एतदादिक्रियायुक्ता सर्वसौ भाग्यवर्धिनी । यस्येदृशी भवेद्भाय्या स देवेन्द्रोन मानुषः
यस्य भार्या विरूपाक्षी कश्मला कलहप्रिया । उत्तरोत्तरवादा स्या सा जरा न जरा जरा
यस्य भार्या श्रितान्यञ्च परवेश्माभिकाङ्क्षिणी । कुक्रिया त्यक्तलज्जा च सा जरा न जरा जरा
यस्य भार्या गुणज्ञा च भर्तारमनुगामिनी । अल्पाल्पेन तु सन्तुष्टा सा प्रिया न प्रिया प्रिया
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः । ससर्पे च गृहे वासोमृत्युरेव न संशयः
त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्र स्मर नित्यमनित्यताम्
व्यालीकण्ठप्रदेशाह्यपि च फणभृद्भाषणा या च रौद्री या कृष्णा व्याकुलागी रुधिरनयनसंव्याकुला व्याघ्रकल्पा । क्रोधे यैवोग्रवक्त्रा स्फुरदनलशिखा काकजिह्वा कराला सेव्या न स्त्री विदग्धा परपुरगमना भ्रान्तचित्ता विराक्त
सक्तिः सुतोके सुकृतं कृतघ्ने शतिं च वह्नौ (सीतापहौ ह्यतपयैव)?हैमे । उत्पद्यते दैववशात्कदाचिद्वेश्यासु रागो न भवेत्कदाचित्
भुजङ्गमे वेश्मनि दृष्टिदृष्टे व्याधौ चिकित्साविनिवर्तिते च । देहे च बाल्यादिवयो ऽन्विते च काला वृतो ऽसौ लभते धृतिं कः
etadādikriyāyuktā sarvasau bhāgyavardhinī / yasyedṛśī bhavedbhāyyā sa devendrona mānuṣaḥ
yasya bhāryā virūpākṣī kaśmalā kalahapriyā / uttarottaravādā syā sā jarā na jarā jarā
yasya bhāryā śritānyañca paraveśmābhikāṅkṣiṇī / kukriyā tyaktalajjā ca sā jarā na jarā jarā
yasya bhāryā guṇajñā ca bhartāramanugāminī / alpālpena tu santuṣṭā sā priyā na priyā priyā
duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ / sasarpe ca gṛhe vāsomṛtyureva na saṃśayaḥ
tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam / kuru puṇyamahorātra smara nityamanityatām
vyālīkaṇṭhapradeśāhyapi ca phaṇabhṛdbhāṣaṇā yā ca raudrī yā kṛṣṇā vyākulāgī rudhiranayanasaṃvyākulā vyāghrakalpā / krodhe yaivogravaktrā sphuradanalaśikhā kākajihvā karālā sevyā na strī vidagdhā parapuragamanā bhrāntacittā virākta
saktiḥ sutoke sukṛtaṃ kṛtaghne śatiṃ ca vahnau (sītāpahau hyatapayaiva)?haime / utpadyate daivavaśātkadācidveśyāsu rāgo na bhavetkadācit
bhujaṅgame veśmani dṛṣṭidṛṣṭe vyādhau cikitsāvinivartite ca / dehe ca bālyādivayo 'nvite ca kālā vṛto 'sau labhate dhṛtiṃ kaḥ
Наделённая этими и прочими делами, она вся умножает счастье; у кого будет такая жена, тот владыка богов, а не человек. У кого жена дурного вида глазами, нечистая, любящая ссоры и на каждое слово говорящая слово, — та старость, и не старость старость. У кого жена прибегла к иному, жаждет чужого дома, дурных дел и оставила стыд, — та старость, и не старость старость. У кого жена знает достоинства, следует за мужем и довольна самым малым, — та милая, и не милая милая. Дурная жена, лукавый друг, прекословящий слуга и жительство в доме со змеёю — это смерть, и нет в том сомнения. Оставь общение с дурными, держись встречи с добрыми, твори благое днём и ночью, помни всегда о непостоянстве. Та, что видом как шея змеи, с речью кобры, грозная, чёрная, со смятенными членами, с кровавыми глазами, смятенная, подобная тигру; во гневе с грозным лицом, со сверкающим языком огня, с вороньим языком, страшная, — да не будет чтима такая женщина: хитрая, ходящая в чужой город, с блуждающим умом, отвратившаяся. Привязанность к дитяти, благодеяние неблагодарному, покой в огне и в золотом — возникает иногда по воле судьбы; но страсти к блудницам да не будет никогда. При змее в доме, увиденной взглядом, при недуге, отвращённом врачеванием, и при теле, наделённом детством и прочими возрастами, — окружённый временем, кто обретает стойкость?
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhaspatiproktanītisāranirūpaṇaṃ nāmāṣṭottaraśatatamo 'dhyāyaḥ
70142f16da57 · published Sep 2, 2026, 11:06:28 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Похвала и брань выстроены одинаково: «та старость, и не старость старость» — и «та милая, и не милая милая». Один и тот же оборот служит и для проклятия, и для одобрения, и разница между ними держится на одном слове.
Жена, друг, слуга и змея в доме перечислены в одной строке как четыре вида смерти. Домашняя опасность приравнена к змеиной без всякого перехода.
Последний вопрос обращён уже не к правителю, а ко всякому: при змее в доме, при болезни, при теле, которое проходит возрасты, — кто устоит, будучи окружён временем? Свод советов кончается тем, на что совета нет.