतैः प्रतिसृष्टानां खड्गानां वीरबाहुभिः । आसीत्सुतुमलः शब्दः शरीरैरभिपाटितैः
शिरोभिः प्रपतद्धिश्चाप्यंतरिक्षान्महीतलम् । तालैरिव महीपाल वृतं तैरेव दृश्यते
ते हेमकवचा भूत्वा कालेयाः परिघायुधाः । त्रिदशानभ्यवर्तंत दावदग्धा इव द्रुमाः
तेषां वेगवतां वेगं सहितानां प्रधावताम् । न शेकुः सहिताः सोढुं भग्नास्ते प्राद्रवन्भयात्
तान्दृष्ट्वा द्रवतो भीतान् सहस्राक्षः पुरंदरः । वृत्रं च बर्द्धमानं तु कश्मलं महदाविशत्
तं शक्रं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः । स्वतेजोव्यदधाच्छक्रे बलमस्यविवर्धयन्
विष्णुनाप्यायितं शक्रं दृष्ट्वा देवगणास्तदा । सर्वे तेजस्समादध्युस्तथा ब्रह्मर्षयोमलाः
स समाप्यायितः शक्रो विष्णुना दैवतैः सह । ऋषिभिश्च महाभागैर्बलवान्समपद्यत
ज्ञात्वा बलस्थं त्रिदशाधिपं तं ननाद वृत्रस्सुमहानिनादम् । तस्य प्रणादेन धरा दिशश्च खं द्यौर्नगाश्चेति चचाल सर्वम्
ततो महेंद्रः परमाभितप्तः श्रुत्वा रवं घोरतरं महांतम् । भयेन मग्नस्त्वरितं मुमोच वज्रं महांतं खलु तस्य शीर्षे
सशक्रवञ्राभिहतः पपात महास्वनः कांचनमाल्यधारी । यथा महाशैलवरः पुरस्तात्समंदरो विष्णुकरात्प्रमुक्तः
तस्मिन्हते दैत्यवरे भयार्तः शक्रः प्रदुद्राव सरः प्रवेष्टुम् । वज्रं च मेने स्वकरात्प्रमुक्तं वृत्रं भयाच्चैव हतं न पश्यति
सर्वे च देवा मुदिताः प्रहृष्टाः महर्षयश्चैनमथो स्तुवंति । शेषांश्च दैत्यांस्त्वरितं समेत्य यघ्नुः सुरा वृत्रवधाभितप्तान्
ते वध्यमानास्त्रिदशैस्तदानीं महासुरा वायुसमानवेगाः । समुद्रमेवाविविशु भयार्ताः प्रविश्य चैवोदधिमप्रमेयम्
झषाकुलं रत्नसमाकुलं च तदास्म मंत्रं सहिताः प्रचक्रुः । तत्रास्म केचिन्मतिनिश्चयज्ञास्तांस्तानुपायान्परिचिंतयंतः
भयार्दिता देवनिकायतप्तास्त्रैलोक्यनाशाय मतिं प्रचक्रुः । तेषां तु तत्र क्षयकालयोगाद्घोरा मतिश्चिंतयतां बभूव
ये संति विद्यातपसोपपन्नास्तेषां विनाशः प्रथमं च कार्यः । लोकाश्च सर्वे तपसा धियंते तस्मात्त्वरध्वं तपसः क्षयाय
ये संति केचिद्धिवसुंधरायां तपस्विनो धर्मविदश्च तज्ज्ञाः । तेषां वधश्च क्रियतां हि क्षिप्रं तेषु प्रणष्टेषु जगद्दिनष्टम्
एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः । दुर्गं समाश्रित्य महोर्मिमंतं रत्नाकरं वारुणमालयं स्म
समुद्रं ते समासाद्य वारुणं त्वंभसां निधिम् । कालेयास्समपद्यंत त्रैलोक्यस्य विनाशने
ते रात्रौ समभिक्रुद्धा बभक्षुस्तांस्तदां मुनीन् । आश्रमेषु च ये संति पुण्येष्वायतनेषु च
वसिष्ठस्याश्रमे विप्रा भक्षितास्तै दुरात्मभिः । अशीतिः शतमष्टौ च वने चान्ये तपस्विनः
च्यवनस्याश्रमं गत्वा पुण्यं द्विजनिषेवितम् । फलमूलाशनानां हि मुनीनां भक्षितं शतम्
एवं रात्रौस्मकुर्वतो विविशुश्चार्णवं दिवा । भरद्वाजाश्रमं गत्वा नियता ब्रह्मचारिणः
वाताहारांबुभक्षाश्च विंशतिश्च निषूदिताः । एवं क्रमेण भक्षार्थं मुनीनां दानवास्तदा
निशायां पर्यधावंत शक्ताभुजबलाश्रयात् । कालेन महता ते वै जनध्नुर्मुनिगणान्बहून्
न चैतानवबुध्यंत मनुजा मनुजाधिप । निस्वाध्यायवषट्कारं नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्
जगदासीन्निरुत्साहं कालेयभयपीडितम् । एवं प्रक्षीयमाणास्ते मानवा मनुजेश्वर
आत्मत्राणपरा भीताः प्राद्रवंस्तु दिशो दश । केचिद्गुहां प्रविविशुर्विकीर्णाश्चापरे द्विजाः
