Śrīmad-Bhāgavatam
Four and Twenty Teachers11.7.25-36
4890 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 11.7.25-36
Devanāgarī

अवधूतं द्वियं कञ्चिच् चरन्तम् अकुतो-भयम्
कविं निरीक्ष्य तरुणं यदुः पप्रच्छ धर्म-वित्
कुतो बुद्धिर् इयं ब्रह्मन्न् अकर्तुः सु-विशारदा
याम् आसाद्य भवाल् लोकं विद्वांश् चरति बाल-वत्
प्रायो धर्मार्थ-कामेषु विवित्सायां च मानवाः
हेतुनैव समीहन्त आयुषो यशसः श्रियः
त्वं तु कल्पः कविर् दक्षः सु-भगो ऽमृत-भाषणः
न कर्ता नेहसे किञ्चिज् जडोन्मत्त-पिशाच-वत्
जनेषु दह्यमानेषु काम-लोभ-दवाग्निना
न तप्यसे ऽग्निना मुक्तो गङ्गाम्भः-स्थ इव द्विपः
त्वं हि नः पृच्छतां ब्रह्मन्न् आत्मन्य् आनन्द-कारणम्
ब्रूहि स्पर्श-विहीनस्य भवतः केवलात्मनः
यदुनैवं महा-भागो ब्रह्मण्येन सु-मेधसा
पृष्टः सभाजितः प्राह प्रश्रयावनतं द्विजः
सन्ति मे गुरवो राजन् बहवो बुद्ध्य्-उपश्रिताः
यतो बुद्धिम् उपादाय मुक्तो ऽटामीह तान् शृणु
पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ऽग्निश् चन्द्रमा रविः
कपोतो ऽजगरः सिन्धुः पतङ्गो मधुकृद् गजः
मधु-हा हरिणो मीनः पिङ्गला कुररो ऽर्भकः
कुमारी शर-कृत् सर्प ऊर्णनाभिः सुपेशकृत्
एते मे गुरवो राजन् चतुर्-विंशतिर् आश्रिताः
शिक्षा वृत्तिभिर् एतेषाम् अन्वशिक्षम् इहात्मनः
यतो यद् अनुशिक्षामि यथा वा नाहुषात्मज
तत् तथा पुरुष-व्याघ्र निबोध कथयामि ते

Transliteration (IAST)

avadhūtaṃ dviyaṃ kañcic carantam akuto-bhayam
kaviṃ nirīkṣya taruṇaṃ yaduḥ papraccha dharma-vit
kuto buddhir iyaṃ brahmann akartuḥ su-viśāradā
yām āsādya bhavāl lokaṃ vidvāṃś carati bāla-vat
prāyo dharmārtha-kāmeṣu vivitsāyāṃ ca mānavāḥ
hetunaiva samīhanta āyuṣo yaśasaḥ śriyaḥ
tvaṃ tu kalpaḥ kavir dakṣaḥ su-bhago 'mṛta-bhāṣaṇaḥ
na kartā nehase kiñcij jaḍonmatta-piśāca-vat
janeṣu dahyamāneṣu kāma-lobha-davāgninā
na tapyase 'gninā mukto gaṅgāmbhaḥ-stha iva dvipaḥ
tvaṃ hi naḥ pṛcchatāṃ brahmann ātmany ānanda-kāraṇam
brūhi sparśa-vihīnasya bhavataḥ kevalātmanaḥ
yadunaivaṃ mahā-bhāgo brahmaṇyena su-medhasā
pṛṣṭaḥ sabhājitaḥ prāha praśrayāvanataṃ dvijaḥ
santi me guravo rājan bahavo buddhy-upaśritāḥ
yato buddhim upādāya mukto 'ṭāmīha tān śṛṇu
pṛthivī vāyur ākāśam āpo 'gniś candramā raviḥ
kapoto 'jagaraḥ sindhuḥ pataṅgo madhukṛd gajaḥ
madhu-hā hariṇo mīnaḥ piṅgalā kuraro 'rbhakaḥ
kumārī śara-kṛt sarpa ūrṇanābhiḥ supeśakṛt
ete me guravo rājan catur-viṃśatir āśritāḥ
śikṣā vṛttibhir eteṣām anvaśikṣam ihātmanaḥ
yato yad anuśikṣāmi yathā vā nāhuṣātmaja
tat tathā puruṣa-vyāghra nibodha kathayāmi te

