Śrīmad-Bhāgavatam
Words Addressed to a Bee10.47.1-11
4699 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.47.1-11

śrī-śuka uvāca

Devanāgarī

तं वीक्ष्य कृषानुचरं व्रज-स्त्रियः
प्रलम्ब-बाहुं नव-कञ्ज-लोचनम्
पीताम्बरं पुष्कर-मालिनं लसन्-
मुखारविन्दं परिमृष्ट-कुण्डलम्
सु-विस्मिताः को ऽयम् अपीव्य-दर्शनः
कुतश् च कस्याच्युत-वेष-भूषणः
इति स्म सर्वाः परिवव्रुर् उत्सुकास्
तम् उत्तमः-श्लोक-पदाम्बुजाश्रयम्
तं प्रश्रयेणावनताः सु-सत्-कृतं स-व्रीड-हासेक्षण-सूनृतादिभिः
रहस्य् अपृच्छन्न् उपविष्टम् आसने विज्ञाय सन्देश-हरं रमा-पतेः
जानीमस् त्वां यदु-पतेः पार्षदं समुपागतम्
भर्त्रेह प्रेषितः पित्रोर् भवान् प्रिय-चिकीर्षया
अन्यथा गो-व्रजे तस्य स्मरणीयं न चक्ष्महे
स्नेहानुबन्धो बन्धूनां मुनेर् अपि सु-दुस्त्यजः
अन्येष्व् अर्थ-कृता मैत्री यावद्-अर्थ-विडम्बनम्
पुम्भिः स्त्रीषु कृता यद्वत् सुमनःस्व् इव षट्पदैः
निःस्वं त्यजन्ति गणिका अकल्पं नृपतिं प्रजाः
अधीत-विद्या आचार्यम् ऋत्विजो दत्त-दक्षिणम्
खगा वीत-फलं वृक्षं भुक्त्वा चातिथयो गृहम्
दग्धं मृगास् तथारण्यं जारा भुक्त्वा रतां स्त्रियम्
इति गोप्यो हि गोविन्दे गत-वाक्-काय-मानसाः
कृष्ण-दूते समायाते उद्धवे त्यक्त-लौकिकाः
गायन्त्यः प्रीय-कर्माणि रुदन्त्यश् च गत-ह्रियः
तस्य संस्मृत्य संस्मृत्य यानि कैशोर-बाल्ययोः
काचिन् मधुकरं दृष्ट्वा ध्यायन्ती कृष्ण-सङ्गमम्
प्रिय-प्रस्थापितं दूतं कल्पयित्वेदम् अब्रवीत्

Transliteration (IAST)

taṃ vīkṣya kṛṣānucaraṃ vraja-striyaḥ
pralamba-bāhuṃ nava-kañja-locanam
pītāmbaraṃ puṣkara-mālinaṃ lasan-
mukhāravindaṃ parimṛṣṭa-kuṇḍalam
su-vismitāḥ ko 'yam apīvya-darśanaḥ
kutaś ca kasyācyuta-veṣa-bhūṣaṇaḥ
iti sma sarvāḥ parivavrur utsukās
tam uttamaḥ-śloka-padāmbujāśrayam
taṃ praśrayeṇāvanatāḥ su-sat-kṛtaṃ sa-vrīḍa-hāsekṣaṇa-sūnṛtādibhiḥ
rahasy apṛcchann upaviṣṭam āsane vijñāya sandeśa-haraṃ ramā-pateḥ
jānīmas tvāṃ yadu-pateḥ pārṣadaṃ samupāgatam
bhartreha preṣitaḥ pitror bhavān priya-cikīrṣayā
anyathā go-vraje tasya smaraṇīyaṃ na cakṣmahe
snehānubandho bandhūnāṃ muner api su-dustyajaḥ
anyeṣv artha-kṛtā maitrī yāvad-artha-viḍambanam
pumbhiḥ strīṣu kṛtā yadvat sumanaḥsv iva ṣaṭpadaiḥ
niḥsvaṃ tyajanti gaṇikā akalpaṃ nṛpatiṃ prajāḥ
adhīta-vidyā ācāryam ṛtvijo datta-dakṣiṇam
khagā vīta-phalaṃ vṛkṣaṃ bhuktvā cātithayo gṛham
dagdhaṃ mṛgās tathāraṇyaṃ jārā bhuktvā ratāṃ striyam
iti gopyo hi govinde gata-vāk-kāya-mānasāḥ
kṛṣṇa-dūte samāyāte uddhave tyakta-laukikāḥ
gāyantyaḥ prīya-karmāṇi rudantyaś ca gata-hriyaḥ
tasya saṃsmṛtya saṃsmṛtya yāni kaiśora-bālyayoḥ
kācin madhukaraṃ dṛṣṭvā dhyāyantī kṛṣṇa-saṅgamam
priya-prasthāpitaṃ dūtaṃ kalpayitvedam abravīt