अपरे च भयोद्विग्ना भयात्प्राणान्समत्यजन् । केचित्तत्र महेष्वासाः शूराः परमदर्पिताः
मार्गमाणाः परं यत्नं दानवानां प्रचक्रिरे । न चैताननुजग्मुस्ते समुद्रं समुपाश्रितान्
शमं न जग्मुः परममाजग्मुः क्षयमेव च । जगत्प्रशमने जाते नष्ट यज्ञोत्सवक्रिये
आजग्मुः परमोद्विग्नास्त्रिदशा मनुजेश्वर । समेत्य सुमहेंद्रास्तु भयान्मंत्रं प्रचक्रिरे
नारायणं पुरस्कृत्य वैकुंठमपराजितम् । ततो देवास्समेतास्ते तदोचुर्मधुसूदनम्
त्वं नः स्रष्टा च गोप्ता च भर्ता च जगतः प्रभो । त्वया सृष्टं जगत्सर्वं यच्चेंगं यच्च नेंगति
त्वया भूमिः पुरा नष्टा समुद्रात्पुष्करेक्षण । वाराहं रूपमास्थाय जगदर्थे समुद्धता
आदिदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुः पुरा । नारसिंहं वपुः कृत्वा सूदितः पुरुषोतम
tato dadhīciḥ paramapratītaḥ surottamāṃstānidamityuvāca | karomi yadvo hitamadya devāḥ svaṃ vāpi dehaṃ tvahamutsṛjāmi
tānevamuktvā dvipadāṃvariṣṭhaḥ prāṇāṃstatosau sahasotsasarja | surāstadasthīni savāsavāste yathopayogaṃ jagṛhuḥ sma tasya
prahṛṣṭarūpāśca jayāya devāstvaṣṭāramāsādya tamarthamūcuḥ | tvaṣṭā tu teṣāṃ vacanaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ prayataḥ prayatnāt
cakāra vajraṃ bhṛśamugravīryaṃ kṛtvā ca śastraṃ tamuvāca hṛṣṭaḥ | anena śastrapravareṇa devabhasmīkuruṣvādya surārimugram
tato hatāriḥ sagaṇaḥ sukhaṃ tvaṃ praśādhi kṛtsra tridivaṃ diviṣṭhaḥ | tvaṣṭrā tathoktastu puraṃdaraśca vajraṃ prahṛṣṭaḥ prayato hyāgṛhṇāt
tataḥ sa vajreṇa yuto daivatairabhipūjitaḥ | āsasāda tato vṛtraṃ sthitamāvṛtya rodasī
kālakeyairmahākāyaiḥ samaṃtādabhirakṣitam | samudyatapraharaṇaiḥ saśṛṃgairiva parvataiḥ
tato yuddhaṃ samabhavaddevānāṃ saha dānavaiḥ | muhurta bharataśreṣṭha lokatrāsa karaṃ mahat
udyataiḥ pratisṛṣṭānāṃ khaḍgānāṃ vīrabāhubhiḥ | āsītsutumalaḥ śabdaḥ śarīrairabhipāṭitaiḥ
śirobhiḥ prapataddhiścāpyaṃtarikṣānmahītalam | tālairiva mahīpāla vṛtaṃ taireva dṛśyate
te hemakavacā bhūtvā kāleyāḥ parighāyudhāḥ | tridaśānabhyavartaṃta dāvadagdhā iva drumāḥ
teṣāṃ vegavatāṃ vegaṃ sahitānāṃ pradhāvatām | na śekuḥ sahitāḥ soḍhuṃ bhagnāste prādravanbhayāt
tāndṛṣṭvā dravato bhītān sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ | vṛtraṃ ca barddhamānaṃ tu kaśmalaṃ mahadāviśat
taṃ śakraṃ kaśmalāviṣṭaṃ dṛṣṭvā viṣṇuḥ sanātanaḥ | svatejovyadadhācchakre balamasyavivardhayan
viṣṇunāpyāyitaṃ śakraṃ dṛṣṭvā devagaṇāstadā | sarve tejassamādadhyustathā brahmarṣayomalāḥ
sa samāpyāyitaḥ śakro viṣṇunā daivataiḥ saha | ṛṣibhiśca mahābhāgairbalavānsamapadyata
jñātvā balasthaṃ tridaśādhipaṃ taṃ nanāda vṛtrassumahāninādam | tasya praṇādena dharā diśaśca khaṃ dyaurnagāśceti cacāla sarvam
tato maheṃdraḥ paramābhitaptaḥ śrutvā ravaṃ ghorataraṃ mahāṃtam | bhayena magnastvaritaṃ mumoca vajraṃ mahāṃtaṃ khalu tasya śīrṣe
saśakravañrābhihataḥ papāta mahāsvanaḥ kāṃcanamālyadhārī | yathā mahāśailavaraḥ purastātsamaṃdaro viṣṇukarātpramuktaḥ
tasminhate daityavare bhayārtaḥ śakraḥ pradudrāva saraḥ praveṣṭum | vajraṃ ca mene svakarātpramuktaṃ vṛtraṃ bhayāccaiva hataṃ na paśyati
