Bhaviṣya Purāṇa
Whom the Sun Himself Worships1.67.18-25
414 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.67.18-25
Devanāgarī

विश्वं बहुविधं ज्ञेयं स च सर्वत्र विद्यते । तस्मात्स बहुरूपत्वाद्विश्वरूप इति स्मृतः
महापुरुषशब्दं हि बिभर्त्येष सनातनः । स तु वै विक्रियापन्नः सृजत्यात्मानमात्मना
आकाशात्पतितं तोयं याति स्वाद्वन्तरं यथा । भूमे रसविशेषेण तथा गुणवशात्तु सः
एक एव यथा वायुर्देहे तिष्ठति पञ्चधा । एकत्वं च पृथक्त्वं च तथा तस्य न संशयः
स्थानान्तरविशेषेण यथाग्निर्लभते पराम् । संज्ञां दावाग्रिकाद्येषु तथा देवो ह्यसौ स्मृतः
यथा दीपसहस्राणि दीप एकः प्रसूयते । तथा रूपसहस्राणि स एवैकः प्रसूयते
स यदा बुध्यतेत्मानं तदा भवति केवलः । एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं स्यात्प्रवर्तने
नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् । ऋते१ तमेकमीशानं पुरुषं बीजसंज्ञितम्

Transliteration (IAST)

viśvaṃ bahuvidhaṃ jñeyaṃ sa ca sarvatra vidyate | tasmātsa bahurūpatvādviśvarūpa iti smṛtaḥ
mahāpuruṣaśabdaṃ hi bibhartyeṣa sanātanaḥ | sa tu vai vikriyāpannaḥ sṛjatyātmānamātmanā
ākāśātpatitaṃ toyaṃ yāti svādvantaraṃ yathā | bhūme rasaviśeṣeṇa tathā guṇavaśāttu saḥ
eka eva yathā vāyurdehe tiṣṭhati pañcadhā | ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca tathā tasya na saṃśayaḥ
sthānāntaraviśeṣeṇa yathāgnirlabhate parām | saṃjñāṃ dāvāgrikādyeṣu tathā devo hyasau smṛtaḥ
yathā dīpasahasrāṇi dīpa ekaḥ prasūyate | tathā rūpasahasrāṇi sa evaikaḥ prasūyate
sa yadā budhyatetmānaṃ tadā bhavati kevalaḥ | ekatvaṃ pralaye cāsya bahutvaṃ syātpravartane
nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam | ṛte1 tamekamīśānaṃ puruṣaṃ bījasaṃjñitam

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आकाशात्पतितं तोयं याति स्वाद्वन्तरं यथाākāśātpatitaṃ toyaṃ yāti svādvantaraṃ yathā«как упавшая с неба вода приходит к иному вкусу; снеба упавшая вода приходит инойвкус как
भूमे रसविशेषेण तथा गुणवशात्तु सःbhūme rasaviśeṣeṇa tathā guṇavaśāttu saḥпо особому соку земли — так и он по власти качеств; земли соковымособенностью так качествластью он
एक एव यथा वायुर्देहे तिष्ठति पञ्चधाeka eva yathā vāyurdehe tiṣṭhati pañcadhā«как один и тот же ветер стоит в теле пятерично; один тот как ветер втеле стоит пятерично
स्थानान्तरविशेषेण यथाग्निर्लभते पराम्sthānāntaraviśeṣeṇa yathāgnirlabhate parām«как огонь по различию места получает иное название; местаразличием как огонь получает иное
यथा दीपसहस्राणि दीप एकः प्रसूयतेyathā dīpasahasrāṇi dīpa ekaḥ prasūyate«как от одного светильника рождаются тысячи светильников; как светильниковтысячи светильник один рождает
एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं स्यात्प्रवर्तनेekatvaṃ pralaye cāsya bahutvaṃ syātpravartane«единство его — при растворении, а множество бывает при развёртывании; единство прирастворении его множество бывает приразвёртывании
Translation

«„«Вселенная познаётся многовидною, и он пребывает повсюду; потому, по многообразию своему, он помнится Всеобразным. Он же, вечный, носит имя Великого Пуруши; и он, придя в изменение, испускает себя собою. Как упавшая с неба вода приходит к иному вкусу по особому соку земли — так и он по власти качеств. Как один и тот же ветер стоит в теле пятерично, так и у него единство и раздельность, нет сомнения. Как огонь по различию места получает иное название — в лесном пожаре и прочем, — так помнится и этот бог. Как от одного светильника рождаются тысячи светильников, так он один рождает тысячи образов. Когда же он пробуждается к себе, тогда становится единственным; единство его — при растворении, а множество бывает при развёртывании. Ибо нет в мире ничего вечного, ни недвижного, ни движущегося, кроме того единого Владыки, Пуруши, именуемого Семенем»“».

Version

cf19e490f5f2 · published Aug 19, 2026, 10:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with