अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संवृद्धेभ्यस् ततस् ततः । क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥
अर्थेन हि वियुक्तस्य पुरुषस्याल्पतेजसः । व्युच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥
सो ऽयम् अर्थं परित्यज्य सुखकामः सुखैधितः । पापम् आरभते कर्तुं तथा दोषः प्रवर्तते ॥
यस्यार्थास् तस्य मित्राणि यस्यार्थास् तस्य बान्धवः । यस्यार्थाः स पुमांल् लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥
यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च बुद्धिमान् । यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स महागुणः ॥
अर्थस्यैते परित्यागे दोषाः प्रव्याहृता मया । राज्यम् उत्सृजता वीर येन बुद्धिस् त्वया कृता ॥
यस्यार्था धर्मकामार्थास् तस्य सर्वं प्रदक्षिणम् । अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विचिन्वता ॥
हर्षः कामश् च दर्पश् च धर्मः क्रोधः शमो दमः । अर्थाद् एतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥
येषां नश्यत्य् अयं लोकश् चरतां धर्मचारिणाम् । ते ऽर्थास् त्वयि न दृश्यन्ते दुर्दिनेषु यथा ग्रहाः ॥
त्वयि प्रव्रजिते वीर गुरोश् च वचने स्थिते । रक्षसापहृता भार्या प्राणैः प्रियतरा तव ॥
तद् अद्य विपुलं वीर दुःखम् इन्द्रजिता कृतम् । कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्माद् उत्तिष्ठ राघव ॥
अयम् अनघ तवोदितः प्रियार्थं; जनकसुता निधनं निरीक्ष्य रुष्टः । सहयगजरथां सराक्षसेन्द्रां; भृशम् इषुभिर् विनिपातयामि लङ्काम् ॥
arthebhyo hi vivṛddhebhyaḥ saṃvṛddhebhyas tatas tataḥ | kriyāḥ sarvāḥ pravartante parvatebhya ivāpagāḥ ||
arthena hi viyuktasya puruṣasyālpatejasaḥ | vyucchidyante kriyāḥ sarvā grīṣme kusarito yathā ||
so 'yam arthaṃ parityajya sukhakāmaḥ sukhaidhitaḥ | pāpam ārabhate kartuṃ tathā doṣaḥ pravartate ||
yasyārthās tasya mitrāṇi yasyārthās tasya bāndhavaḥ | yasyārthāḥ sa pumāṃl loke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ ||
yasyārthāḥ sa ca vikrānto yasyārthāḥ sa ca buddhimān | yasyārthāḥ sa mahābhāgo yasyārthāḥ sa mahāguṇaḥ ||
arthasyaite parityāge doṣāḥ pravyāhṛtā mayā | rājyam utsṛjatā vīra yena buddhis tvayā kṛtā ||
yasyārthā dharmakāmārthās tasya sarvaṃ pradakṣiṇam | adhanenārthakāmena nārthaḥ śakyo vicinvatā ||
harṣaḥ kāmaś ca darpaś ca dharmaḥ krodhaḥ śamo damaḥ | arthād etāni sarvāṇi pravartante narādhipa ||
yeṣāṃ naśyaty ayaṃ lokaś caratāṃ dharmacāriṇām | te 'rthās tvayi na dṛśyante durdineṣu yathā grahāḥ ||
tvayi pravrajite vīra guroś ca vacane sthite | rakṣasāpahṛtā bhāryā prāṇaiḥ priyatarā tava ||
tad adya vipulaṃ vīra duḥkham indrajitā kṛtam | karmaṇā vyapaneṣyāmi tasmād uttiṣṭha rāghava ||
ayam anagha tavoditaḥ priyārthaṃ; janakasutā nidhanaṃ nirīkṣya ruṣṭaḥ | sahayagajarathāṃ sarākṣasendrāṃ; bhṛśam iṣubhir vinipātayāmi laṅkām ||
«Ведь из возросших и всё более разрастающихся богатств исходят все действия, как реки из гор. У человека малой силы, лишённого средств, все действия пресекаются, как малые реки летом. Оставив богатство, человек, желающий счастья и питаемый счастьем, начинает делать грех, и так возникает вина. У кого богатства, у того друзья; у кого богатства, у того родные; у кого богатства, тот человек в мире; у кого богатства, тот и мудрец. У кого богатства, тот доблестен; у кого богатства, тот разумен; у кого богатства, тот весьма счастлив; у кого богатства, тот считается наделённым великими качествами. Эти изъяны отказа от богатства я высказал, герой, потому что, оставляя царство, ты принял именно такое решение. У кого есть богатства, у того дхарма, желание и польза, у того всё благоприятно; бедному, желающему богатства, невозможно найти пользу, даже если он ищет. Радость, желание, гордость, дхарма, гнев, умиротворение и сдержанность — всё это возникает из богатства, владыка людей. Те богатства, из-за отсутствия которых гибнет этот мир у людей, ходящих путём дхармы, теперь не видны в тебе, как планеты в пасмурные дни. Когда ты ушёл в изгнание, герой, и стоял в слове старшего, ракшас похитил твою жену, которая дороже тебе жизни. Поэтому сегодня я делом устраню это великое горе, причинённое Индраджитом; встань, Рагхава. Безгрешный, увидев гибель дочери Джанаки, я разгневан ради твоей любимой: стрелами я сильно низвергну Ланку вместе с конями, слонами, колесницами и владыкой ракшасов».
189b12b9c0b2 · 发布于 2026年6月22日 00:00:00 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Лакшмана завершает спор не отвлечённой философией, а обещанием действия. Его слова о богатстве и силе подчёркивают царскую сторону миссии Рамы: зло должно быть не только оплакано, но и остановлено.