sarve ca devā muditāḥ prahṛṣṭāḥ maharṣayaścainamatho stuvaṃti | śeṣāṃśca daityāṃstvaritaṃ sametya yaghnuḥ surā vṛtravadhābhitaptān
te vadhyamānāstridaśaistadānīṃ mahāsurā vāyusamānavegāḥ | samudramevāviviśu bhayārtāḥ praviśya caivodadhimaprameyam
jhaṣākulaṃ ratnasamākulaṃ ca tadāsma maṃtraṃ sahitāḥ pracakruḥ | tatrāsma kecinmatiniścayajñāstāṃstānupāyānpariciṃtayaṃtaḥ
bhayārditā devanikāyataptāstrailokyanāśāya matiṃ pracakruḥ | teṣāṃ tu tatra kṣayakālayogādghorā matiściṃtayatāṃ babhūva
ye saṃti vidyātapasopapannāsteṣāṃ vināśaḥ prathamaṃ ca kāryaḥ | lokāśca sarve tapasā dhiyaṃte tasmāttvaradhvaṃ tapasaḥ kṣayāya
ye saṃti keciddhivasuṃdharāyāṃ tapasvino dharmavidaśca tajjñāḥ | teṣāṃ vadhaśca kriyatāṃ hi kṣipraṃ teṣu praṇaṣṭeṣu jagaddinaṣṭam
evaṃ hi sarve gatabuddhibhāvā jagadvināśe paramaprahṛṣṭāḥ | durgaṃ samāśritya mahormimaṃtaṃ ratnākaraṃ vāruṇamālayaṃ sma
samudraṃ te samāsādya vāruṇaṃ tvaṃbhasāṃ nidhim | kāleyāssamapadyaṃta trailokyasya vināśane
te rātrau samabhikruddhā babhakṣustāṃstadāṃ munīn | āśrameṣu ca ye saṃti puṇyeṣvāyataneṣu ca
vasiṣṭhasyāśrame viprā bhakṣitāstai durātmabhiḥ | aśītiḥ śatamaṣṭau ca vane cānye tapasvinaḥ
cyavanasyāśramaṃ gatvā puṇyaṃ dvijaniṣevitam | phalamūlāśanānāṃ hi munīnāṃ bhakṣitaṃ śatam
evaṃ rātrausmakurvato viviśuścārṇavaṃ divā | bharadvājāśramaṃ gatvā niyatā brahmacāriṇaḥ
vātāhārāṃbubhakṣāśca viṃśatiśca niṣūditāḥ | evaṃ krameṇa bhakṣārthaṃ munīnāṃ dānavāstadā
niśāyāṃ paryadhāvaṃta śaktābhujabalāśrayāt | kālena mahatā te vai janadhnurmunigaṇānbahūn
na caitānavabudhyaṃta manujā manujādhipa | nisvādhyāyavaṣaṭkāraṃ naṣṭayajñotsavakriyam
jagadāsīnnirutsāhaṃ kāleyabhayapīḍitam | evaṃ prakṣīyamāṇāste mānavā manujeśvara
ātmatrāṇaparā bhītāḥ prādravaṃstu diśo daśa | kecidguhāṃ praviviśurvikīrṇāścāpare dvijāḥ
apare ca bhayodvignā bhayātprāṇānsamatyajan | kecittatra maheṣvāsāḥ śūrāḥ paramadarpitāḥ
mārgamāṇāḥ paraṃ yatnaṃ dānavānāṃ pracakrire | na caitānanujagmuste samudraṃ samupāśritān
śamaṃ na jagmuḥ paramamājagmuḥ kṣayameva ca | jagatpraśamane jāte naṣṭa yajñotsavakriye
ājagmuḥ paramodvignāstridaśā manujeśvara | sametya sumaheṃdrāstu bhayānmaṃtraṃ pracakrire
nārāyaṇaṃ puraskṛtya vaikuṃṭhamaparājitam | tato devāssametāste tadocurmadhusūdanam
tvaṃ naḥ sraṣṭā ca goptā ca bhartā ca jagataḥ prabho | tvayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ yacceṃgaṃ yacca neṃgati
tvayā bhūmiḥ purā naṣṭā samudrātpuṣkarekṣaṇa | vārāhaṃ rūpamāsthāya jagadarthe samuddhatā
ādidaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipuḥ purā | nārasiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā sūditaḥ puruṣotama