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अवधूतम् द्विजम् कञ्चित् चरन्तम् अ-कुतः-भयम्avadhūtam dvijam kañcit carantam a-kutaḥ-bhayam«некоего дваждырождённого авадхуту, странствующего, ниоткуда не боящегося,; авадхуту дваждырождённого некоего странствующего ниоткуданестрашащегося
कविम् निरीक्ष्य तरुणम् यदुः पप्रच्छ धर्म-वित्kavim nirīkṣya taruṇam yaduḥ papraccha dharma-vitвещего, увидев, юного, Яду, знаток дхармы, спросил:; вещего увидев юного Яду спросил дхармызнаток
कुतः बुद्धिः इयम् ब्रह्मन् अ-कर्तुः सु-विशारदाkutaḥ buddhiḥ iyam brahman a-kartuḥ su-viśāradā«откуда это разумение, о брахман, у неделателя, весьма искусное,; откуда разумение это, брахман, неделателя весьмаискусное
याम् आसाद्य भवान् लोकम् विद्वान् चरति बाल-वत्yām āsādya bhavān lokam vidvān carati bāla-vatобретя которое, ты, знающий, ходишь по миру, как дитя?; которое обретя ты мир знающий ходишь дитяподобно
प्रायः धर्म-अर्थ-कामेषु विवित्सायाम् च मानवाःprāyaḥ dharma-artha-kāmeṣu vivitsāyām ca mānavāḥ«по большей части в дхарме, пользе, желании и в стремлении узнать люди; по большей части дхармапользажеланиях узнатьстремлении же люди
हेतुना एव समीहन्ते आयुषः यशसः श्रियःhetunā eva samīhante āyuṣaḥ yaśasaḥ śriyaḥусердствуют именно по побуждению — [ради] жизни, славы, богатства; побуждением же усердствуют жизни славы богатства
त्वम् तु कल्पः कविः दक्षः सु-भगः अ-मृत-भाषणःtvam tu kalpaḥ kaviḥ dakṣaḥ su-bhagaḥ a-mṛta-bhāṣaṇaḥ«ты же способен, вещ, ловок, прекрасен, с нектарною речью,; ты же способный вещий ловкий прекрасный нектарноречивый
न कर्ता न ईहसे किञ्चित् जड-उन्मत्त-पिशाच-वत्na kartā na īhase kiñcit jaḍa-unmatta-piśāca-vatне делатель, ничего не желаешь — как оцепенелый, безумный, пишача; не делатель не желаешь ничего оцепенелобезумнопишачеподобно
जनेषु दह्यमानेषु काम-लोभ-दव-अग्निनाjaneṣu dahyamāneṣu kāma-lobha-dava-agninā«когда люди сжигаются лесным пожаром желания и жадности,; людях сжигаемых желаниежадностилеснымогнём
न तप्यसे अग्निना मुक्तः गङ्गा-अम्भः-स्थः इव द्विपःna tapyase agninā muktaḥ gaṅgā-ambhaḥ-sthaḥ iva dvipaḥты не палим, свободный от огня, — как слон, стоящий в воде Ганги; не палишься огнём свободный Гангиводестоящий как слон
त्वम् हि नः पृच्छताम् ब्रह्मन् आत्मनि आनन्द-कारणम्tvam hi naḥ pṛcchatām brahman ātmani ānanda-kāraṇam«ты, о брахман, нам, спрашивающим, — причину блаженства в самости; ты ведь нам спрашивающим, брахман, в самости блаженствапричину
ब्रूहि स्पर्श-विहीनस्य भवतः केवल-आत्मनःbrūhi sparśa-vihīnasya bhavataḥ kevala-ātmanaḥскажи — [ты], лишённый прикосновения, [пребывающий] в одной лишь самости»; скажи прикосновениялишённого тебя единственносамостного
यदुना एवम् महा-भागः ब्रह्मण्येन सु-मेधसाyadunā evam mahā-bhāgaḥ brahmaṇyena su-medhasā«так спрошенный Яду — великоудачливый, [спрошенный] чтущим брахманов, с добрым разумом, —; Яду так великоудачливый брахманочтущим доброразумным
पृष्टः सभाजितः प्राह प्रश्रय-अवनतम् द्विजःpṛṣṭaḥ sabhājitaḥ prāha praśraya-avanatam dvijaḥпочтённый, дваждырождённый сказал склонённому в почтительности:; спрошенный почтённый сказал почтительносклонённому дваждырождённый
सन्ति मे गुरवः राजन् बहवः बुद्धि-उपश्रिताःsanti me guravaḥ rājan bahavaḥ buddhi-upaśritāḥ«есть у меня наставники, о царь, многие, воспринятые разумением;; суть мои наставники, о царь, многие разумениемвоспринятые
यतः बुद्धिम् उपादाय मुक्तः अटामि इह तान् शृणुyataḥ buddhim upādāya muktaḥ aṭāmi iha tān śṛṇuот которых, взяв разумение, я странствую здесь свободный; о них слушай:; от которых разумение взяв свободный странствую здесь их слушай
पृथिवी वायुः आकाशम् आपः अग्निः चन्द्रमाः रविःpṛthivī vāyuḥ ākāśam āpaḥ agniḥ candramāḥ raviḥ«земля, ветер, пространство, воды, огонь, месяц, солнце,; земля ветер пространство воды огонь месяц солнце
कपोतः अजगरः सिन्धुः पतङ्गः मधु-कृत् गजःkapotaḥ ajagaraḥ sindhuḥ pataṅgaḥ madhu-kṛt gajaḥголубь, питон, море, мотылёк, пчела, слон,; голубь питон море мотылёк пчела слон
मधु-हा हरिणः मीनः पिङ्गला कुररः अर्भकःmadhu-hā hariṇaḥ mīnaḥ piṅgalā kuraraḥ arbhakaḥ«похититель мёда, олень, рыба, Пингала, курара, дитя,; мёдапохититель олень рыба Пингала курара дитя
कुमारी शर-कृत् सर्पः ऊर्णनाभिः सुपेश-कृत्kumārī śara-kṛt sarpaḥ ūrṇanābhiḥ supeśa-kṛtдева, стрелодел, змея, паук, оса; дева стрелодел змея паук оса
एते मे गुरवः राजन् चतुः-विंशतिः आश्रिताःete me guravaḥ rājan catuḥ-viṃśatiḥ āśritāḥ«эти мои наставники, о царь, двадцать четыре, к которым я прибег;; эти мои наставники, о царь, двадцатьчетыре прибегнутые
शिक्षा वृत्तिभिः एतेषाम् अन्वशिक्षम् इह आत्मनःśikṣā vṛttibhiḥ eteṣām anvaśikṣam iha ātmanaḥповедением их я научился здесь [тому, что нужно] самости; наука поведениями этих научился здесь самости
यतः यत् अनुशिक्षामि यथा वा नाहुष-आत्म-जyataḥ yat anuśikṣāmi yathā vā nāhuṣa-ātma-ja«от кого чему я научился и как, о сын Нахуши,; от кого что научаюсь как или, Нахуши сын
तत् तथा पुरुष-व्याघ्र निबोध कथयामि तेtat tathā puruṣa-vyāghra nibodha kathayāmi teто так, о тигр среди мужей, уразумей: я поведаю тебе»; то так, мужей тигр, уразумей поведаю тебе
Translation