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तम् वीक्ष्य कृष्ण-अनुचरम् व्रज-स्त्रियः प्रलम्ब-बाहुम् नव-कञ्ज-लोचनम्tam vīkṣya kṛṣṇa-anucaram vraja-striyaḥ pralamba-bāhum nava-kañja-locanamувидев его, спутника Кришны, жёны Враджа — [мужа] с долгими руками, с глазами, как свежий лотос; его увидев Кришны спутника Враджа жёны долгорукого свежелотосоглазого
पीत-अम्बरम् पुष्कर-मालिनम् लसत्-मुख-अरविन्दम् परिमृष्ट-कुण्डलम्pīta-ambaram puṣkara-mālinam lasat-mukha-aravindam parimṛṣṭa-kuṇḍalamв жёлтом одеянии, в лотосовом венке, с сияющим лотосом лица, с начищенными серьгами; жёлтоодеждного лотосовенчанного сияющеликолотосного начищенносерёжного
सु-विस्मिताः कः अयम् अपीव्य-दर्शनः कुतः च कस्य अच्युत-वेष-भूषणःsu-vismitāḥ kaḥ ayam apīvya-darśanaḥ kutaḥ ca kasya acyuta-veṣa-bhūṣaṇaḥвесьма изумлённые: «кто это, прекрасный видом? откуда и чей — с нарядом и уборами Ачьюты?»; весьмаизумлённые кто этот прекрасновидный откуда же чей Ачьютынарядоукрашенный
इति स्म सर्वाः परिवव्रुः उत्सुकाः तम् उत्तमः-श्लोक-पद-अम्बुज-आश्रयम्iti sma sarvāḥ parivavruḥ utsukāḥ tam uttamaḥ-śloka-pada-ambuja-āśrayamтак все, жаждущие, обступили его — прибежищем которому лотос стоп Прославляемого; так все обступили жаждущие его Прославляемого стоплотосприбежищного
तम् प्रश्रयेण अवनताः सु-सत्-कृतम् स-व्रीड-हास-ईक्षण-सूनृत-आदिभिःtam praśrayeṇa avanatāḥ su-sat-kṛtam sa-vrīḍa-hāsa-īkṣaṇa-sūnṛta-ādibhiḥсклонившиеся в смирении, хорошо почтившие его застенчивым смехом, взглядами, приветливыми речами и прочим; его смирением склонившиеся хорошопочтённого застенчивосмеховзглядоприветноречивопрочими
रहसि अपृच्छन् उपविष्टम् आसने विज्ञाय सन्देश-हरम् रमा-पतेःrahasi apṛcchan upaviṣṭam āsane vijñāya sandeśa-haram ramā-pateḥони спросили наедине воссевшего на сиденье, узнав в нём вестника владыки Рамы:; наедине спросили воссевшего на сиденье узнав вестника Рамы владыки
जानीमः त्वाम् यदु-पतेः पार्षदम् समुपागतम्jānīmaḥ tvām yadu-pateḥ pārṣadam samupāgatam«мы знаем тебя — спутника владыки Яду, пришедшего [сюда];; знаем тебя Яду владыки спутника пришедшего
भर्त्रा इह प्रेषितः पित्रोः भवान् प्रिय-चिकीर्षयाbhartrā iha preṣitaḥ pitroḥ bhavān priya-cikīrṣayāты послан сюда господином, желая сделать приятное родителям; господином сюда посланный родителей ты приятноесделатьжеланием
अन्यथा गो-व्रजे तस्य स्मरणीयम् न चक्ष्महेanyathā go-vraje tasya smaraṇīyam na cakṣmahe«иначе в коровьем Врадже мы не видим ничего для него памятного;; иначе в коровьем Врадже его памятного не видим
स्नेह-अनुबन्धः बन्धूनाम् मुनेः अपि सु-दुस्त्यजःsneha-anubandhaḥ bandhūnām muneḥ api su-dustyajaḥузы нежности к родным трудноотбрасываемы даже для молчальника; нежности узы родных молчальника также весьматруднооставимы
अन्येषु अर्थ-कृता मैत्री यावत्-अर्थ-विडम्बनम्anyeṣu artha-kṛtā maitrī yāvat-artha-viḍambanam«с иными дружба, творимая ради выгоды, — подделка, покуда есть выгода,; в иных выгодою сотворённая дружба покуда выгода подделка
पुम्भिः स्त्रीषु कृता यद्वत् सुमनःसु इव षट्-पदैःpumbhiḥ strīṣu kṛtā yadvat sumanaḥsu iva ṣaṭ-padaiḥкак творимая мужчинами к женщинам, как пчёлами — к цветам; мужами к жёнам сотворённая как к цветам словно шмелями
निःस्वम् त्यजन्ति गणिकाः अ-कल्पम् नृपतिम् प्रजाःniḥsvam tyajanti gaṇikāḥ a-kalpam nṛpatim prajāḥ«блудницы оставляют неимущего, подданные — неспособного царя,; неимущего оставляют блудницы неспособного царя подданные
अधीत-विद्याः आचार्यम् ऋत्विजः दत्त-दक्षिणम्adhīta-vidyāḥ ācāryam ṛtvijaḥ datta-dakṣiṇamвыучившиеся — наставника, жрецы — [того, кто] дал плату; выучившиеся наставника, жрецы даннуюплатного
खगाः वीत-फलम् वृक्षम् भुक्त्वा च अतिथयः गृहम्khagāḥ vīta-phalam vṛkṣam bhuktvā ca atithayaḥ gṛham«птицы — дерево без плодов, гости — дом, поев,; птицы бесплодное дерево, поев же гости дом
दग्धम् मृगाः तथा अरण्यम् जाराः भुक्त्वा रताम् स्त्रियम्dagdham mṛgāḥ tathā araṇyam jārāḥ bhuktvā ratām striyamзвери — выжженный лес, любовники — женщину, насладившись [ею]; выжженный звери так лес, любовники насладившись любившую женщину
इति गोप्यः हि गोविन्दे गत-वाक्-काय-मानसाःiti gopyaḥ hi govinde gata-vāk-kāya-mānasāḥтак пастушки, у которых речь, тело и ум ушли к Говинде; так пастушки ведь в Говинде ушедшеречьтелоумные
कृष्ण-दूते समायाते उद्धवे त्यक्त-लौकिकाःkṛṣṇa-dūte samāyāte uddhave tyakta-laukikāḥкогда пришёл посланец Кришны Уддхава, оставившие мирское; при Кришны посланце пришедшем Уддхаве оставленномирские
गायन्त्यः प्रिय-कर्माणि रुदन्त्यः च गत-ह्रियःgāyantyaḥ priya-karmāṇi rudantyaḥ ca gata-hriyaḥвоспевая деяния милого и рыдая, утратившие стыд,; поющие милого деяния рыдающие же ушедшестыдные
तस्य संस्मृत्य संस्मृत्य यानि कैशोर-बाल्ययोःtasya saṃsmṛtya saṃsmṛtya yāni kaiśora-bālyayoḥвспоминая и вспоминая те его [дела], что были в отрочестве и младенчестве; его вспоминая вспоминая которые отрочества-младенчества
काचित् मधु-करम् दृष्ट्वा ध्यायन्ती कृष्ण-सङ्गमम्kācit madhu-karam dṛṣṭvā dhyāyantī kṛṣṇa-saṅgamamкакая-то, увидев шмеля, созерцая соединение с Кришною; некоторая шмеля увидев созерцающая Кришны соединение
प्रिय-प्रस्थापितम् दूतम् कल्पयित्वा इदम् अब्रवीत्priya-prasthāpitam dūtam kalpayitvā idam abravītвообразив [его] посланцем, отправленным милым, сказала вот что; милым отправленного посланца вообразив это сказала
Translation