«Тогда Дадхичи, весьма обрадованный, сказал тем лучшим из богов: „Сделаю я ныне то, что вам на благо, о боги, — да и тело своё оставляю“. Сказав им так, наилучший среди двуногих внезапно оставил жизнь; и боги с Васавой взяли кости его, как надобно. Радостные видом, ради победы, придя к Тваштару, сказали боги о том деле; и Тваштар, услышав слово их, собранный, со тщанием сотворил ваджру весьма страшной мощи. Сотворив оружие, радостный, сказал он ему: „Этим наилучшим оружием, о бог, обрати ныне в пепел свирепого врага богов; и, с убитым врагом, счастливо правь со своим сонмом всем третьим небом, пребывая в небе“. Так сказанное Тваштаром услышав, Пурандара, обрадованный, взял [ваджру]. И он, сопряжённый с ваджрою, почтённый богами, настиг Вритру, стоящего и закрывшего собою небо и землю, — охраняемого отовсюду калакеями, огромными телом, с занесённым оружием, словно горами с вершинами. Затем случилась битва богов с данавами — на мухурту, о лучший из Бхаратов, великая, наводящая ужас на мир. От занесённых мечей, пущенных руками героев, был весьма громкий звук, и от рассечённых тел; головами, падающими с воздуха на земную твердь, словно пальмами, покрыта видится она, о хранитель земли. Став в золотых доспехах, калеи с палицами двинулись на богов, словно деревья, сожжённые пожаром. Натиска их — стремительных, сплочённых, бегущих — не смогли [боги] выдержать и, сломленные, побежали от страха. Увидев их бегущими и устрашёнными, а Вритру растущим, Тысячеокого охватило великое уныние. Увидев Шакру охваченным унынием, извечный Вишну вложил в Шакру своё сияние, умножая силу его. Увидев Шакру, укреплённого Вишну, все сонмы богов вложили тогда своё сияние, и безупречные брахмариши также. И он, укреплённый Вишну, богами и многосчастными мудрецами, стал силён. Узнав владыку богов утвердившимся в силе, Вритра взревел весьма великим рёвом; и от рёва его дрогнуло всё — земля, страны света, пространство, небо и горы. Тогда Махендра, весьма сожжённый, услышав тот страшнейший великий рёв, погружённый в страх, поспешно метнул великую [ваджру] ему в голову. И он, сражённый ваджрою Шакры, пал с великим грохотом, носящий золотой венок, — как прежде величайшая из гор, Мандара, выпущенная из руки Вишну. Когда убит был тот лучший из дайтьев, Шакра, мучимый страхом, побежал войти в озеро: он полагал, что [ваджра] не выпущена из его руки, и от страха не видит убитого. А все боги, возрадованные и ликующие, и великие мудрецы славят его; и, поспешно сойдясь, били боги остальных дайтьев, сожжённых убийством Вритры. Избиваемые тогда богами, великие асуры, быстрые, как ветер, мучимые страхом, вошли в океан; и, войдя в неизмеримый океан, полный рыб и самоцветов, сотворили они вместе совет. Некоторые там, знающие твёрдость решения, обдумывали те и эти средства; терзаемые страхом, сожжённые сонмом богов, обратили они мысль к гибели трёх миров. И у них, размышляющих, по сроку гибели явилась страшная мысль: „Те, кто наделён