भरतस्य समीपे ते नाहं कथ्यः कदा चन । ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम् । तस्मान् न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम ॥
नापि त्वं तेन भर्तव्या विशेषेण कदा चन । अनुकूलतया शक्यं समीपे तस्य वर्तितुम् ॥
अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन् । वनम् अद्यैव यास्यामि स्थिरा भव मनस्विनि ॥
याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम् । व्रतोपवासरतया भवितव्यं त्वयानघे ॥
काल्यम् उत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि । वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः ॥
माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता । धर्मम् एवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः संमानम् अर्हति ॥
वन्दितव्याश् च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः । स्नेहप्रणयसंभोगैः समा हि मम मातरः ॥
भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः । त्वया लक्ष्मणशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम ॥
विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदा चन । स हि राजा प्रभुश् चैव देशस्य च कुलस्य च ॥
आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश् चोपसेविताः । राजानः संप्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये ॥
औरसान् अपि पुत्रान् हि त्यजन्त्य् अहितकारिणः । समर्थान् संप्रगृह्णन्ति जनान् अपि नराधिपाः ॥
अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये; त्वया हि वस्तव्यम् इहैव भामिनि । यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्य चित्; तथा त्वया कार्यम् इदं वचो मम ॥
bharatasya samīpe te nāhaṃ kathyaḥ kadā cana | ṛddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam | tasmān na te guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama ||
nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadā cana | anukūlatayā śakyaṃ samīpe tasya vartitum ||
ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ guroḥ samanupālayan | vanam adyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvini ||
yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam | vratopavāsaratayā bhavitavyaṃ tvayānaghe ||
kālyam utthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi | vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ ||
mātā ca mama kausalyā vṛddhā saṃtāpakarśitā | dharmam evāgrataḥ kṛtvā tvattaḥ saṃmānam arhati ||
vanditavyāś ca te nityaṃ yāḥ śeṣā mama mātaraḥ | snehapraṇayasaṃbhogaiḥ samā hi mama mātaraḥ ||
bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ | tvayā lakṣmaṇaśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama ||
vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadā cana | sa hi rājā prabhuś caiva deśasya ca kulasya ca ||
ārādhitā hi śīlena prayatnaiś copasevitāḥ | rājānaḥ saṃprasīdanti prakupyanti viparyaye ||
aurasān api putrān hi tyajanty ahitakāriṇaḥ | samarthān saṃpragṛhṇanti janān api narādhipāḥ ||
ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye; tvayā hi vastavyam ihaiva bhāmini | yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasya cit; tathā tvayā kāryam idaṃ vaco mama ||
Рама продолжал: «В присутствии Бхараты тебе никогда не следует говорить обо мне. Люди, наделённые процветанием, не терпят похвалы другому; поэтому не рассказывай о моих достоинствах перед Бхаратой. И тебе никогда не следует особенно зависеть от него: рядом с ним можно жить через согласие и благожелательность. Я же, полностью соблюдая обещание почтенного отца, сегодня же уйду в лес. Будь стойкой, о сильная духом. Когда я уйду в лес, населённый отшельниками, тебе, безупречная, следует быть преданной обетам и постам. Вставая рано, совершай поклонение богам как предписано, а затем почитай Дашаратху, моего отца, владыку людей. Моя мать Каусалья, старая и истощённая горем, достойна твоего уважения; поставь дхарму впереди всего. И прочих моих матерей всегда почитай: любовью, нежностью и близостью они равны для меня. На Лакшману и Шатругхну смотри как на братьев и сыновей; они дороже мне жизни. Никогда не делай неприятного Бхарате: он царь и господин страны и рода. Цари, когда их почитают добрым поведением, старанием и служением, становятся благосклонны, а в обратном случае гневаются. Владыки людей отвергают даже родных сыновей, если те вредят, и принимают даже посторонних, если те полезны. Я отправлюсь в великий лес, дорогая; тебе же, прекрасная, следует оставаться здесь. Исполни это моё слово так, чтобы никому не причинить обиды».
8461b58b7f39 · 发布于 2026年6月22日 00:00:00 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Рама говорит Сите как той, кто останется в сложном царском доме после смены власти. Его наставления практичны: беречь старших, не раздражать нового царя, поддерживать мир и не превращать его имя в повод для раздора.