«Увидев его, спутника Кришны, жёны Враджа — [мужа] с долгими руками, с глазами, как свежий лотос, в жёлтом одеянии, в лотосовом венке, с сияющим лотосом лица, с начищенными серьгами, — весьма изумлённые: „Кто это, прекрасный видом? Откуда и чей — с нарядом и уборами Ачьюты?“ — так все, жаждущие, обступили его — прибежищем которому лотос стоп Прославляемого. Склонившиеся в смирении, хорошо почтившие его застенчивым смехом, взглядами, приветливыми речами и прочим, они спросили наедине воссевшего на сиденье, узнав в нём вестника владыки Рамы: „Мы знаем тебя — спутника владыки Яду, пришедшего [сюда]; ты послан сюда господином, желая сделать приятное родителям. Иначе в коровьем Врадже мы не видим ничего для него памятного; узы нежности к родным трудноотбрасываемы даже для молчальника. С иными дружба, творимая ради выгоды, — подделка, покуда есть выгода, как творимая мужчинами к женщинам, как пчёлами — к цветам. Блудницы оставляют неимущего, подданные — неспособного царя, выучившиеся — наставника, жрецы — [того, кто] дал плату; птицы — дерево без плодов, гости — дом, поев, звери — выжженный лес, любовники — женщину, насладившись [ею]“. Так пастушки, у которых речь, тело и ум ушли к Говинде, когда пришёл посланец Кришны Уддхава, оставившие мирское, воспевая деяния милого и рыдая, утратившие стыд, вспоминая и вспоминая те его [дела], что были в отрочестве и младенчестве, — какая-то, увидев шмеля, созерцая соединение с Кришною, вообразив [его] посланцем, отправленным милым, сказала вот что».

Version

683ebc2dcd05 · published Aug 15, 2026, 9:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with