знанием и подвигом, — их уничтожение должно быть творимо первым; все миры держатся подвигом, потому спешите к уничтожению подвига. Какие ни есть на земле подвижники, знающие дхарму и сведущие, — да будет скоро творимо их убиение: когда они погибнут, погиб и мир“. Так все они, утратившие разумение, весьма обрадованные гибелью мира, уйдя в твердыню — в дом Варунов, рудник самоцветов с великими волнами, — достигнув вместилища вод, калеи принялись за уничтожение трёх миров. Ночью, весьма разгневанные, пожирали они тех мудрецов в святых обителях и святилищах. В обители Васиштхи съедены были теми злодеями брахманы — сто восемьдесят восемь, и другие подвижники в лесу. Придя в обитель Чьяваны, чтимую дваждырождёнными, съедено было сто мудрецов, питающихся плодами и кореньями. Так творя ночью, днём входили они в океан. Придя в обитель Бхарадваджи, убиты были двадцать обузданных брахмачаринов, питающихся ветром и водою. Так чередою, ради пищи мудрецов, данавы рыскали ночью, опираясь на силу могучих рук; и великим временем перебили они многие сонмы мудрецов. И не распознавали их люди, о владыка людей. Без чтения Вед и возгласа вашат, с погибшими жертвами и празднествами, стал мир безрадостным, теснимый страхом калеев. Истребляемые, те люди, о владыка людей, ища спасения себе, устрашённые, бежали на десять сторон; иные вошли в пещеру, другие дваждырождённые рассеялись; иные же, смятённые страхом, оставили жизнь. Некоторые великие лучники, храбрецы, весьма гордые, ища [их], совершали высшее усилие [против] данавов, — но не настигли укрывшихся в океане; и не обрели они покоя, а пришли к высшей гибели. Когда настало затихание мира и погибли жертвы и празднества, пришли боги, весьма встревоженные, о владыка людей; и, сойдясь с великим Индрою, от страха сотворили они совет, поставив впереди Нараяну, непобедимого Вайкунтху. Затем сошедшиеся боги сказали тогда Мадхусудане: „Ты нам творец, хранитель и питатель мира, о владыка; тобою сотворён весь мир — и что движется, и что не движется. Тобою встарь погибшая земля поднята из океана ради мира, о лотосоокий, когда принял ты образ вепря. Первый дайтья, великой мощи Хираньякашипу, сражён был тобою, о наилучший из мужей, когда принял ты тело Нарасимхи“».
a50881b98062 · 发布于 2026年9月3日 04:13:27 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Дадхичи не спрашивает, зачем, и не торгуется: «сделаю то, что вам на благо, — да и тело своё оставляю». Вся его роль в предании умещается в одну строку согласия.
Победив, Индра бежит прятаться в озеро: ему кажется, что ваджра не брошена, а врага он от страха не видит. Пурана не боится показать победителя таким.
И замысел асуров точен: убивать не воинов, а подвижников — «миры держатся подвигом». Война переносится туда, где нет обороны, и мир затихает без единого сражения.