Bhaviṣya Purāṇa
The Shravana Nagapanchami Vow1.36.30-41
264 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.36.30-41
Devanāgarī

आहारो वायुपुष्पाणि ब्राह्मणानां विदुर्बुधाः ॥ मूषिका क्षत्रि याणां च आहारो द्विजसत्तम ॥ वैश्या मंडूकभक्षाश्च शूद्राः सर्वाशिनस्तथा
अग्रतो दशते विप्रः क्षत्रियो दक्षिणेन तु ॥ वामपार्श्वे सदा वैश्यः पश्चाद्वै शूद्र आदशेत्
मदकाले तु संप्राप्ते पीड्यमाना महाविषाः ॥ अवेलायां दशंते वै मैथुनार्ता भुजंगमाः
पुष्पगंधाः स्मृता विप्राः क्षत्रियाश्चंदनावहाः ॥ वैश्याश्च घृतगंधा वै शूद्राः स्युर्मत्स्यगंधिनः
वासं तेषां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ वापीकूपतडागेषु गिरिप्रस्रवणेषु च ॥ वसंति ब्राह्मणाः सर्पा ग्रामद्वारे चतुष्पथे
आरामेषु पवित्रेषु शुचिष्वायतनेषु च ॥ वसन्ति क्षत्रिया नित्यं तोरणेषु सरःसु च
श्मशाने भस्मशालासु पलालेषु तटेषु च ॥ गोष्ठेषु पथि वृक्षेषु विप्र वैश्या वसंति च
अविविक्तेषु स्थानेषु निर्जनेषु वनेषु च ॥ शून्यागारे श्मशाने च शूद्रा विप्र वसंति च
श्वेताश्च कपिलाश्चैव ये सर्पास्त्वनलप्रभाः ॥ मनस्विनः सात्त्विकाश्च ब्राह्मणास्ते बुधैः स्मृताः
रक्तवर्णाः सुवर्णाभाः प्रवालमणिसंनिभाः ॥ सूर्यप्रभास्तथा विप्र क्षत्रियास्ते भुजंगमाः
नानाविचित्रराजीभिरतसीवर्णसन्निभाः ॥ बाण पुष्पसवर्णाभा वैश्यास्ते वै भुजंगमाः
काकोदरनिभाः केचिद्ये च अंजनसन्निभाः ॥ काकवर्णा धूम्रवर्णास्ते शूद्राः परिकीर्तिताः

Transliteration (IAST)