«Некоего дваждырождённого авадхуту, странствующего, ниоткуда не боящегося, вещего, увидев, юного, Яду, знаток дхармы, спросил: „Откуда это разумение, о брахман, у неделателя, весьма искусное, обретя которое, ты, знающий, ходишь по миру, как дитя? По большей части в дхарме, пользе, желании и в стремлении узнать люди усердствуют именно по побуждению — [ради] жизни, славы, богатства. Ты же способен, вещ, ловок, прекрасен, с нектарною речью, не делатель, ничего не желаешь — как оцепенелый, безумный, пишача. Когда люди сжигаются лесным пожаром желания и жадности, ты не палим, свободный от огня, — как слон, стоящий в воде Ганги. Ты, о брахман, нам, спрашивающим, — причину блаженства в самости скажи — [ты], лишённый прикосновения, [пребывающий] в одной лишь самости“. Так спрошенный Яду — великоудачливый, [спрошенный] чтущим брахманов, с добрым разумом, — почтённый, дваждырождённый сказал склонённому в почтительности: „Есть у меня наставники, о царь, многие, воспринятые разумением; от которых, взяв разумение, я странствую здесь свободный; о них слушай: земля, ветер, пространство, воды, огонь, месяц, солнце, голубь, питон, море, мотылёк, пчела, слон, похититель мёда, олень, рыба, Пингала, курара, дитя, дева, стрелодел, змея, паук, оса. Эти мои наставники, о царь, двадцать четыре, к которым я прибег; поведением их я научился здесь [тому, что нужно] самости. От кого чему я научился и как, о сын Нахуши, то так, о тигр среди мужей, уразумей: я поведаю тебе“».

Version

360a505dd717 · published Aug 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with