āhāro vāyupuṣpāṇi brāhmaṇānāṃ vidurbudhāḥ || mūṣikā kṣatri yāṇāṃ ca āhāro dvijasattama || vaiśyā maṃḍūkabhakṣāśca śūdrāḥ sarvāśinastathā
agrato daśate vipraḥ kṣatriyo dakṣiṇena tu || vāmapārśve sadā vaiśyaḥ paścādvai śūdra ādaśet
madakāle tu saṃprāpte pīḍyamānā mahāviṣāḥ || avelāyāṃ daśaṃte vai maithunārtā bhujaṃgamāḥ
puṣpagaṃdhāḥ smṛtā viprāḥ kṣatriyāścaṃdanāvahāḥ || vaiśyāśca ghṛtagaṃdhā vai śūdrāḥ syurmatsyagaṃdhinaḥ
vāsaṃ teṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ || vāpīkūpataḍāgeṣu giriprasravaṇeṣu ca || vasaṃti brāhmaṇāḥ sarpā grāmadvāre catuṣpathe
ārāmeṣu pavitreṣu śuciṣvāyataneṣu ca || vasanti kṣatriyā nityaṃ toraṇeṣu saraḥsu ca
śmaśāne bhasmaśālāsu palāleṣu taṭeṣu ca || goṣṭheṣu pathi vṛkṣeṣu vipra vaiśyā vasaṃti ca
avivikteṣu sthāneṣu nirjaneṣu vaneṣu ca || śūnyāgāre śmaśāne ca śūdrā vipra vasaṃti ca
śvetāśca kapilāścaiva ye sarpāstvanalaprabhāḥ || manasvinaḥ sāttvikāśca brāhmaṇāste budhaiḥ smṛtāḥ
raktavarṇāḥ suvarṇābhāḥ pravālamaṇisaṃnibhāḥ || sūryaprabhāstathā vipra kṣatriyāste bhujaṃgamāḥ
nānāvicitrarājībhiratasīvarṇasannibhāḥ || bāṇa puṣpasavarṇābhā vaiśyāste vai bhujaṃgamāḥ
kākodaranibhāḥ kecidye ca aṃjanasannibhāḥ || kākavarṇā dhūmravarṇāste śūdrāḥ parikīrtitāḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आहारो वायुपुष्पाणि ब्राह्मणानां विदुर्बुधाःāhāro vāyupuṣpāṇi brāhmaṇānāṃ vidurbudhāḥ«пища брахманов — ветер и цветы, знают мудрые,; пища ветерцветы брахманов знают мудрые
वैश्या मण्डूकभक्षाश्च शूद्राः सर्वाशिनस्तथाvaiśyā maṇḍūkabhakṣāśca śūdrāḥ sarvāśinastathāвайшьи поедают лягушек, а шудры всеядны; вайшьи лягушкоядные шудры всеядные также
अग्रतो दशते विप्रः क्षत्रियो दक्षिणेन तुagrato daśate vipraḥ kṣatriyo dakṣiṇena tu«брахман жалит спереди, кшатрий — справа,; спереди жалит брахман кшатрий справа
मदकाले तु सम्प्राप्ते पीड्यमाना महाविषाःmadakāle tu samprāpte pīḍyamānā mahāviṣāḥ«когда же настаёт пора течки, весьма ядовитые, будучи мучимы,; течкивремени наступившем мучимые весьмаядовитые
अवेलायां दशन्ति वै मैथुनार्ता भुजङ्गमाःavelāyāṃ daśanti vai maithunārtā bhujaṅgamāḥжалят не в свой час, томимые соитием, ползучие; невсрок жалят соитиемтомимые ползучие
पुष्पगन्धाः स्मृता विप्राः क्षत्रियाश्चन्दनावहाःpuṣpagandhāḥ smṛtā viprāḥ kṣatriyāścandanāvahāḥ«брахманы помнятся пахнущими цветами, кшатрии несут сандал,; цветочнопахнущие помнимые брахманы кшатрии сандалносящие
शून्यागारे श्मशाने च शूद्रा विप्र वसन्ति चśūnyāgāre śmaśāne ca śūdrā vipra vasanti ca«в пустом доме и на пожарище обитают шудры, о брахман; впустомдоме напожарище шудры брахман обитают
Translation

«„Пища брахманов — ветер и цветы, знают мудрые; пища кшатриев — мыши, о лучший из дваждырождённых; вайшьи поедают лягушек, а шудры всеядны. Брахман жалит спереди, кшатрий — справа, вайшья всегда — в левый бок, а шудра жалит сзади. Когда же настаёт пора течки, весьма ядовитые, будучи мучимы, жалят не в свой час, томимые соитием, ползучие. Брахманы помнятся пахнущими цветами, кшатрии несут сандал, вайшьи пахнут топлёным маслом, а шудры пахнут рыбой. Поведаю их обиталище, как оно есть, по порядку: в колодцах, водоёмах, прудах и в горных источниках, у ворот деревни и на перекрёстке обитают змеи-брахманы. В садах, в чистых и святых местах, у ворот и при озёрах всегда обитают кшатрии. На пожарище, в зольнях, в соломе, на берегах, в коровниках, на дороге и на деревьях обитают вайшьи, о брахман. В местах неукромных, в безлюдных лесах, в пустом доме и на пожарище обитают шудры, о брахман. Белые и бурые, и те змеи, что цвета огня, разумные и саттвичные — они помнятся мудрыми как брахманы. Красные цветом, подобные золоту, схожие с кораллом и самоцветом, и подобные сиянию солнца, о брахман, — те ползучие суть кшатрии. С разными пёстрыми полосами, цвета льна, цветом схожие с цветком баны, — те ползучие суть вайшьи. Иные, подобные вороньему брюху, и те, что схожи с сурьмою, цвета вороны и цвета дыма, — те возглашаются шудрами“».

Version

4af7bca2baf7 · published Aug 19, 2026, 8:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with